ശമ്ബരേണ ഹ്ടതോ വീരഃ പ്രദ്യു മ്രഃ സ കഥം മുനേ ! ശമ്ബരശ്വ മഹാവീര്യ്യഃ പ്രദ്യു മ്നേന കഥം ഹതഃ ।। ൫-൨൭-
മഹർഷിയേ, ശംഭരൻ പ്രദ്യുമ്നനെ എങ്ങനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി? അതുപോലെ, പ്രദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ മഹാവീരനായ ശംഭരനെ കൊല്ലുവാൻ കഴിഞ്ഞു?
പരാശര ഉവാച । ഷഷ്ഠേഽഹ്നി ജാതമാത്രന്തു പ്രദ്യുമ്ര സൂതികാഗൃഹാത് । മമൈഷ ഹന്തേതി മുനേ! ഹ്ടതവാന് കാലശമ്ബരഃ ।। ൫-൨൭-
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ആറാം ദിവസം ജനിച്ച ഉടൻ തന്നെ, 'ഇവനെ ഞാൻ കൊല്ലണം' എന്ന് കരുതി, കാലശംഭരൻ പ്രദ്യുമ്നനെ സൂതികാഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
ഹ്ടത്വാ ചിക്ഷേപ ചൈവൈനം ഗ്രാഹോഗ്ര ലവണാര്ണാവേ । കല്ലോലജനിതാവര്ത്തേ സുഘോരേ മകരാലയേ ।। ൫-൨൭-
അവനെ പിടിച്ച ശേഷം, ആ ക്രൂരൻ ഉഗ്രമായ ഉപ്പു സമുദ്രത്തിൽ, ഭയാനകമായ മകരങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായ തിരകളാൽ ഉരുണ്ടുപൊങ്ങുന്ന ആഴത്തിൽ അവനെ എറിഞ്ഞു.
പതിതം തത്ര ചൈവൈകോ മത്സ്യോ ജഗ്രാഹ ബാലകമ് । ന മമാര ച തസ്യാപി ജഠരേഽനലദീപിതഃ ।। ൫-൨൭-
അവിടെ, ഒരു മീൻ ആ കുഞ്ഞിനെ വിഴുങ്ങി; പക്ഷേ, അതിന്റെ വയറ്റിൽ അഗ്നിപോലെ ദഹനശക്തി ഉള്ളപ്പോഴും, ആ കുഞ്ഞ് മരിച്ചില്ല.
മതൂസ്യബന്ധശ്വ മത്സ്യോഽസൌ മത്സ്യൈരന്യൈഃ സഹ ദ്രിജ ! ഘാതിതോഽസുരവര്യ്യായ ശമ്ബരായ നിവേദിതഃ ।। ൫-൨൭-
മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ മറ്റു മീനുകളോടൊപ്പം ആ മീനെയും പിടിച്ചു. അവൻ ശംഭരന് വേണ്ടി കൊല്ലപ്പെട്ടു, പിന്നെ ശംഭരന് സമർപ്പിച്ചു.
തസ്യ മായാവതീ നാമ പത്രീ സര്വ്വഗൃഹേശ്വരീ । കാരയാമാസ സൂദാനാമാധിപത്യമനിന്ദിതാ ।। ൫-൨൭-
ശംഭരന്റെ വീട്ടിൽ, മായാവതി എന്ന പേരുള്ള, എല്ലാ അടുക്കളകളുടെയും മേൽനോട്ടക്കാരിയായ, അപരാധമില്ലാത്ത ഒരു സ്ത്രീയുണ്ടായിരുന്നു. അവൾ പാചകരുടെ മേൽനോട്ടം നോക്കിയിരുന്നു.
ദാരിതേ മത്സ്യജഠരേ സാ ദദര്ശാതിശോഭനമ് । കുമാരം മന്മഥതരോര്ദഗ്ധസ്യ പ്രഥമാങ്കുരമ് ।। ൫-൨൭-
മീന്റെ വയറ് കീറുമ്പോൾ, അവൾ അതീവ സുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ കണ്ടു; മുമ്പ് ദഹിച്ചുപോയ മന്മഥന്റെ ആദ്യത്തെ മുളപ്പാണ് ആ ബാലൻ.
