രുക്മിണീ ചാവദത് പ്രേമൂണാ പ്രമ്ണാ സാശ്രുദൃഷ്ടിരനിന്ദിതാ । ധന്യായാഃ ഖല്വയം പുത്രോ വര്ത്തതേ നവയൌവനേ ।। ൫-൨൭-
നിഷ്കളങ്കയുമായ രുക്മിണി സ്നേഹത്തോടെ കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഈ മകന് ഭാഗ്യവാനായി പുതുവയസ്സില് നില്ക്കുന്നു.'
അസ്മിന് വയസി പുത്രോ മേ പ്രദ്യു മ്രോ യദി ജീവതി । സഭാഗ്യാ ജനനീ വതൂസ! ത്വയാ കാപി വിഭൂഷിതാ ।। ൫-൨൭-
ഈ പ്രായത്തില് എന്റെ മകന് പ്രദ്യുമ്നന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കില്, അമ്മയ്ക്ക് വലിയ ഭാഗ്യമാണ്; നീയെന്ന യുവാവിനാല് അവള് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അഥവാ യാദൃശഃ സ്നേഹോ മമ യാദൃഗൂ വപുസ്തവ । ഹരേരപത്യം സുവ്യക്ത ഭവാന് വത്സ!ഭവിഷ്യതി ।। ൫-൨൭-
അല്ലെങ്കില്, എത്രയോ എന്റെ സ്നേഹവും, നീയെന്ന യുവാവിന്റെ രൂപം എനിക്ക് സമാനവുമാണ്. അതിനാല് വ്യക്തമാണ്, നീ ഹരിയുടെ മകനാണ്, പ്രിയനേ.
ഏതിസ്മിന്നന്തരേ പ്രാപ്തഃ സഹ കൃഷ്ണേന നാരദഃ । അന്തഃ പുരചരീം ദേവീം രുക്മിണീം പ്രാഹ ഹര്ഷയന് ।। ൫-൨൭-
അപ്പോള് തന്നെ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം നാരദന് എത്തി, അകത്തുള്ള മുറികളില് സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രുക്മിണിയെ സന്തോഷത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഏശ തേ തനയഃ സുഭ്രു! ഹത്വാ ശമ്ബരമാഗതഃ । ഹ്ടതോ യേനാഭവദ് ബാലോ ഭവത്യാഃ സൂതികാഗൃഹാത് ।। ൫-൨൭-
സുന്ദരഭ്രുവളേ, ഇതാണ് നിന്റെ മകന്. ശംബരനെ കൊല്ലുകയും, ബാല്യത്തില് നിന്നെ പ്രസവമുറിയില് നിന്ന് അപഹരിക്കപ്പെട്ടവനാണ് ഇദ്ദേഹം.
ഇയം മായാവതീ ഭാര്യ്യാ തനയസ്യാസ്യ തേ സതീ । ശമ്ബരസ്യ ന ഭാര്യ്യേയം ശ്രൂയതാമത്ര കാരണമ് ।। ൫-൨൭-
ഇവളായ മായാവതി നിന്റെ മകന്റെ സതീഭാര്യയാണ്; ശംബരന്റെ ഭാര്യയല്ല ഇവള്. ഇതിന് കാരണം കേള്ക്കൂ.
മന്മഥേ തു ഗതേ നാശം തദുദ്ഭവപരായാണാ । ശമ്ബരം മോഹയാമാസ മായാരൂപേണ രൂപിണീ ।। ൫-൨൭-
മന്മഥന് നശിച്ചപ്പോള്, അവന്റെ പുനര്ജന്മത്തിനായി ഈ രൂപിണി മായാരൂപം ധരിച്ച് ശംബരനെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു.
വ്യവായാദ്യു പഭോഗേഷു രൂപം മായാമയം ശുഭമ് । ദര്ശയാമാസ ദൈത്യസ്യ തസ്യേയം മദിരേക്ഷണാ ।। ൫-൨൭-
ഭോഗങ്ങളിലും ആനന്ദങ്ങളിലും, അവള് ദാനവന് മനോഹരമായ മായാരൂപം കാണിച്ചു. ഈ മദിരാക്ഷിയായ സ്ത്രീയാണവള്.
