ഇന്ദ്ര ഉവാച ന ചാപി സര്ഗസംഹാരസ്ഥിതികര്താഖിലസ്യ യഃ । ജിതസ്യ തേന മേ വ്രീഡാ ജായതേ വിശ്വരൂപിണാ ॥ ൫,൩൦.
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: സൃഷ്ടി, സംഹാരം, നിലനിൽപ്പ് എല്ലാം ചെയ്യുന്ന, എല്ലാ രൂപങ്ങളുമുള്ള അവനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടതിൽ എനിക്ക് ലജ്ജയില്ല.
യസ്മാജ്ജഗത്സകലമേതദനാദിമധ്യാദ്യസ്മിന്യതശ്ച ന ഭവിഷ്യതി സര്വഭൂതാത് । തേനോദ്ഭവപ്രലയപാലനകാരണേന വ്രീഡാ കഥം ഭവതി ദേവി നിരാകൃതസ്യ ॥ ൫,൩൦.
ഈ ലോകം ആദിയുമില്ല, നടുവുമില്ല, അവസാനം ഇല്ല; അതെല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അവനെ ഒഴിവാക്കി ഒന്നും ഉണ്ടാവില്ല. സൃഷ്ടിക്കും സംഹാരത്തിനും നിലനിൽപ്പിനും കാരണനായ അവനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടതിൽ എനിക്ക് എങ്ങനെ ലജ്ജ ഉണ്ടാകാം, ദേവി?
സകലഭുവനസൂതിര്മൂര്തിരല്പാല്പസൂക്ഷ്മാവിദിതസകലവേദ്യൈര്ജ്ഞായതേ യസ്യ നാന്യൈഃ । തമജമകൃതമീശം ശാശ്വതം സ്വേച്ഛയൈനം ജഗദുപകൃതിമര്ത്യം കോ വിജേതും സമര്ഥഃ ॥ ൫,൩൦.
സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവമായ രൂപം, സൂക്ഷ്മമായതും, എല്ലാവരും അന്വേഷിച്ചിട്ടും അറിയാൻ കഴിയാത്തതുമായ അവൻ, ജനനമില്ലാത്തവൻ, സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്തവൻ, ശാശ്വതനായ ഇശ്വരൻ, തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ലോകത്തിന് ഉപകാരമാകുന്നവൻ — മനുഷ്യരിൽ ആരാണ് അവനെ ജയിക്കാൻ കഴിയുക?
സംസ്തുതോ ഭഗവാനിത്ഥം ദേവരാജേന കേശവഃ । പ്രഹംസ്യ ഭാവഗമ്ഭീരമുവാചേദം ദ്രിജോത്തമ ।। ൫-൩൧-
ദേവേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭാവഗംഭീരമായ മുഖത്തോടെ, ഹസിച്ചുകൊണ്ട് കേശവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.
ദേവരാജോ ഭവാനിന്ദ്രോ വയം മര്ത്ത്യാ ജഗത്പതേ ! ക്ഷന്തവ്യം ഭവതാ ചദമപരാധകൃത മമ ।। ൫-൩൧-
ദേവരാജാവായ ഭവാൻ തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രൻ; ഞങ്ങൾ മനുഷ്യർ മാത്രം, ലോകനാഥാ! ഞാൻ ചെയ്തതിൽ തെറ്റ് ഉണ്ടെങ്കിൽ ഭവാൻ ക്ഷമിക്കണം.
പാരിജാതതരുശ്വായം നീയതാമുചിതാസ്പദമ । ഗൃഹീതോഽയം മയാ ശക്ര!സത്യാവചനകാരണാത് ।। ൫-൩൧-
ഈ പാരിജാതവൃക്ഷം യോജിച്ച സ്ഥലത്ത് കൊണ്ടുപോകട്ടെ; സത്യവാക്ക് പാലിക്കാനാണ് ഞാൻ ഇതു എടുത്തത്, ഇന്ദ്രാ.
വജ്രഞ്ചേദം ഗൃഹാണ ത്വം യത്ത്വയാ പ്രഹിതം മയി । തവൈവൈതത് പ്രഹരണാം ശക്ര!വൈരിവിദാരണമ് ।। ൫-൩൧-
ഇന്ദ്രാ, നീ എന്റെ മേലേക്ക് എറിഞ്ഞ ഈ വജ്രായുധം തിരികെ എടുക്കൂ. ശത്രുക്കളെ തകർക്കാൻ അതു നിന്റെ തന്നെ ആയുധമാണ്.
