ശോഭാവിനി വിവാഹേ തു താം കന്യാം ഹ്ടതവാന് ഹരിഃ । വിപക്ഷഭാരമാസജ്യ രാമാദ്യ ഷ്വഥ ബന്ധുഷു ।। ൫-൨൬-
ആ മനോഹരമായ വിവാഹത്തിൽ ഹരിയാണ് ആ പെൺകുട്ടിയെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയത്; എതിരാളികളെ നേരിടാനുള്ള ഭാരമത്രയും രാമനും മറ്റു ബന്ധുക്കളും ഏറ്റെടുത്തു.
തതശ്വ പൌണ്ഡ്രകഃ ശ്രീമാന് ദന്തവക്രോ വിദൂരഥഃ । ശിശുപാല-ജരാസന്ധ-ശാല്വാദ്യാശ്വ മഹീഭൃതഃ ।। ൫-൨൬-
അതിനുശേഷം, പൗണ്ട്രകൻ, ദന്തവക്രൻ, വിദൂരഥൻ, ശിശുപാലൻ, ജരാസന്ധൻ, ശാൽവൻ തുടങ്ങിയ മറ്റ് രാജാക്കന്മാർ അവിടെ ഒന്നിച്ചു.
കുപിതാസ്തേ ഹരിം ഹന്തും ചക്രു രുദൂയോഗമുത്തമമ് । നിര്ജ്ജിതാശ്വ സമാഗമ്യ രാമാദ്യര്യദുപുങ്ഗവൈഃ ।। ൫-൨൬-
അവർ കോപത്തോടെ ഹരിയെ കൊല്ലാൻ വലിയ യുദ്ധം ഒരുക്കി; എന്നാൽ രാമനും പ്രധാന യാദവന്മാരും ചേർന്ന് അവരെ തോൽപ്പിച്ചു.
കുണിഡനം ന പ്രവേക്ഷ്യാമി അഹത്വാ യുധി കേശവമ് । കൃത്വാ പ്രതിജ്ഞാം രുകമീ ച ഹന്തും കൃഷ്ണമഭിദ്രുതഃ ।। ൫-൨൬-
'യുദ്ധത്തിൽ കേശവനെ കൊല്ലാതെ ഞാൻ കുണ്ഡിനയിൽ കയറില്ല' എന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത് രുക്മി കൃഷ്ണനെ കൊല്ലാൻ ഓടി.
ഹത്വാ ബലം സനാഗാശ്വ-പത്തി-സ്യന്ദനസങ്കുലമ് । നിര്ജിതഃ പാതിതശ്വോര്വ്വ്യാം ലീലയൈവ സ ചകിണാ।। ൫-൨൬-
ആനകളും കുതിരകളും pěടകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ ബാലന്റെ സൈന്യത്തെ കൊല്ലുകയും, കൃഷ്ണൻ രുക്മിയെ എളുപ്പത്തിൽ തോൽപ്പിച്ച് നിലത്ത് വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു.
ഹന്തു കൃതമതിഃ കൃഷ്ണോ രുക്മിണാം യുദ്ധദുര്മ്മദമ് । പ്രണമ്യ യാചിതോ ബ്രഹ്മന് രുവിമണ്യാ മഗവാന ഹരിഃ ।। ൫-൨൬-
യുദ്ധത്തിൽ അഹങ്കാരമുള്ള രുക്മിയെ കൊല്ലാൻ കൃഷ്ണൻ ഉദ്ദേശിച്ചു; എന്നാൽ രുക്മിണി കനിവോടെ അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ഹരി അവനെ രക്ഷിച്ചു.
ഏക ഏവ മമ ഭ്രാതാ ന ഹന്തവ്യസ്ത്വയാധുനാ । കോപം നിയമ്യ ദേവേശ!ഭ്രാതൃഭിക്ഷാ പ്രദീയതാമ് ।। ൫-൨൬-
എനിക്ക് ഒരേ ഒരു സഹോദരനാണ് ബാക്കിയുള്ളത്; ദേവതകളുടെ പ്രഭുവേ, ദയവായി അദ്ദേഹത്തെ ഇപ്പോൾ കൊല്ലരുത്. നിങ്ങളുടെ കോപം നിയന്ത്രിച്ച്, എന്റെ സഹോദരന് ജീവൻ അനുവദിക്കണമേ.
