വിവാഹേ തത്ര നിവൃത്തേ പ്രാദ്യൂമ്നേഃ സുമഹാത്മനഃ । കലിങ്ഗരാജപ്രമുഖാ രുക്മിണാം വാക്യമബ്രു വന് ।। ൫-൨൮-
പ്രദ്യുമ്നന് എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞപ്പോള് കലിംഗരാജാവിനെ മുന്നില് നിര്ത്തി രാജാക്കന്മാര് രുക്മിയോട് പറഞ്ഞു.
അനക്ഷജ്ഞോ ഹലീ ദ്യൂതേ തഥാസ്യ വ്യസനം മഹത് । ന ജയാമോ ബലം കസ്മാദൂ ദ്യൂതേനൈനം മഹാദ്യുതേ ।। ൫-൨൮-
'ഹലായുധന് പാശകത്തില് പരിചയമില്ല; അതിനോടു വലിയ ആസക്തിയുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഈ വലിയ പാശകയിലവനെ തോല്പ്പിക്കാമല്ലോ?' എന്നായിരുന്നു അവരുടെ വാക്ക്.
തഥേതി താനാഹ നൃപാന് രുക്മീ ബലസമന്വിതഃ । സഭായാം സഹ രാമേണ ചക്ര ദ്രൂ തഞ്ച വൈ തദാ ।। ൫-൨൮-
'ശരി' എന്ന് ബലമുള്ള രുക്മി രാജാക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു; പിന്നെ രാമനോടൊപ്പം സഭയില് പാശക കളി ഒരുക്കി.
സഹസ്ത്രമേകം നിഷ്കാണാം രുക്മിണാ വിജിതോ ബലഃ । ദ്രിതീയേഽപി പണേ ചാന്യത് സഹസ്ത്ര രുക്മിണാ ജിതമ് ।। ൫-൨൮-
ആദ്യ പണത്തില് ആയിരം പൊന്നു നാണയങ്ങള് വച്ച് ബലനെ രുക്മി തോല്പ്പിച്ചു; രണ്ടാം പണത്തിലും രുക്മി വീണ്ടും ആയിരം നാണയങ്ങള് നേടി.
തതോ ദശ സഹസ്ത്രാണി നിഷ്കാണാം പണമാദദേ । ബലഭദ്രോഽജയത്താനി രുക്മീ ദ്യൂതവിദാം വരഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം പത്ത് ആയിരം പൊന്നു നാണയങ്ങള് പണമായി വച്ച് ബലഭദ്രന് അതു ജയിച്ചു, പാശകക്കാരില് ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവന് രുക്മിയായിരുന്നിട്ടും.
തതോ ജഹാസ ഖനവത് കലിങ്ഗാധിപതിര്ദ്രിജ! ദന്താന് വിദര്ശയന് മൂढ़ോ രുക്മീ ചാഹ മദോദ്ധതഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണാ, കലിംഗരാജാവ് വലിയ ശബ്ദത്തില് ചിരിച്ചു, പല്ലുകള് കാണിച്ചുകൊണ്ട്; അഹങ്കാരത്തില് മദം പിടിച്ച രുക്മിയും സംസാരിച്ചു.
ഗ്രവിജ്ഞോഽയം മയാ ദ്യൂതേ ബലദേവഃ പരാജിതഃ । മുധൈവാക്ഷാവലേപാന്ധോ യഃ സ്വം മേനേഽക്ഷകാവിദമ് ।। ൫-൨൮-
'ഈ ബലദേവന് പാശകത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണെങ്കിലും ഞാനവനെ തോല്പ്പിച്ചു; പാശകത്തില് അനാവശ്യമായ അഭിമാനത്തില് അന്ധനായി, താനാണ് പ്രാവീണ്യമുള്ളവന് എന്ന് അവന് കരുതിയിരുന്നു' എന്ന് രുക്മി പറഞ്ഞു.