വിമോഹയസി മാമീശ!മര്ത്ത്യോഽഹമിതി കിം വദന് । ജാനീമസ്ത്വാം ഭഗവതോ ന തു സൂക്ഷ്മവിദോ വയമ് ।। ൫-൩൧-
പ്രഭോ, 'ഞാൻ മരണമുള്ളവനാണ്' എന്നു പറയുന്നതിലൂടെ എന്നെ കുഴപ്പിപ്പിക്കാനാണോ? ഞങ്ങൾ നിന്നെ ദൈവമായി അറിയുന്നു, പക്ഷേ നിന്റെ ആന്തരിക സ്വഭാവം ഞങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.
യോഽസി സോഽസി ജഗത്ത്രണ!പ്രവൃത്തൌ നാഥ!സംസ്ഥിതഃ । ജഗതഃ ശല്യനിഷ്കര്ഷം കരോഷ്യസുരസൂദന ।। ൫-൩൧-
ലോകത്തെ രക്ഷിക്കുന്നവനേ, നീ ആരാണോ അതേ തന്നെയാണ്. സകലത്തിന്റെയും ആരംഭത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നവനേ, അസുരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, നീ ലോകത്തിലെ കുരുക്കുകൾ നീക്കുന്നു.
നീയതാം പാരിജാതോഽയം കൃഷ്ണ!ദ്രാരവതീം പുരീമ് । മര്ത്ത്യലോകേ ത്വയാ ത്യക്തേ നായം സംസ്ഥാസ്യതേ ഭുവി ।। ൫-൩൧-
കൃഷ്ണാ, ഈ പാർിജാതമരം ദ്വാരകയിൽ കൊണ്ടുപോവണം. നീ ഈ മനുഷ്യലോകം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, ഈ മരം ഭൂമിയിൽ നിലനിൽക്കില്ല.
തഥേത്യുക്ത്വാ ച ദേവേന്ദ്രമാജഗാമ ഭുവം ഹരിഃ । പ്രസക്തൈഃ സിദ്ധ-ഗന്ധര്വ്വൈഃ സ്തൂയമാനസ്തഥഷിംഭിഃ ।। ൫-൩൧-
അങ്ങനെ ദേവേന്ദ്രനോടു 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ഹരി ഭൂമിയിൽ എത്തി. സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിംഹങ്ങളും അവനെ സ്തുതിച്ചു.
തതഃ ശങ്ഖമുപാധ്മായ ദ്രാരകോപരി സംസ്ഥിതഃ । ഹര്ഷമുത്പാദയാമാസ ദ്രാരകാവാസിനാം ദ്രിജ ।। ൫-൩൧-
ശേഷം, ദ്വാരകയുടെ മുകളിൽ നിന്ന് ഹരി ശംഖം ഊതിയപ്പോൾ, ദ്വാരകയിലെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ സന്തോഷം പടർന്നു.
അവതീര്യ്യഥ ഗരുड़ാത് സത്യഭാമാസഹായവാന് । നിഷ്കുടേ സ്ഥാപയാമാസ പാരിജാതം മഹാതരുമ ।। ൫-൩൧-
ഗരുഡനിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, സത്യഭാമയോടൊപ്പം, ആ മഹത്തായ പാർിജാതമരം അവൻ അങ്കണത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
യമഭ്യേത്യ ജനഃ സര്വ്വോ ജാതിം സ്മരതി പൌര്വ്വികീമ് । വാസ്യതേ സാദരാഃ സര്വ്വേ ദേഹബന്ധാനമാനുഷാന് । ദദൃശുഃ പാദപേ തസ്മിന് കുര്വ്വന്തോ സുഖദര്ശനമ് ।। ൫-൩൧-
ആ മരം സമീപിച്ച എല്ലാവർക്കും അവരുടെ മുൻജന്മം ഓർമ്മയായി. മനുഷ്യശരീരത്തിൽ പെട്ട എല്ലാവരും ആദരവോടെ അങ്ങോട്ട് കൂടി, ആ വൃക്ഷത്തെ സന്തോഷത്തോടെ നോക്കി.