കാമോഽവതീര്ണഃ പുത്രസ്തേ തസ്യേയം ദയിതാ രതിഃ । വിശങ്കാ നാത്ര കര്ത്തവ്യാ സ്നുഷേയം തവ ശോഭനാ ।। ൫-൨൭-
നിന്റെ മകന് തന്നെയാണ് കാമദേവന്റെ അവതാരം, ഇവളായ രതിയാണ് അവന്റെ പ്രിയഭാര്യ. സംശയം വേണ്ട, ഈ ഭംഗിയുള്ളവള് നിന്റെ മരുമകളാണ്.
തതോ ഹര്ഷസമാവിഷ്ടാ രുക്മിണീ കേശവസ്തഥാ । നഗരീ ച സമസ്താ സാ സാധു സാധ്വിത്യഭാഷത ।। ൫-൨൭-
അതിനുശേഷം രുക്മിണിയും കെശവനും അത്രയും സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. നഗരത്തിലെ എല്ലാവരും 'നല്ലത്, നല്ലത്' എന്ന് ഉല്ലസിച്ചു.
ചിരം നഷ്ടേന പുത്രേണ സംയുക്താം പ്രേക്ഷ്യ രുക്മിണീമ് । അവാപ വിസ്മയം സര്വ്വോ ദ്രാരവത്യാം ജനസ്തദാ ।। ൫-൨൭-
നാളുകളോളം കാണാതായ മകനുമായി രുക്മിണി വീണ്ടും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, ദ്വാരകയിലെ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
ചാരുദേഷ്ണാം സുദേഷ്ണഞ്ച ചാരുദേവഞ്ച വീര്യ്യവാന് । സുഷേണം ചാരുഗുപ്തഞ്ച ഭദ്രചാരു തഥാപരമ് ।। ൫-൨൮-
ചാരുദേഷ്ണന്, സുദേഷ്ണന്, ചാരുദേവന് എന്ന വീരന്, സുഷേണന്, ചാരുഗുപ്തന്, പിന്നെയും ഭദ്രചാരു എന്ന മറ്റൊരാള്.
ചാരുവിന്ദം സുചാരുഞ്ച ചാരുഞ്ച ബലിനാം വരമ് । രുക്മിണ്യജനയത് പുത്രാന് കന്യാം ചാരുമതീം തഥാ ।। ൫-൨൮-
രുക്മിണി സുന്ദരനായ ചാരുവിന്ദനും, സുന്ദരനായ സുചാരുവും, ചാരുവും, ബലവാനായ ചാരുവര്യനും, ചാരുമതിയെന്ന പേരുള്ള ഒരു മകളെയും പ്രസവിച്ചു.
അന്യാശ്വ ഭാര്യ്യാഃ കൃഷ്ണസ്യ ബഭൂവുഃ സ്പ്ത ശോഭനാഃ । കാലിന്ദീ മിത്രവിന്ദാ ച സത്യാ നാഗ്രജിതീ തഥാ ।। ൫-൨൮-
കൃഷ്ണന് മറ്റു പ്രസിദ്ധമായ ഭാര്യമാരുമുണ്ടായിരുന്നു; അവരില് കാലിന്ദി, മിത്രവിന്ദ, നാഗ്രജിതിന്റെ മകള് സത്യ എന്നിവരാണ്.
ദേവീ ജാമ്ബവതീ ചാപി രോഹിണീ കാമരൂപിണീ । മദ്രരാജസുതാ ചാന്യാ സുശീലാ ശീലഭണ്ഡനാ ।। ൫-൨൮-
ദേവിയായ ജാംബവതിയും, രൂപം മാറ്റാന് കഴിയുന്ന രോഹിണിയും, മദ്രരാജാവിന്റെ മകളും, സുഷീലയും, ശീലഭണ്ഡനയുമാണ് മറ്റുള്ളവര്.