ദൃഷ്ടാ കലിങ്ഗരാജം തം പ്രകാശദശനാനനമ് । രുക്മിണഞ്ചപി ദുവ്വക്യിം കോപം ചക്ര ഹലായുധഃ ।। ൫-൨൮-
കലിംഗരാജാവിനെ പല്ലുകള് കാണിച്ചുകൊണ്ട് വായ് വെട്ടിത്തുറന്ന നിലയില് കണ്ടപ്പോഴും, രുക്മിയുടെ കഠിനമായ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോഴും, ഹലായുധന് കുപിതനായി.
ഗ്ലഹം ജഗ്രാഹ രുക്മീ ച തദര്ഥേഽക്ഷാനപാതയത് ।। ൫-൨൮-
അപ്പോള് രുക്മി പാശകക്കല്ല് എടുത്തു അതിനായി കളിയില് ഇടിച്ചു.
അജയദ് ബലദേവസ്തം പ്രാഹോച്ചൈസ്തം ജിതം മയാ । മയേതി രുക്മീ പ്രാഹോച്ചൈരലീകോക്തേരലം ബല ।। ൫-൨൮-
ബലദേവന് അവനെ തോല്പ്പിച്ചു, ഉച്ചത്തില് 'ഞാനാണ് ജയിച്ചത്' എന്നു പറഞ്ഞു; അതിന് മറുപടിയായി രുക്മി 'ഞാനാണ് ജയിച്ചത്' എന്ന് ഉച്ചത്തില് വിളിച്ചു, ബലഭദ്രന്റെ വാക്ക് നിരസിച്ചു.
ത്വയോക്തോഽ.യം ഗ്ലഹഃ സത്യം ന മമൈഷോഽനുമോദിതഃ । ഏവം ത്വയാ ചേദൂ വിജിതം മയാ ന വിജിതം കഥമ് ।। ൫-൨൮-
ഈ മത്സരം നീയാണല്ലോ പ്രഖ്യാപിച്ചത്, അതെ, അത് സത്യമാണു്. പക്ഷേ, അതിന് ഞാൻ സമ്മതിച്ചിട്ടില്ല. നീ ഇങ്ങനെ ജയിച്ചുവെന്നു പറയുമ്പോൾ, ഞാൻ എങ്ങനെ ജയിച്ചില്ലെന്നു പറയാം?
അഥാന്തരിക്ഷേ വാഗുച്ചൈഃ പ്രാഹ ഗമ്ഭീരനാദിനീ । ബലദേവസ്യ തദൂകോപം വര്ദ്ധയന്തീ മഹാത്മനഃ ।। ൫-൨൮-
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഗംഭീരമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങി, അതു് മഹാത്മാവായ ബലദേവന്റെ കോപം കൂടുതൽ ഉണർത്തി.
ജിതം ബലേന ധര്മ്മേണ രുക്മിണോ ഭാഷിതം മൃഷാ । അനുക്ത്വാപി വചഃ കിഞ്ചിത് കൃതം ഭവതി കര്മ്മാ ।। ൫-൨൮-
ബലദേവൻ ധർമ്മപാതത്തിൽ ജയിച്ചു; രുക്മിയുടെ വാക്കുകൾ പൊള്ളയാണു്. ഒന്നും പറയാതിരുന്നാലും, ചെയ്ത പ്രവൃത്തി ഫലപ്രദമാകും.
തതോ ബലഃ സമുത്ഥായ കോപസംരക്തലോചനഃ । ജഘാനാഷ്ടാപദേനൈവ രുക്മിണം സുമഹാബലഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ബലദേവൻ എഴുന്നേറ്റു, അതിവിശാലശക്തിയോടെ, അഷ്ടപദം കൊണ്ടു തന്നെയാണു് രുക്മിയെ അടിച്ചുതകർത്തത്.