കോഽയം കഥമയം മത്സ്യജഠരം സമുപാഗതഃ । ഇത്യേവം കൌതുകാവിഷ്ടാം താം തന്വീം പ്രാഹ നാരാദഃ ।। ൫-൨൭-
'ഇവൻ ആരാണ്? എങ്ങനെ ഈ മീന്റെ വയറ്റിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു?' എന്ന ആലോചനയിൽ അത്ഭുതംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയോട് നാരദൻ സംസാരിച്ചു.
അയം സമസ്തജഗതഃ സൂതിസംഹാരകാരിണാ । ശമ്ബരേണ ഹ്ടതഃ കൃഷ്ണൃ-തനയഃ സൂതികാഗൃഹാത് ।। ൫-൨൭-
ഇവൻ കൃഷ്ണന്റെ മകനാണ്; ലോകങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും കുഞ്ഞുങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശംഭരൻ സൂതികാഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഇവനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
ക്ഷിപ്തഃ സമുദ്ര മത്സ്യേന നിഗീര്ണാസ്തേ വശം ഗതഃ । നരരത്രമിദം സുഭ്രൂ വിസ്ത്രബ്ധാ പരിപാലയ ।। ൫-൨൭-
സമുദ്രത്തിൽ എറിഞ്ഞ്, ഒരു മീൻ വിഴുങ്ങിയതോടെ, ഈ ബാലൻ നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലായി. മനോഹരഭ്രൂകുടിയുള്ളവളേ, ഭയമില്ലാതെ ഈ ബാലനെ സംരക്ഷിക്കൂ.
നാരദേനൈവമുക്താ സാ പാലയാമാസ തം ശിശുമ് । ബാല്യാദേവാതിരാഗേണ രൂപാതിശയമോഹിതാ ।। ൫-൨൭-
നാരദൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, അവൾ ആ കുഞ്ഞിനെ വളർത്തി. ബാല്യത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ അപൂർവ്വ സൗന്ദര്യം അവളെ ആകർഷിച്ചു.
സ യദാ യൌവനാഭോഗ-ഭൂഷിതോഽഭൂന്മഹാമതേ! സാഭിലാഷാ തദാ സാതി ബഭൂവ ഗജഗാമിനീ ।। ൫-൨൭-
മഹാമനസിന്, അവൻ യൗവനത്തിന്റെ ഭംഗിയോടെ വളർന്നപ്പോൾ, ആ ആനപോലെയുള്ള നടനുള്ള സ്ത്രീയുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞു.
മായാവതീ ദദൌ തസ്മ മായാഃ സര്വ്വാ മഹാമുന ! പ്രദ്യു മ്രായാതിരാഗാന്ധാ തന്നയസ്തഹ്ടദയേക്ഷണാ ।। ൫-൨൭-
പ്രദ്യുമ്നനോടുള്ള അത്യന്തം മോഹത്തിൽ അന്ധയായ മായാവതി, അവനോടു മാത്രം ദൃഷ്ടി നല്കി, തന്റെ എല്ലാ മായാവിദ്യകളും അവനു പഠിപ്പിച്ചു.
പ്രസജ്ജന്തീന്തു താമാഹ സ കാര്ഷ്ണിഃ കമലേക്ഷണാമ് । മാതൃഭാവമപാഹായ കിമേവം വര്ത്തസേഽന്യഥാ ।। ൫-൨൭-
അവൾ പ്രണയത്തോടെ അടുക്കുമ്പോൾ, കമലനേത്രനായ കൃഷ്ണപുത്രൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നീ അമ്മയുടെ ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നത്?'
സാ ചാസ്മൈ കഥയാമാസ ന പുത്രസ്ത്വം മമേതി വൈ । തനയം ത്വാമയം വിഷ്ണോഹ്ട തവാന് കാലശമ്ബരഃ ।। ൫-൨൭-
അവള് അവനോട് പറഞ്ഞു: നീ എന്റെ മകനല്ല; നീ വിഷ്ണുവിന്റെ മകനാണ്. ഈ കാലശംബരന് നിന്നെ ശത്രുവാണ്.