ഇത്യുക്തേന പരിത്യക്തഃ കൃഷ്ണേനാക്ലിഷ്ടകര്മ്മണാ । രുക്മീ ഭോജകടം നാമ പുരം കുത്വാവസത് തദാ ।। ൫-൨൬-
കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, രുക്മിയെ അവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ രുക്മി ഭോജകട എന്ന നഗരത്തിൽ താമസിച്ചു.
നിര്ജിത്യ രുക്മിണം സമ്യഗുപയേമേ സ രുക്മിണീമ് । രാക്ഷസേന വിവാഹേന സമ്പ്രപ്താം മധുസൂദനഃ ।। ൫-൨൬-
രുക്മിയെ പൂർണ്ണമായി ജയിച്ച ശേഷം, മധുസൂദനൻ രാക്ഷസവിവാഹം വഴി രുക്മിണിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.
തസ്യാം ജജ്ഞ ഽഥ പ്രദ്യുമ്രോ മദനാംശ- സ വീര്യ്യവാന് । ജഹാര ശമ്ബരോ യം വൈ യോ ജഘാന ച ശമ്ബരമ് ।। ൫-൨൬-
അവളിൽ നിന്ന് മദനന്റെ അംശമായ വീരനായ പ്രദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു; ശംഭരൻ അവനെ അപഹരിച്ചു, പിന്നീട് പ്രദ്യുമ്നൻ തന്നെ ശംഭരനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ശമ്ബരേണ ഹ്ടതോ വീരഃ പ്രദ്യു മ്രഃ സ കഥം മുനേ ! ശമ്ബരശ്വ മഹാവീര്യ്യഃ പ്രദ്യു മ്നേന കഥം ഹതഃ ।। ൫-൨൭-
മഹർഷിയേ, ശംഭരൻ പ്രദ്യുമ്നനെ എങ്ങനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി? അതുപോലെ, പ്രദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ മഹാവീരനായ ശംഭരനെ കൊല്ലുവാൻ കഴിഞ്ഞു?
പരാശര ഉവാച । ഷഷ്ഠേഽഹ്നി ജാതമാത്രന്തു പ്രദ്യുമ്ര സൂതികാഗൃഹാത് । മമൈഷ ഹന്തേതി മുനേ! ഹ്ടതവാന് കാലശമ്ബരഃ ।। ൫-൨൭-
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ആറാം ദിവസം ജനിച്ച ഉടൻ തന്നെ, 'ഇവനെ ഞാൻ കൊല്ലണം' എന്ന് കരുതി, കാലശംഭരൻ പ്രദ്യുമ്നനെ സൂതികാഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
ഹ്ടത്വാ ചിക്ഷേപ ചൈവൈനം ഗ്രാഹോഗ്ര ലവണാര്ണാവേ । കല്ലോലജനിതാവര്ത്തേ സുഘോരേ മകരാലയേ ।। ൫-൨൭-
അവനെ പിടിച്ച ശേഷം, ആ ക്രൂരൻ ഉഗ്രമായ ഉപ്പു സമുദ്രത്തിൽ, ഭയാനകമായ മകരങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായ തിരകളാൽ ഉരുണ്ടുപൊങ്ങുന്ന ആഴത്തിൽ അവനെ എറിഞ്ഞു.
പതിതം തത്ര ചൈവൈകോ മത്സ്യോ ജഗ്രാഹ ബാലകമ് । ന മമാര ച തസ്യാപി ജഠരേഽനലദീപിതഃ ।। ൫-൨൭-
അവിടെ, ഒരു മീൻ ആ കുഞ്ഞിനെ വിഴുങ്ങി; പക്ഷേ, അതിന്റെ വയറ്റിൽ അഗ്നിപോലെ ദഹനശക്തി ഉള്ളപ്പോഴും, ആ കുഞ്ഞ് മരിച്ചില്ല.