കലിങ്ഗരാജഞ്ചാദായ വിസ്ഫുരന്തം ബലാദ ബലഃ । വഭഞ്ച ദന്താന് കുപിതോ യൈഃ പ്രകാശം ജഹാസ സഃ ।। ൫-൨൮-
ഭയത്തിൽ വിറയുന്ന കലിംഗരാജാവിനെ പിടിച്ചു, കോപത്തോടെ ബലദേവൻ അവൻ തുറന്ന് ചിരിച്ച പല്ലുകൾ ഒടിച്ചുകളഞ്ഞു.
ആകൃഷ്യ ച മഹാസ്തമ്ഭം ജാതരൂപമയം ബലഃ । ജഘാന യേഽന്യേ തത്പക്ഷാ ബൂഭൃതഃ കുപിതോ ബലാത ।। ൫-൨൮-
ശേഷം, ബലദേവൻ ഒരു വലിയ പൊന്നുനിലം പിടിച്ചു, കോപത്തോടെ രുക്മിയുടെ പക്ഷത്തുള്ള മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും അതുകൊണ്ട് അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വ്വം പലായനപരം ദ്രിജ! തദ്രാജമണഡലം ഭീതം ബഭൂവ കുപിതേ ബലേ ।। ൫-൨൮-
അപ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരേ, ബലദേവന്റെ കോപം കണ്ട രാജമണ്ഡലത്തിലെ എല്ലാവരും ഭയത്തിൽ 'ഹാ ഹാ' എന്നു വിളിച്ചു ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ബലേന നിഹതം ശ്രുത്വാ രുക്മിണം മധുസൂദനഃ । നോവാച കിഞ്ചിന്മൈത്രേയ!രുക്മിണീ-ബലയോര്ഭയാത് ।। ൫-൨൮-
ബലദേവൻ രുക്മിയെ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ട മധുസൂദനൻ, രുക്മിണിയെയും ബലദേവനെയും ഭയന്ന് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല, മൈത്രേയ.
ദ്വാരവത്യാം സ്ഥിതേ കൃഷ്ണേ ശക്രസ്ത്രിഭുവനേശ്വരഃ । ആജഗാമാഥ മൈത്രേയ മത്തൈരാവതപൃഷ്ഠഗഃ ॥ ൫,൨൯.
കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ഇന്ദ്രൻ, മദംപിടിച്ച ഐരാവതത്തിന്റെ മേൽ കയറി, അവിടെ എത്തി.
പ്രവിശ്യ ദ്വാരകാം സോഽഥ സമേത്യ ഹരിണാ തതഃ । കഥയാമാസ ദൈത്യസ്യ നരകസ്യ വിചോഷ്ടിതമ് ॥ ൫,൨൯.
അവൻ ദ്വാരകയിൽ കയറി, ഹരിയെ കണ്ടു, പിന്നെ ദാനവനായ നരകന്റെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞുതുടങ്ങി.
ത്വയാനാഥേന ദേവാനാം മനഷ്യത്വേപി തിഷ്ഠതാ । പ്രശമം സര്വദുഃഖാനി നീതാനി മധുസൂദന ॥ ൫,൨൯.
ദൈവങ്ങൾക്കായി നീ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ടിട്ടും, മധുസൂദന, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും നീ അകറ്റി സമാധാനം കൊണ്ടുവന്നു.
തപസ്വിവ്യമനാര്ഥായ സോരിഷ്ടോ ധേനുകസ്തഥാ । പ്രവൃത്തോ യസ്തഥാ കേശീതേ സര്വേ നിഹതാസ്ത്വയാ ॥ ൫,൨൯.
തപസ്സുകാരെ ഉപദ്രവിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ധേനുകനും, അതുപോലെ തന്നെ കേശിയും, അങ്ങനെ പെരുമാറിയവരെല്ലാം നീ സംഹരിച്ചു.
കംസഃ കുവലയാപീഡഃ പൂതനാ ബാലഘാതിനീ । നാശം നീതാസ്ത്വയാ സര്വേ യേഽന്യേ ജഗദുപദ്രവാഃ ॥ ൫,൨൯.