സാത്രാജിതീ സത്യഭീമാ ലക്ഷ്ണാ ചാരുഹാസിനീ । ഷോड़ശാസന സഹസ്ത്രാണി സ്ത്രീണാമന്യാനി ചക്രിണഃ ।। ൫-൨൮-
സത്രാജിതിന്റെ മകള് സത്യഭാമയും, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ലക്ഷ്മണയും, കൂടാതെ പതിനാറായിരം സ്ത്രീകളും ചക്രധാരിയായ കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരായിരുന്നു.
പ്രദ്യു മ്രോഽപി മഹാവീര്യ്യോ രുക്മിണസ്തനയാം ശുഭാമ് । സ്വയംവരസ്ഥാം ജഗ്രാഹ സാ ച തം തനയ ഹരേഃ ।। ൫-൨൮-
വീര്യശാലിയായ പ്രദ്യുമ്നന് രുക്മിയുടെ മനോഹരിയായ മകളെ സ്വയംവരത്തില് വധുവായി സ്വീകരിച്ചു; അവള് ഹരിയുടെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
യസ്യാമസ്യാഭവത് പുത്രോ മഹാബലപരാക്രമഃ । അനിരുദ്ധോ രണോ ക്രേ ദ്ധോ വീര്യ്യോദധിരരിന്ദമഃ ।। ൫-൨൮-
അവള്ക്ക് മഹാബലശാലിയും പരാക്രമശാലിയുമായ അനിരുദ്ധന് എന്ന മകനുണ്ടായി; അവന് ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനും വീരതയുടെ സമുദ്രവുമായിരുന്നു.
തസ്യാപി രുക്മിണഃ പൌത്രീം വരയാമാസ കേശവഃ । ദൌഹിത്രായ ദദൌ രുക്മീ താം സ്പര്ദ്ധന്നപി ശൌരിണാ ।। ൫-൨൮-
അവനു വേണ്ടി കേശവന് രുക്മിയുടെ മകളുടെ മകളെ വിവാഹം കഴിക്കാന് ആഗ്രഹിച്ചു; ശൗരിയുമായി മത്സരിച്ചെങ്കിലും രുക്മി തന്റെ മകളുടെ മകനു അവളെ നല്കി.
തസ്യാ വിവാഹേ രാമാദ്യാ യാദവാ ഹരിണാ സഹ । രുക്മിണോ നഗരം ജഗ്മുര്നാമ്രാ ഭോജകടം ദ്രിജ ।। ൫-൨൮-
ആ വിവാഹത്തിന് രാമനും മറ്റു യാദവരും ഹരിയുമൊത്ത് രുക്മിയുടെ നഗരമായ ഭോജകടയിലേക്കു പോയി, ബ്രാഹ്മണാ.
വിവാഹേ തത്ര നിവൃത്തേ പ്രാദ്യൂമ്നേഃ സുമഹാത്മനഃ । കലിങ്ഗരാജപ്രമുഖാ രുക്മിണാം വാക്യമബ്രു വന് ।। ൫-൨൮-
പ്രദ്യുമ്നന് എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞപ്പോള് കലിംഗരാജാവിനെ മുന്നില് നിര്ത്തി രാജാക്കന്മാര് രുക്മിയോട് പറഞ്ഞു.
അനക്ഷജ്ഞോ ഹലീ ദ്യൂതേ തഥാസ്യ വ്യസനം മഹത് । ന ജയാമോ ബലം കസ്മാദൂ ദ്യൂതേനൈനം മഹാദ്യുതേ ।। ൫-൨൮-
'ഹലായുധന് പാശകത്തില് പരിചയമില്ല; അതിനോടു വലിയ ആസക്തിയുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഈ വലിയ പാശകയിലവനെ തോല്പ്പിക്കാമല്ലോ?' എന്നായിരുന്നു അവരുടെ വാക്ക്.
തഥേതി താനാഹ നൃപാന് രുക്മീ ബലസമന്വിതഃ । സഭായാം സഹ രാമേണ ചക്ര ദ്രൂ തഞ്ച വൈ തദാ ।। ൫-൨൮-
'ശരി' എന്ന് ബലമുള്ള രുക്മി രാജാക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു; പിന്നെ രാമനോടൊപ്പം സഭയില് പാശക കളി ഒരുക്കി.
