ഗയാമുപേത്യ യഃ ശ്രാദ്ധം കരോതി പൃഥിവീപതേ । സഫലം തസ്യ തജ്ജന്മ ജായതേ പിതൃതുഷ്ടിദമ്
ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, ഗയയില് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമാകും; അതിലൂടെ പിതാക്കന്മാര്ക്ക് സംതൃപ്തി ലഭിക്കും.
പ്രശാന്തികാസ്സനീവാരാഃ ശ്യാമാകാ ദ്വിവിധാസ്തഥാ । വന്യൌഷധീപ്രധാനാസ്തു ശ്രാദ്ധാര്ഹാഃ പുരുഷര്ഷഭ
പ്രശാന്തിക, സനീവാര, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ശ്യാമാകം, കാട്ടുമരുന്നുകള് — ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിന് യോഗ്യമാണ്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠ.
യവാഃ പ്രിയങ്ഗവോ മുദ്ഗാ ഗോധൂമാ വ്രീഹയസ്തിലാഃ । നിഷ്പാവാഃ കോവിദാരാശ്ച സര്ഷപാശ്ചാത്ര ശോഭനാഃ
യവം, പ്രിയംഗു, പയർ, ഗോതമ്പ്, അരി, എള്ള്, നിഷ്പാവം, കോവിദാര, കടുക് — ഇവ എല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിന് ശോഭനമാണ്.
അകൃതാഗ്രയണം യച്ച ധാന്യജാതം നരേശ്വര । രാജമാഷാനണൂംശ്ചൈവ മസൂരാംശ്ച വിസര്ജയേത്
രാജാവേ, അഗ്രയണമായി ഉപയോഗിക്കാത്ത ധാന്യങ്ങള്, രാജമാഷ്, അനൂ, മസൂര്പയർ എന്നിവ ശ്രാദ്ധത്തില് ഒഴിവാക്കണം.
അലാബും ഗൃഞ്ജനം ചൈവ പലാണ്ഡും പിണ്ഡമൂലകമ് । ഗാന്ധാരകകരമ്ബാദിലവണാന്യൌഷരാണി ച
ചുരള, കുഴഞ്ഞ, ഉള്ളി, മുള്ളങ്കി, ഗന്ധാരകം, കരമ്പം, ഖനിയില് നിന്നുള്ള ഉപ്പ് എന്നിവയും ഒഴിവാക്കണം.
ആരക്താശ്ചൈവ നിര്യാസാഃ പ്രത്യക്ഷലവണാനി ച । വര്ജ്യാന്യേതാനി വൈ ശ്രാദ്ധേ യച്ച വാചാ ന ശസ്യതേ
ചുവന്ന പിണ്ഡങ്ങള്, നേരെ കാണാവുന്ന ഉപ്പുകള്, വാക്കിലൂടെ പ്രശംസിക്കാത്തതെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തില് ഒഴിവാക്കണം.
നക്താഹൃതമനുച്ഛിന്നം തൃപ്യതേ ന ച യത്ര ഗൌഃ । ദുര്ഗന്ധി ഫേനിലം ചാമ്ബു ശ്രാദ്ധയോഗ്യം ന പാര്ഥിവ
രാത്രിയിൽ ഇടവേളയില്ലാതെ പാൽ എടുക്കുമ്പോൾ ആ പശു തൃപ്തിയാകാറില്ല; ദുർഗന്ധവും അഴുക്കും നിറഞ്ഞ വെള്ളം ശ്രാദ്ധത്തിന് യോജ്യമല്ല, രാജാവേ.
ക്ഷീരമേകശഫാനാം യദൌഷ്ട്രമാവികമേവ ച । മാര്ഗം ച മാഹിഷം ചൈവ വര്ജയേച്ഛ്രാദ്ധകര്മണി
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒറ്റ കുരുവുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ പാൽ, ഒട്ടകത്തിന്റെതും ആട്ടിന്റെതും, വഴിയിലും കാളയുടെതും ഉപയോഗിക്കരുത്.
ഷണ്ഢാപവിദ്ധചാണ്ഡാലപാപിപാഷണ്ഡിരോഗിഭിഃ । കൃകവാകുശ്വനനഗ്നൈശ്ച വാനരഗ്രാമസൂകരൈഃ
ഷണ്ഡന്മാർ, ചാണ്ഡാളന്മാർ, ദുഷ്ടന്മാർ, പിശുനന്മാർ, രോഗികൾ, കാക്കകൾ, നായകൾ, നഗ്നർ, കുരങ്ങുകൾ, ഗ്രാമവാസികൾ, പന്നികൾ— ഇവരാൽ
ഉദക്യാസൂതകാശൌചിമൃതഹാരൈശ്ച വീക്ഷിതേ । ശ്രാദ്ധേ സുരാ ന പിതരോ ഭുഞ്ജതേ പുരുഷര്ഷഭ
ജലം കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾ, പ്രസവകാല സ്ത്രീകൾ, അശുദ്ധരായവർ, ശവം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവർ ഇവർ ശ്രാദ്ധം കാണുമ്പോൾ, മഹാനുഭാവാ, പിതാക്കന്മാർ അർപ്പിതം സ്വീകരിക്കില്ല.