ക്ഷിപ്തഃ സമുദ്ര മത്സ്യസ്യ സമ്പ്രാപ്തോ ജഠരാന്മയാ । സാ തു രോദിതി തേ മാതാ കാന്താദ്യാപ്യതിവത്സലാ ।। ൫-൨൭-
നിന്നെ കടലില് എറിഞ്ഞപ്പോള് ഒരു മീന് നിന്നെ വിഴുങ്ങി, പിന്നെ ഞാന് നിന്നെ കണ്ടെത്തി. എങ്കിലും, നിന്നെ വളരെ സ്നേഹിക്കുന്ന അമ്മ ഇന്നും കരയുകയാണ്.
ഇത്യുക്തഃ ശമ്ബരം യുദ്ധേ പ്രദ്യു മ്രഃ സ സമാഹ്വയത് । ക്രോധാകുലീകൃതമനാ യുയുധേ ച മഹാബലഃ ।। ൫-൨൭-
ഇത് കേട്ട പ്രദ്യുമ്നന് ശംബരനെ യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചു. കോപത്തില് നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, മഹാശക്തിയോടെ അവന് യുദ്ധം ചെയ്തു.
ഹത്വാ സൈന്യമശേഷന്തു തസ്യ ദൈത്യസ്യ മാധവിഃ । സപ്ത മായാ വ്യതിക്രമ്യ മായാം പ്രയുയുജേഽശഷ്ടമീമ് ।। ൫-൨൭-
ആ ദാനവന്റെ സൈന്യം മുഴുവന് നശിപ്പിച്ച ശേഷം, മാധവന് ഏഴ് മായകള് ജയിച്ച് എട്ടാമത്തെ മായ ഉപയോഗിച്ചു.
തയാ ജഘാന തം ദൈത്യം മായയാ കാലശമ്ബരമ് । ഉത്പത്യ ച തയാ സാര്ദ്ധമാജഗാമ പിതുര്ഗൃഹമ് ।। ൫-൨൭-
അവ മായ ഉപയോഗിച്ച് അവന് കാലശംബരന് എന്ന ദാനവനെ കൊല്ലുകയും, അവളോടൊപ്പം പിതാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുകയും ചെയ്തു.
അന്തഃ പരേ നിപതിതം മായാവത്യാ സമന്വിതമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണസംകല്പാ ബഭൂവുഃ കൃഷ്ണയോഷിതഃ ।। ൫-൨൭-
അവളായ മായാവതിയോടൊപ്പം അകത്തേക്ക് കടന്നവനെ കണ്ടപ്പോള്, കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാര്ക്ക് കൃഷ്ണന്റെ മനസ്സുപോലെയുള്ള ഭാവം നിറഞ്ഞു.
രുക്മിണീ ചാവദത് പ്രേമൂണാ പ്രമ്ണാ സാശ്രുദൃഷ്ടിരനിന്ദിതാ । ധന്യായാഃ ഖല്വയം പുത്രോ വര്ത്തതേ നവയൌവനേ ।। ൫-൨൭-
നിഷ്കളങ്കയുമായ രുക്മിണി സ്നേഹത്തോടെ കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഈ മകന് ഭാഗ്യവാനായി പുതുവയസ്സില് നില്ക്കുന്നു.'
അസ്മിന് വയസി പുത്രോ മേ പ്രദ്യു മ്രോ യദി ജീവതി । സഭാഗ്യാ ജനനീ വതൂസ! ത്വയാ കാപി വിഭൂഷിതാ ।। ൫-൨൭-
ഈ പ്രായത്തില് എന്റെ മകന് പ്രദ്യുമ്നന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കില്, അമ്മയ്ക്ക് വലിയ ഭാഗ്യമാണ്; നീയെന്ന യുവാവിനാല് അവള് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അഥവാ യാദൃശഃ സ്നേഹോ മമ യാദൃഗൂ വപുസ്തവ । ഹരേരപത്യം സുവ്യക്ത ഭവാന് വത്സ!ഭവിഷ്യതി ।। ൫-൨൭-
അല്ലെങ്കില്, എത്രയോ എന്റെ സ്നേഹവും, നീയെന്ന യുവാവിന്റെ രൂപം എനിക്ക് സമാനവുമാണ്. അതിനാല് വ്യക്തമാണ്, നീ ഹരിയുടെ മകനാണ്, പ്രിയനേ.