തതസ്തേ സാദരാഃ സര്വ്വേ ദേഹബന്ധാനമാനുഷാന് । ദദൃശുഃ പാദപേ തസ്മിന് കുര്വ്വന്തോ മുഖദര്ശനമ് ।। ൫-൩൧-
ശേഷം, മനുഷ്യശരീരത്തിൽ പെട്ട എല്ലാവരും ആദരവോടെ ആ വൃക്ഷത്തിങ്കൽ കൂടി, മുഖം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ അതിനെ നിരീക്ഷിച്ചു.
കിങ്കരൈഃ സമുപാനീതം ഹസ്ത്യശ്വാദി തതോ ധനമ । സ്ത്രിയശ്വ കൃഷ്ണോ ജഗ്രാഹ നരകസ്യ പരിഗ്രഹാന് ।। ൫-൩൧-
അതിനുശേഷം, ദാസന്മാർ ആനകളും കുതിരകളും അടങ്ങിയ സമ്പത്തും കൊണ്ടുവന്നു; കൃഷ്ണൻ നരകാസുരന്റെ സ്ത്രീകളെയും അവന്റെ സമ്പത്തും ഏറ്റെടുത്തു.
തതഃ കാലേ ശുഭേ പ്രാപ്ത ഉപയേമേ ജനാര്ദ്ദനഃ । താഃ കന്യാ നരകേണാസന് സര്വ്വതോ യാഃ സമാഹ്ടതാഃ ।। ൫-൩൧-
ശേഷം, നല്ല സമയത്ത് ജനാർദ്ദനൻ നരകാസുരൻ എല്ലായിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂട്ടിച്ചേർത്ത ആ കന്യകളെ വിവാഹം കഴിച്ചു.
ഏകസ്മിന്നേവ ഗോവിന്ദഃ കാലേ താസാം മഹാമതേ! ജഗ്രാഹ വിധിവത് പാണീന് പൃഥഗൂഗേഹേഷു ധര്മ്മതഃ ।। ൫-൩൧-
ഒരു സമയത്ത് തന്നെ, മഹാമതിയായ ഗോവിന്ദൻ, ഓരോ വീട്ടിലും, മതപ്രകാരം, അവരവരുടെ കൈകൾ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു.
ഷോड़ശസ്ത്രീസഹസ്ത്രാണി ശതമേകം തഥാധികമ് । താവന്തി ചക്ര രൂപാണി ഭഗവാന് മധുസൂദനഃ ।। ൫-൩൧-
പതിനാറായിരത്തി ഒരുനൂറ് സ്ത്രീകൾ—അവളവരുടെ കൂടെ ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ അത്രയും രൂപങ്ങൾ എടുത്തു.
ഏകൈകശ്യേന താഃ കന്യാ മേനിരേ മധുസൂദനമ് । മമൈവ പാണിഗ്രഹണം ഭഗവാന് കൃതവാനിതി ।। ൫-൩൧-
ഓരോ കന്യയും, ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ തന്നെ വ്യക്തിപരമായി അവളുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചതാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു.
നിശാസു ച ജഗതസ്ത്രഷ്ടാ താസാം ഗുഹേഷു കേശവഃ । ഉവാസ വിപ്ര! സര്വ്വാസാം വിശ്വരൂപധരോ ഹരിഃ ।। ൫-൩൧-
രാത്രികളിൽ, ബ്രാഹ്മണാ, ലോകസ്രഷ്ടാവായ കേശവൻ, വിശ്വരൂപം ധരിച്ച് അവരിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും മുറികളിൽ വസിച്ചു.
പരാശാര ഉവാച । പ്രദ്യു മ്രാദ്യാ ഹരേഃ പുത്രാ രുക്മിണ്യാഃ കഥിതാസ്തവ । ഭാനും ഭൈമരികഞ്ചൈവ സത്യഭാമാ വ്യജായത ।। ൫-൩൨-
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഹരിയുടെ രുക്മിണിയിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരായ പ്രദ്യുമ്നനും മറ്റുള്ളവരും ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. സത്യഭാമയിൽ നിന്ന് ഭാനുവും ഭൈമരികനും ജനിച്ചു.