സഹസ്ത്രമേകം നിഷ്കാണാം രുക്മിണാ വിജിതോ ബലഃ । ദ്രിതീയേഽപി പണേ ചാന്യത് സഹസ്ത്ര രുക്മിണാ ജിതമ് ।। ൫-൨൮-
ആദ്യ പണത്തില് ആയിരം പൊന്നു നാണയങ്ങള് വച്ച് ബലനെ രുക്മി തോല്പ്പിച്ചു; രണ്ടാം പണത്തിലും രുക്മി വീണ്ടും ആയിരം നാണയങ്ങള് നേടി.
തതോ ദശ സഹസ്ത്രാണി നിഷ്കാണാം പണമാദദേ । ബലഭദ്രോഽജയത്താനി രുക്മീ ദ്യൂതവിദാം വരഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം പത്ത് ആയിരം പൊന്നു നാണയങ്ങള് പണമായി വച്ച് ബലഭദ്രന് അതു ജയിച്ചു, പാശകക്കാരില് ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവന് രുക്മിയായിരുന്നിട്ടും.
തതോ ജഹാസ ഖനവത് കലിങ്ഗാധിപതിര്ദ്രിജ! ദന്താന് വിദര്ശയന് മൂढ़ോ രുക്മീ ചാഹ മദോദ്ധതഃ ।। ൫-൨൮-
അതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണാ, കലിംഗരാജാവ് വലിയ ശബ്ദത്തില് ചിരിച്ചു, പല്ലുകള് കാണിച്ചുകൊണ്ട്; അഹങ്കാരത്തില് മദം പിടിച്ച രുക്മിയും സംസാരിച്ചു.
ഗ്രവിജ്ഞോഽയം മയാ ദ്യൂതേ ബലദേവഃ പരാജിതഃ । മുധൈവാക്ഷാവലേപാന്ധോ യഃ സ്വം മേനേഽക്ഷകാവിദമ് ।। ൫-൨൮-
'ഈ ബലദേവന് പാശകത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണെങ്കിലും ഞാനവനെ തോല്പ്പിച്ചു; പാശകത്തില് അനാവശ്യമായ അഭിമാനത്തില് അന്ധനായി, താനാണ് പ്രാവീണ്യമുള്ളവന് എന്ന് അവന് കരുതിയിരുന്നു' എന്ന് രുക്മി പറഞ്ഞു.
ദൃഷ്ടാ കലിങ്ഗരാജം തം പ്രകാശദശനാനനമ് । രുക്മിണഞ്ചപി ദുവ്വക്യിം കോപം ചക്ര ഹലായുധഃ ।। ൫-൨൮-
കലിംഗരാജാവിനെ പല്ലുകള് കാണിച്ചുകൊണ്ട് വായ് വെട്ടിത്തുറന്ന നിലയില് കണ്ടപ്പോഴും, രുക്മിയുടെ കഠിനമായ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോഴും, ഹലായുധന് കുപിതനായി.
ഗ്ലഹം ജഗ്രാഹ രുക്മീ ച തദര്ഥേഽക്ഷാനപാതയത് ।। ൫-൨൮-
അപ്പോള് രുക്മി പാശകക്കല്ല് എടുത്തു അതിനായി കളിയില് ഇടിച്ചു.
അജയദ് ബലദേവസ്തം പ്രാഹോച്ചൈസ്തം ജിതം മയാ । മയേതി രുക്മീ പ്രാഹോച്ചൈരലീകോക്തേരലം ബല ।। ൫-൨൮-
ബലദേവന് അവനെ തോല്പ്പിച്ചു, ഉച്ചത്തില് 'ഞാനാണ് ജയിച്ചത്' എന്നു പറഞ്ഞു; അതിന് മറുപടിയായി രുക്മി 'ഞാനാണ് ജയിച്ചത്' എന്ന് ഉച്ചത്തില് വിളിച്ചു, ബലഭദ്രന്റെ വാക്ക് നിരസിച്ചു.