ഏതിസ്മിന്നന്തരേ പ്രാപ്തഃ സഹ കൃഷ്ണേന നാരദഃ । അന്തഃ പുരചരീം ദേവീം രുക്മിണീം പ്രാഹ ഹര്ഷയന് ।। ൫-൨൭-
അപ്പോള് തന്നെ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം നാരദന് എത്തി, അകത്തുള്ള മുറികളില് സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രുക്മിണിയെ സന്തോഷത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഏശ തേ തനയഃ സുഭ്രു! ഹത്വാ ശമ്ബരമാഗതഃ । ഹ്ടതോ യേനാഭവദ് ബാലോ ഭവത്യാഃ സൂതികാഗൃഹാത് ।। ൫-൨൭-
സുന്ദരഭ്രുവളേ, ഇതാണ് നിന്റെ മകന്. ശംബരനെ കൊല്ലുകയും, ബാല്യത്തില് നിന്നെ പ്രസവമുറിയില് നിന്ന് അപഹരിക്കപ്പെട്ടവനാണ് ഇദ്ദേഹം.
ഇയം മായാവതീ ഭാര്യ്യാ തനയസ്യാസ്യ തേ സതീ । ശമ്ബരസ്യ ന ഭാര്യ്യേയം ശ്രൂയതാമത്ര കാരണമ് ।। ൫-൨൭-
ഇവളായ മായാവതി നിന്റെ മകന്റെ സതീഭാര്യയാണ്; ശംബരന്റെ ഭാര്യയല്ല ഇവള്. ഇതിന് കാരണം കേള്ക്കൂ.
മന്മഥേ തു ഗതേ നാശം തദുദ്ഭവപരായാണാ । ശമ്ബരം മോഹയാമാസ മായാരൂപേണ രൂപിണീ ।। ൫-൨൭-
മന്മഥന് നശിച്ചപ്പോള്, അവന്റെ പുനര്ജന്മത്തിനായി ഈ രൂപിണി മായാരൂപം ധരിച്ച് ശംബരനെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു.
വ്യവായാദ്യു പഭോഗേഷു രൂപം മായാമയം ശുഭമ് । ദര്ശയാമാസ ദൈത്യസ്യ തസ്യേയം മദിരേക്ഷണാ ।। ൫-൨൭-
ഭോഗങ്ങളിലും ആനന്ദങ്ങളിലും, അവള് ദാനവന് മനോഹരമായ മായാരൂപം കാണിച്ചു. ഈ മദിരാക്ഷിയായ സ്ത്രീയാണവള്.
കാമോഽവതീര്ണഃ പുത്രസ്തേ തസ്യേയം ദയിതാ രതിഃ । വിശങ്കാ നാത്ര കര്ത്തവ്യാ സ്നുഷേയം തവ ശോഭനാ ।। ൫-൨൭-
നിന്റെ മകന് തന്നെയാണ് കാമദേവന്റെ അവതാരം, ഇവളായ രതിയാണ് അവന്റെ പ്രിയഭാര്യ. സംശയം വേണ്ട, ഈ ഭംഗിയുള്ളവള് നിന്റെ മരുമകളാണ്.
തതോ ഹര്ഷസമാവിഷ്ടാ രുക്മിണീ കേശവസ്തഥാ । നഗരീ ച സമസ്താ സാ സാധു സാധ്വിത്യഭാഷത ।। ൫-൨൭-
അതിനുശേഷം രുക്മിണിയും കെശവനും അത്രയും സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. നഗരത്തിലെ എല്ലാവരും 'നല്ലത്, നല്ലത്' എന്ന് ഉല്ലസിച്ചു.