മതൂസ്യബന്ധശ്വ മത്സ്യോഽസൌ മത്സ്യൈരന്യൈഃ സഹ ദ്രിജ ! ഘാതിതോഽസുരവര്യ്യായ ശമ്ബരായ നിവേദിതഃ ।। ൫-൨൭-
മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ മറ്റു മീനുകളോടൊപ്പം ആ മീനെയും പിടിച്ചു. അവൻ ശംഭരന് വേണ്ടി കൊല്ലപ്പെട്ടു, പിന്നെ ശംഭരന് സമർപ്പിച്ചു.
തസ്യ മായാവതീ നാമ പത്രീ സര്വ്വഗൃഹേശ്വരീ । കാരയാമാസ സൂദാനാമാധിപത്യമനിന്ദിതാ ।। ൫-൨൭-
ശംഭരന്റെ വീട്ടിൽ, മായാവതി എന്ന പേരുള്ള, എല്ലാ അടുക്കളകളുടെയും മേൽനോട്ടക്കാരിയായ, അപരാധമില്ലാത്ത ഒരു സ്ത്രീയുണ്ടായിരുന്നു. അവൾ പാചകരുടെ മേൽനോട്ടം നോക്കിയിരുന്നു.
ദാരിതേ മത്സ്യജഠരേ സാ ദദര്ശാതിശോഭനമ് । കുമാരം മന്മഥതരോര്ദഗ്ധസ്യ പ്രഥമാങ്കുരമ് ।। ൫-൨൭-
മീന്റെ വയറ് കീറുമ്പോൾ, അവൾ അതീവ സുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ കണ്ടു; മുമ്പ് ദഹിച്ചുപോയ മന്മഥന്റെ ആദ്യത്തെ മുളപ്പാണ് ആ ബാലൻ.
കോഽയം കഥമയം മത്സ്യജഠരം സമുപാഗതഃ । ഇത്യേവം കൌതുകാവിഷ്ടാം താം തന്വീം പ്രാഹ നാരാദഃ ।। ൫-൨൭-
'ഇവൻ ആരാണ്? എങ്ങനെ ഈ മീന്റെ വയറ്റിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു?' എന്ന ആലോചനയിൽ അത്ഭുതംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയോട് നാരദൻ സംസാരിച്ചു.
അയം സമസ്തജഗതഃ സൂതിസംഹാരകാരിണാ । ശമ്ബരേണ ഹ്ടതഃ കൃഷ്ണൃ-തനയഃ സൂതികാഗൃഹാത് ।। ൫-൨൭-
ഇവൻ കൃഷ്ണന്റെ മകനാണ്; ലോകങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും കുഞ്ഞുങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശംഭരൻ സൂതികാഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഇവനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
ക്ഷിപ്തഃ സമുദ്ര മത്സ്യേന നിഗീര്ണാസ്തേ വശം ഗതഃ । നരരത്രമിദം സുഭ്രൂ വിസ്ത്രബ്ധാ പരിപാലയ ।। ൫-൨൭-
സമുദ്രത്തിൽ എറിഞ്ഞ്, ഒരു മീൻ വിഴുങ്ങിയതോടെ, ഈ ബാലൻ നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലായി. മനോഹരഭ്രൂകുടിയുള്ളവളേ, ഭയമില്ലാതെ ഈ ബാലനെ സംരക്ഷിക്കൂ.
നാരദേനൈവമുക്താ സാ പാലയാമാസ തം ശിശുമ് । ബാല്യാദേവാതിരാഗേണ രൂപാതിശയമോഹിതാ ।। ൫-൨൭-
നാരദൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, അവൾ ആ കുഞ്ഞിനെ വളർത്തി. ബാല്യത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ അപൂർവ്വ സൗന്ദര്യം അവളെ ആകർഷിച്ചു.
സ യദാ യൌവനാഭോഗ-ഭൂഷിതോഽഭൂന്മഹാമതേ! സാഭിലാഷാ തദാ സാതി ബഭൂവ ഗജഗാമിനീ ।। ൫-൨൭-
മഹാമനസിന്, അവൻ യൗവനത്തിന്റെ ഭംഗിയോടെ വളർന്നപ്പോൾ, ആ ആനപോലെയുള്ള നടനുള്ള സ്ത്രീയുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞു.
