ചിരം നഷ്ടേന പുത്രേണ സംയുക്താം പ്രേക്ഷ്യ രുക്മിണീമ് । അവാപ വിസ്മയം സര്വ്വോ ദ്രാരവത്യാം ജനസ്തദാ ।। ൫-൨൭-
നാളുകളോളം കാണാതായ മകനുമായി രുക്മിണി വീണ്ടും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, ദ്വാരകയിലെ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
ചാരുദേഷ്ണാം സുദേഷ്ണഞ്ച ചാരുദേവഞ്ച വീര്യ്യവാന് । സുഷേണം ചാരുഗുപ്തഞ്ച ഭദ്രചാരു തഥാപരമ് ।। ൫-൨൮-
ചാരുദേഷ്ണന്, സുദേഷ്ണന്, ചാരുദേവന് എന്ന വീരന്, സുഷേണന്, ചാരുഗുപ്തന്, പിന്നെയും ഭദ്രചാരു എന്ന മറ്റൊരാള്.
ചാരുവിന്ദം സുചാരുഞ്ച ചാരുഞ്ച ബലിനാം വരമ് । രുക്മിണ്യജനയത് പുത്രാന് കന്യാം ചാരുമതീം തഥാ ।। ൫-൨൮-
രുക്മിണി സുന്ദരനായ ചാരുവിന്ദനും, സുന്ദരനായ സുചാരുവും, ചാരുവും, ബലവാനായ ചാരുവര്യനും, ചാരുമതിയെന്ന പേരുള്ള ഒരു മകളെയും പ്രസവിച്ചു.
അന്യാശ്വ ഭാര്യ്യാഃ കൃഷ്ണസ്യ ബഭൂവുഃ സ്പ്ത ശോഭനാഃ । കാലിന്ദീ മിത്രവിന്ദാ ച സത്യാ നാഗ്രജിതീ തഥാ ।। ൫-൨൮-
കൃഷ്ണന് മറ്റു പ്രസിദ്ധമായ ഭാര്യമാരുമുണ്ടായിരുന്നു; അവരില് കാലിന്ദി, മിത്രവിന്ദ, നാഗ്രജിതിന്റെ മകള് സത്യ എന്നിവരാണ്.
ദേവീ ജാമ്ബവതീ ചാപി രോഹിണീ കാമരൂപിണീ । മദ്രരാജസുതാ ചാന്യാ സുശീലാ ശീലഭണ്ഡനാ ।। ൫-൨൮-
ദേവിയായ ജാംബവതിയും, രൂപം മാറ്റാന് കഴിയുന്ന രോഹിണിയും, മദ്രരാജാവിന്റെ മകളും, സുഷീലയും, ശീലഭണ്ഡനയുമാണ് മറ്റുള്ളവര്.
സാത്രാജിതീ സത്യഭീമാ ലക്ഷ്ണാ ചാരുഹാസിനീ । ഷോड़ശാസന സഹസ്ത്രാണി സ്ത്രീണാമന്യാനി ചക്രിണഃ ।। ൫-൨൮-
സത്രാജിതിന്റെ മകള് സത്യഭാമയും, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ലക്ഷ്മണയും, കൂടാതെ പതിനാറായിരം സ്ത്രീകളും ചക്രധാരിയായ കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരായിരുന്നു.
പ്രദ്യു മ്രോഽപി മഹാവീര്യ്യോ രുക്മിണസ്തനയാം ശുഭാമ് । സ്വയംവരസ്ഥാം ജഗ്രാഹ സാ ച തം തനയ ഹരേഃ ।। ൫-൨൮-
വീര്യശാലിയായ പ്രദ്യുമ്നന് രുക്മിയുടെ മനോഹരിയായ മകളെ സ്വയംവരത്തില് വധുവായി സ്വീകരിച്ചു; അവള് ഹരിയുടെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
യസ്യാമസ്യാഭവത് പുത്രോ മഹാബലപരാക്രമഃ । അനിരുദ്ധോ രണോ ക്രേ ദ്ധോ വീര്യ്യോദധിരരിന്ദമഃ ।। ൫-൨൮-
അവള്ക്ക് മഹാബലശാലിയും പരാക്രമശാലിയുമായ അനിരുദ്ധന് എന്ന മകനുണ്ടായി; അവന് ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനും വീരതയുടെ സമുദ്രവുമായിരുന്നു.