ദീപ്തിമാന് താമ്രപക്ഷാദ്യാ രോഹിണയാം തനയാ ഹരേഃ । ബഭൂവുര്ജാമ്ബവത്യാഞ്ച ശാമ്ബാദ്യാ ബലശാലിനഃ ।। ൫-൩൨-
ദീപ്തിമാൻ, താമ്രപക്ഷൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും രോഹിണിയിൽ നിന്നുള്ള ഹരിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്. ജാംബവതിയിൽ നിന്ന് ശക്തരായ ശാംബനും മറ്റുള്ളവരും ജനിച്ചു.
തനയാ ഭദ്രവിന്ദാദ്യാ നാഗ്രജിത്യാം മഹാബലാഃ । സംഗ്രാമജിത്പ്രധാനാസ്തു ശൈവ്യായാന്ത്വഭവന് സുതാഃ ।। ൫-൩൨-
നാഗജിതിയിൽ നിന്ന് ഭദ്രവിന്ദൻ തുടങ്ങിയ മഹാബലശാലികൾ ജനിച്ചു. ശൈവ്യയിൽ നിന്ന് സംഗ്രാമജിതൻ മുഖ്യനായ പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായി.
വൃകാദ്യാശ്വ സുതാ മാദ്രയാം ഗാത്രവത്പ്രമുഖാന് സുതാന് । അവാപ ലക്ഷ്മണാ പുത്രാഃ കാലിന്ദ്യാഞ്ച ശ്രുതാദയഃ ।। ൫-൩൨-
മാദ്രിയുടെ മകന്മാരിൽ ഗാത്രവാൻ മുതലായവരും, ലക്ഷ്മണയിൽ നിന്നുള്ള മകന്മാരും, കാലിന്ദിയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രുതനും മറ്റു ചിലരും ജനിച്ചു.
അന്യാസാഞ്ചൈവ ഭാര്യ്യാണാം സമുതൂപന്നാനി ചക്രിണഃ । അഷ്ടായുതാനി പുത്രാണാം സഹസ്ത്രണാം ശതം തഥാ ।। ൫-൩൨-
മറ്റു ഭാര്യകളിൽ നിന്നുമൊക്കെ ചക്രധാരി എൺപതിനായിരം ഒന്ന് നൂറ് മകന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
പ്രദ്യു മ്രഃ പ്രഥമസ്തേഷാ സര്വ്വേഷാം രുക്മിണീസുതഃ । പ്രദ്യു മ്രാദനിരുദ്ധോഽഭൂദൂ വജൂസ്തസ്മാദജായത ।। ൫-൩൨-
അവരിൽ എല്ലാവരിലും പ്രധാനനായത് രുക്മിണിയുടെ മകൻ പ്രദ്യുമ്നനായിരുന്നു. പ്രദ്യുമ്നനിൽ നിന്ന് അനിരുദ്ധനും, അവനിൽ നിന്ന് വജ്രനും ജനിച്ചു.
അനിരുദ്ധോ രണോ രുദ്ധോ ബലേഃ പൌത്രീം മഹാബലഃ । വാണാസ്യ തനയാമൂഷാമുപയേമേ ദ്രിജോത്തമ ।। ൫-൩൨-
മഹാബലനായ അനിരുദ്ധൻ ബാണന്റെ മകൾ ഉഷയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.
യത്ര യുദ്ധമഭൂദൂ ഘോരം ഹരി-ശങ്കരയോര്മഹത് । ഛിന്ന സഹസ്ത്ര ബാഹൂനാം യത്ര വാണസ്യ ചക്രിണാ ।। ൫-൩൨-
അവിടെ ഹരിയും ശങ്കരനും തമ്മിൽ ഭയങ്കരവും വലിയതുമായ ഒരു യുദ്ധം നടന്നു. അപ്പോൾ ചക്രധാരി ബാണന്റെ ആയിരം കൈകൾ വെട്ടി നീക്കി.
മൈത്രേയ ഉവാച । കഥം യുദ്ധമഭൂദൂ ബ്രഹ്മന്നുഷാര്ഥേ ഹര-കൃഷ്ണയോഃ । കഥം ക്ഷയഞ്ച വാണസ്യ ബാഹൂനാം കൃതവാന് ഹരിഃ ।। ൫-൩൨-
മൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണനേ, സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച് ഹരനും കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ എങ്ങനെ യുദ്ധം ഉണ്ടായി? ഹരിയ് എങ്ങനെ ബാണന്റെ കൈകൾ നശിപ്പിച്ചു?