മായാവതീ ദദൌ തസ്മ മായാഃ സര്വ്വാ മഹാമുന ! പ്രദ്യു മ്രായാതിരാഗാന്ധാ തന്നയസ്തഹ്ടദയേക്ഷണാ ।। ൫-൨൭-
പ്രദ്യുമ്നനോടുള്ള അത്യന്തം മോഹത്തിൽ അന്ധയായ മായാവതി, അവനോടു മാത്രം ദൃഷ്ടി നല്കി, തന്റെ എല്ലാ മായാവിദ്യകളും അവനു പഠിപ്പിച്ചു.
പ്രസജ്ജന്തീന്തു താമാഹ സ കാര്ഷ്ണിഃ കമലേക്ഷണാമ് । മാതൃഭാവമപാഹായ കിമേവം വര്ത്തസേഽന്യഥാ ।। ൫-൨൭-
അവൾ പ്രണയത്തോടെ അടുക്കുമ്പോൾ, കമലനേത്രനായ കൃഷ്ണപുത്രൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നീ അമ്മയുടെ ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നത്?'
സാ ചാസ്മൈ കഥയാമാസ ന പുത്രസ്ത്വം മമേതി വൈ । തനയം ത്വാമയം വിഷ്ണോഹ്ട തവാന് കാലശമ്ബരഃ ।। ൫-൨൭-
അവള് അവനോട് പറഞ്ഞു: നീ എന്റെ മകനല്ല; നീ വിഷ്ണുവിന്റെ മകനാണ്. ഈ കാലശംബരന് നിന്നെ ശത്രുവാണ്.
ക്ഷിപ്തഃ സമുദ്ര മത്സ്യസ്യ സമ്പ്രാപ്തോ ജഠരാന്മയാ । സാ തു രോദിതി തേ മാതാ കാന്താദ്യാപ്യതിവത്സലാ ।। ൫-൨൭-
നിന്നെ കടലില് എറിഞ്ഞപ്പോള് ഒരു മീന് നിന്നെ വിഴുങ്ങി, പിന്നെ ഞാന് നിന്നെ കണ്ടെത്തി. എങ്കിലും, നിന്നെ വളരെ സ്നേഹിക്കുന്ന അമ്മ ഇന്നും കരയുകയാണ്.
ഇത്യുക്തഃ ശമ്ബരം യുദ്ധേ പ്രദ്യു മ്രഃ സ സമാഹ്വയത് । ക്രോധാകുലീകൃതമനാ യുയുധേ ച മഹാബലഃ ।। ൫-൨൭-
ഇത് കേട്ട പ്രദ്യുമ്നന് ശംബരനെ യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചു. കോപത്തില് നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, മഹാശക്തിയോടെ അവന് യുദ്ധം ചെയ്തു.
ഹത്വാ സൈന്യമശേഷന്തു തസ്യ ദൈത്യസ്യ മാധവിഃ । സപ്ത മായാ വ്യതിക്രമ്യ മായാം പ്രയുയുജേഽശഷ്ടമീമ് ।। ൫-൨൭-
ആ ദാനവന്റെ സൈന്യം മുഴുവന് നശിപ്പിച്ച ശേഷം, മാധവന് ഏഴ് മായകള് ജയിച്ച് എട്ടാമത്തെ മായ ഉപയോഗിച്ചു.
തയാ ജഘാന തം ദൈത്യം മായയാ കാലശമ്ബരമ് । ഉത്പത്യ ച തയാ സാര്ദ്ധമാജഗാമ പിതുര്ഗൃഹമ് ।। ൫-൨൭-
അവ മായ ഉപയോഗിച്ച് അവന് കാലശംബരന് എന്ന ദാനവനെ കൊല്ലുകയും, അവളോടൊപ്പം പിതാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുകയും ചെയ്തു.
അന്തഃ പരേ നിപതിതം മായാവത്യാ സമന്വിതമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണസംകല്പാ ബഭൂവുഃ കൃഷ്ണയോഷിതഃ ।। ൫-൨൭-
അവളായ മായാവതിയോടൊപ്പം അകത്തേക്ക് കടന്നവനെ കണ്ടപ്പോള്, കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാര്ക്ക് കൃഷ്ണന്റെ മനസ്സുപോലെയുള്ള ഭാവം നിറഞ്ഞു.