തസ്യാപി രുക്മിണഃ പൌത്രീം വരയാമാസ കേശവഃ । ദൌഹിത്രായ ദദൌ രുക്മീ താം സ്പര്ദ്ധന്നപി ശൌരിണാ ।। ൫-൨൮-
അവനു വേണ്ടി കേശവന് രുക്മിയുടെ മകളുടെ മകളെ വിവാഹം കഴിക്കാന് ആഗ്രഹിച്ചു; ശൗരിയുമായി മത്സരിച്ചെങ്കിലും രുക്മി തന്റെ മകളുടെ മകനു അവളെ നല്കി.
തസ്യാ വിവാഹേ രാമാദ്യാ യാദവാ ഹരിണാ സഹ । രുക്മിണോ നഗരം ജഗ്മുര്നാമ്രാ ഭോജകടം ദ്രിജ ।। ൫-൨൮-
ആ വിവാഹത്തിന് രാമനും മറ്റു യാദവരും ഹരിയുമൊത്ത് രുക്മിയുടെ നഗരമായ ഭോജകടയിലേക്കു പോയി, ബ്രാഹ്മണാ.
വിവാഹേ തത്ര നിവൃത്തേ പ്രാദ്യൂമ്നേഃ സുമഹാത്മനഃ । കലിങ്ഗരാജപ്രമുഖാ രുക്മിണാം വാക്യമബ്രു വന് ।। ൫-൨൮-
പ്രദ്യുമ്നന് എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞപ്പോള് കലിംഗരാജാവിനെ മുന്നില് നിര്ത്തി രാജാക്കന്മാര് രുക്മിയോട് പറഞ്ഞു.
അനക്ഷജ്ഞോ ഹലീ ദ്യൂതേ തഥാസ്യ വ്യസനം മഹത് । ന ജയാമോ ബലം കസ്മാദൂ ദ്യൂതേനൈനം മഹാദ്യുതേ ।। ൫-൨൮-
'ഹലായുധന് പാശകത്തില് പരിചയമില്ല; അതിനോടു വലിയ ആസക്തിയുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഈ വലിയ പാശകയിലവനെ തോല്പ്പിക്കാമല്ലോ?' എന്നായിരുന്നു അവരുടെ വാക്ക്.
തഥേതി താനാഹ നൃപാന് രുക്മീ ബലസമന്വിതഃ । സഭായാം സഹ രാമേണ ചക്ര ദ്രൂ തഞ്ച വൈ തദാ ।। ൫-൨൮-
'ശരി' എന്ന് ബലമുള്ള രുക്മി രാജാക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു; പിന്നെ രാമനോടൊപ്പം സഭയില് പാശക കളി ഒരുക്കി.
സഹസ്ത്രമേകം നിഷ്കാണാം രുക്മിണാ വിജിതോ ബലഃ । ദ്രിതീയേഽപി പണേ ചാന്യത് സഹസ്ത്ര രുക്മിണാ ജിതമ് ।। ൫-൨൮-
ആദ്യ പണത്തില് ആയിരം പൊന്നു നാണയങ്ങള് വച്ച് ബലനെ രുക്മി തോല്പ്പിച്ചു; രണ്ടാം പണത്തിലും രുക്മി വീണ്ടും ആയിരം നാണയങ്ങള് നേടി.
തതോ ദശ സഹസ്ത്രാണി നിഷ്കാണാം പണമാദദേ । ബലഭദ്രോഽജയത്താനി രുക്മീ ദ്യൂതവിദാം വരഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം പത്ത് ആയിരം പൊന്നു നാണയങ്ങള് പണമായി വച്ച് ബലഭദ്രന് അതു ജയിച്ചു, പാശകക്കാരില് ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവന് രുക്മിയായിരുന്നിട്ടും.