കംസനും, കുവലയാപീഡനും, ബാലഹന്തയായ പൂതനയും, ലോകത്തെ ഉപദ്രവിച്ച മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം നിന്റെ കൈവശം നശിച്ചു.
യുഷ്മദ്ദോര്ദഡസംഭൂതിപരിത്രാതേ ജഗത്ത്രയേ । യജ്വയജ്ഞാംശസംപ്രാപ്ത്യാ തൃപ്തിം യാന്തി ദിവൌകസഃ ॥ ൫,൨൯.
നിന്റെ ഭുജശക്തിയിൽ ലോകങ്ങൾ രക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർ വഴിയുള്ള യജ്ഞഫലങ്ങൾ ലഭിച്ച ദേവന്മാർ തൃപ്തരാകുന്നു.
സോഽഹം സാംപ്രതമായാതോ യന്നിമിത്തം ജനാര്ദന । തച്ഛുത്വാ തത്പ്രതീകാരപ്രയത്നം കര്തുമര്ഹസി ॥ ൫,൨൯.
അതുകൊണ്ട്, ജനാർദ്ദന, ഞാൻ ഒരു കാരണത്താൽ ഇപ്പോൾ വന്നിരിക്കുന്നു; അതു് കേട്ട ശേഷം അതിന് പരിഹാരം ചെയ്യാൻ നീ ശ്രമിക്കണം.
ഭൌമോഽയം നരകോ നാമ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷപുരേശ്വരഃ । കരോതി സര്വഭൂതാനാമുപഘാതമരിന്ദമ ॥ ൫,൨൯.
ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച നരകൻ, പ്രാഗ്ജ്യോതിഷപുരത്തിന്റെ രാജാവായി, എല്ലാ ജീവികളെയും ഉപദ്രവിക്കുന്നു, ശത്രുനാശകനേ.
ദേവസിദ്ദസുരാദീനാം നൃപാണാം ച നജാര്ദന । ഹൃത്വാ തു സോഽസുരഃ കന്യാ രുരുധേ നിജമന്ദിരേ ॥ ൫,൨൯.
ജനാർദ്ദന, ആ അസുരൻ ദേവന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും കന്യാക്കളെ പിടിച്ചു തന്റെ അരമനയിൽ തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഛത്രം യത്സലിലസ്രാവി തജ്ജഹാര പ്രചേതസഃ । മദംരസ്യ തഥാ ശൃങ്ഗം ഹൃതവാന്മണിപര്വതമ് ॥ ൫,൨൯.
വരുൺന്റെ വെള്ളം ചൊരിയുന്ന കുടയും, മന്ദരപർവതത്തിലെ മാണിക്യശിഖരവും, അതിദിയുടെ കുണ്ടലവും അവൻ മോഷ്ടിച്ചു.
അമൃതസ്ത്രാവിണീ ദിവ്യേ മന്മാതുഃ കൃഷ്ണകുഞ്ജലേ । ജഹാര സോഽസുരോ ദിത്യാ വാഞ്ഛത്യൈരാവതം ഗജമ് ॥ ൫,൨൯.
എൻ അമ്മ ദിതിയുടെ കറുത്ത ഛർദിയിൽ നിന്ന് അമൃതം ഒഴുകുമ്പോൾ, അതിനെ ആഗ്രഹിച്ച അസുരൻ എയർാവതം എന്ന ആനയെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
ദുര്നീതമേതദ്ഗോവിന്ദമയാ തസ്യ നിവേദിതമ് । യദത്ര പ്രതികര്തവ്യം തത്സ്വയം പരിമൃശ്യതാമ് ॥ ൫,൨൯.
ഗോവിന്ദാ, അവൻ ചെയ്ത ഈ ദുഷ്ടകൃത്യം അവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇതിൽ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് നീ തന്നെയാണ് ആലോചിക്കേണ്ടത്.