തതോ ജഹാസ ഖനവത് കലിങ്ഗാധിപതിര്ദ്രിജ! ദന്താന് വിദര്ശയന് മൂढ़ോ രുക്മീ ചാഹ മദോദ്ധതഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണാ, കലിംഗരാജാവ് വലിയ ശബ്ദത്തില് ചിരിച്ചു, പല്ലുകള് കാണിച്ചുകൊണ്ട്; അഹങ്കാരത്തില് മദം പിടിച്ച രുക്മിയും സംസാരിച്ചു.
ഗ്രവിജ്ഞോഽയം മയാ ദ്യൂതേ ബലദേവഃ പരാജിതഃ । മുധൈവാക്ഷാവലേപാന്ധോ യഃ സ്വം മേനേഽക്ഷകാവിദമ് ।। ൫-൨൮-
'ഈ ബലദേവന് പാശകത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണെങ്കിലും ഞാനവനെ തോല്പ്പിച്ചു; പാശകത്തില് അനാവശ്യമായ അഭിമാനത്തില് അന്ധനായി, താനാണ് പ്രാവീണ്യമുള്ളവന് എന്ന് അവന് കരുതിയിരുന്നു' എന്ന് രുക്മി പറഞ്ഞു.
ദൃഷ്ടാ കലിങ്ഗരാജം തം പ്രകാശദശനാനനമ് । രുക്മിണഞ്ചപി ദുവ്വക്യിം കോപം ചക്ര ഹലായുധഃ ।। ൫-൨൮-
കലിംഗരാജാവിനെ പല്ലുകള് കാണിച്ചുകൊണ്ട് വായ് വെട്ടിത്തുറന്ന നിലയില് കണ്ടപ്പോഴും, രുക്മിയുടെ കഠിനമായ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോഴും, ഹലായുധന് കുപിതനായി.
ഗ്ലഹം ജഗ്രാഹ രുക്മീ ച തദര്ഥേഽക്ഷാനപാതയത് ।। ൫-൨൮-
അപ്പോള് രുക്മി പാശകക്കല്ല് എടുത്തു അതിനായി കളിയില് ഇടിച്ചു.
അജയദ് ബലദേവസ്തം പ്രാഹോച്ചൈസ്തം ജിതം മയാ । മയേതി രുക്മീ പ്രാഹോച്ചൈരലീകോക്തേരലം ബല ।। ൫-൨൮-
ബലദേവന് അവനെ തോല്പ്പിച്ചു, ഉച്ചത്തില് 'ഞാനാണ് ജയിച്ചത്' എന്നു പറഞ്ഞു; അതിന് മറുപടിയായി രുക്മി 'ഞാനാണ് ജയിച്ചത്' എന്ന് ഉച്ചത്തില് വിളിച്ചു, ബലഭദ്രന്റെ വാക്ക് നിരസിച്ചു.
ത്വയോക്തോഽ.യം ഗ്ലഹഃ സത്യം ന മമൈഷോഽനുമോദിതഃ । ഏവം ത്വയാ ചേദൂ വിജിതം മയാ ന വിജിതം കഥമ് ।। ൫-൨൮-
ഈ മത്സരം നീയാണല്ലോ പ്രഖ്യാപിച്ചത്, അതെ, അത് സത്യമാണു്. പക്ഷേ, അതിന് ഞാൻ സമ്മതിച്ചിട്ടില്ല. നീ ഇങ്ങനെ ജയിച്ചുവെന്നു പറയുമ്പോൾ, ഞാൻ എങ്ങനെ ജയിച്ചില്ലെന്നു പറയാം?
അഥാന്തരിക്ഷേ വാഗുച്ചൈഃ പ്രാഹ ഗമ്ഭീരനാദിനീ । ബലദേവസ്യ തദൂകോപം വര്ദ്ധയന്തീ മഹാത്മനഃ ।। ൫-൨൮-
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഗംഭീരമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങി, അതു് മഹാത്മാവായ ബലദേവന്റെ കോപം കൂടുതൽ ഉണർത്തി.
ജിതം ബലേന ധര്മ്മേണ രുക്മിണോ ഭാഷിതം മൃഷാ । അനുക്ത്വാപി വചഃ കിഞ്ചിത് കൃതം ഭവതി കര്മ്മാ ।। ൫-൨൮-
ബലദേവൻ ധർമ്മപാതത്തിൽ ജയിച്ചു; രുക്മിയുടെ വാക്കുകൾ പൊള്ളയാണു്. ഒന്നും പറയാതിരുന്നാലും, ചെയ്ത പ്രവൃത്തി ഫലപ്രദമാകും.
തതോ ബലഃ സമുത്ഥായ കോപസംരക്തലോചനഃ । ജഘാനാഷ്ടാപദേനൈവ രുക്മിണം സുമഹാബലഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ബലദേവൻ എഴുന്നേറ്റു, അതിവിശാലശക്തിയോടെ, അഷ്ടപദം കൊണ്ടു തന്നെയാണു് രുക്മിയെ അടിച്ചുതകർത്തത്.
കലിങ്ഗരാജഞ്ചാദായ വിസ്ഫുരന്തം ബലാദ ബലഃ । വഭഞ്ച ദന്താന് കുപിതോ യൈഃ പ്രകാശം ജഹാസ സഃ ।। ൫-൨൮-
ഭയത്തിൽ വിറയുന്ന കലിംഗരാജാവിനെ പിടിച്ചു, കോപത്തോടെ ബലദേവൻ അവൻ തുറന്ന് ചിരിച്ച പല്ലുകൾ ഒടിച്ചുകളഞ്ഞു.
ആകൃഷ്യ ച മഹാസ്തമ്ഭം ജാതരൂപമയം ബലഃ । ജഘാന യേഽന്യേ തത്പക്ഷാ ബൂഭൃതഃ കുപിതോ ബലാത ।। ൫-൨൮-
ശേഷം, ബലദേവൻ ഒരു വലിയ പൊന്നുനിലം പിടിച്ചു, കോപത്തോടെ രുക്മിയുടെ പക്ഷത്തുള്ള മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും അതുകൊണ്ട് അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വ്വം പലായനപരം ദ്രിജ! തദ്രാജമണഡലം ഭീതം ബഭൂവ കുപിതേ ബലേ ।। ൫-൨൮-
അപ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരേ, ബലദേവന്റെ കോപം കണ്ട രാജമണ്ഡലത്തിലെ എല്ലാവരും ഭയത്തിൽ 'ഹാ ഹാ' എന്നു വിളിച്ചു ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ബലേന നിഹതം ശ്രുത്വാ രുക്മിണം മധുസൂദനഃ । നോവാച കിഞ്ചിന്മൈത്രേയ!രുക്മിണീ-ബലയോര്ഭയാത് ।। ൫-൨൮-
ബലദേവൻ രുക്മിയെ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ട മധുസൂദനൻ, രുക്മിണിയെയും ബലദേവനെയും ഭയന്ന് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല, മൈത്രേയ.
ദ്വാരവത്യാം സ്ഥിതേ കൃഷ്ണേ ശക്രസ്ത്രിഭുവനേശ്വരഃ । ആജഗാമാഥ മൈത്രേയ മത്തൈരാവതപൃഷ്ഠഗഃ ॥ ൫,൨൯.
കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ഇന്ദ്രൻ, മദംപിടിച്ച ഐരാവതത്തിന്റെ മേൽ കയറി, അവിടെ എത്തി.
പ്രവിശ്യ ദ്വാരകാം സോഽഥ സമേത്യ ഹരിണാ തതഃ । കഥയാമാസ ദൈത്യസ്യ നരകസ്യ വിചോഷ്ടിതമ് ॥ ൫,൨൯.
അവൻ ദ്വാരകയിൽ കയറി, ഹരിയെ കണ്ടു, പിന്നെ ദാനവനായ നരകന്റെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞുതുടങ്ങി.