തസ്മാത്പരിശ്രിതേ കുര്യാച്ഛ്രാദ്ധം ശ്രദ്ധാസമന്വിതഃ । ഉര്വ്യാം ച തിലവിക്ഷേപാദ്യാതുധാനാന്നിവാരയേത്
അതിനാൽ വിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് വിശ്വാസത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; നിലത്തു തിലം ചിതറാൻ യക്ഷന്മാർക്ക് അവസരം കൊടുക്കരുത്.
നഖാദിനാ ചോപപന്നം കേശകീടാദിഭിര്നൃപ । ന ചൈവാഭിഷവൈര്മിശ്രമന്നം പര്യുഷിതം തഥാ
നഖം, മുടി, കീടങ്ങൾ മുതലായവ ചേർന്ന ഭക്ഷണം, പഴയതോ ശേഷിച്ചതോ ആയ ഭക്ഷണം, രാജാവേ, ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിക്കരുത്.
ശ്രദ്ധാസമന്വിതൈര്ദത്തം പിതൃഭ്യോ നാമഗോത്രതഃ । യദാഹാരാസ്തു തേ ജാതാസ്തദാഹാരത്വമേതി തത്
ആർജ്ജവത്തോടെ, വിശ്വാസത്തോടെ, പിതാക്കന്മാരുടെ പേരും ഗോത്രവും പറഞ്ഞ് അർപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം അവർക്കു ആഹാരമാകുന്നു.
ശ്രൂയതേ ചാപി പിതൃര്ഭിഗീതാ ഗാഥാ മഹീപതേ । ഇക്ഷ്വാകോര്മനുപുത്രസ്യ കലാപോപവനേ പുരാ
രാജാവേ, പുരാതനകാലത്ത് കലാപവനത്തിൽ മനുപുത്രനായ ഇക്ഷ്വാകുവിനോട് പിതാക്കന്മാർ പാടിയ ഗാഥയും കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
അപി നസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി കുലേ സന്മാര്ഗശീലിനഃ । ഗയാമുപേത്യ യേ പിണ്ഡാന് ദാസ്യന്ത്യസ്മാകമാദരാത്
നമ്മുടെ വംശത്തിൽ നല്ല വഴിയിൽ നടക്കുന്നവർ ഉണ്ടാകട്ടെ; അവർ ഗയയിലേക്കു വന്ന് ആദരത്തോടെ ഞങ്ങൾക്കു പിണ്ഡം അർപ്പിക്കട്ടെ.
അപി നഃ സ കുലേ ജായാദ്യോ നോ ദദ്യാത് ത്രയോദശീമ് । പായസം മധുസര്പിര്ഭ്യാം വര്ഷാസു ച മഘാസു ച
നമ്മുടെ വംശത്തിൽ ആരെങ്കിലും ജനിച്ച്, മഴക്കാലത്തോ മഘാനക്ഷത്രത്തിൽ പാൽ, തേൻ, നെയ്യ് ചേർത്ത പായസം പതിമൂന്നാമത്തെ തവണ ഞങ്ങൾക്ക് അർപ്പിക്കട്ടെ.
ഗൌരീം വാപ്യുദ്വഹേത് കന്യാം നീലം വാ വൃഷമുത്സൃജേത് । യജേത വാശ്വമേധേന വിധിവദ്ദക്ഷിണാവതാ
അല്ലെങ്കിൽ, ഗൗരിവർണ്ണമായൊരു പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിക്കട്ടെ, നീല നിറമുള്ള കാളയെ വിടുതൽ ചെയ്യട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപ്രകാരം ദക്ഷിണയോടെ അശ്വമേധയാഗം നടത്തട്ടെ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച അതഃ പരം യയാതേഃ പ്രഥമപുത്രസ്യ യദോര്വംശമഹം കഥയാമി ॥ ൪,൧൧.൧ ൪,൧൧.൨ ൪,൧൧.൩ ൪,൧൧.൪ ൪,൧൧.൫ ൪,൧൧.൬ ൪,൧൧.൭ ൪,൧൧.൮ ൪,൧൧.൯ ൪,൧൧.൧൦ ൪,൧൧.൧൧ ൪,൧൧.൧൨ ൪,൧൧.൧൩ ൪,൧൧.൧൪ ൪,൧൧.൧൫ ൪,൧൧.൧൬ ൪,൧൧.൧൭ ൪,൧൧.൧൮ ൪,൧൧.൧൯ ൪,൧൧.൨൦ ൪,൧൧.൨൧ ॥ ജയധ്വജാത്താലജങ്ഘഃ പുത്രോഭവത്
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇനി യയാതിയുടെ മൂത്തമകനായ യദുവിന്റെ വംശം ഞാൻ പറയുന്നു. ജയധ്വജന്റെ മകനാണ് താളജംഘൻ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച യയാതേശ്ചാതുര്ഥപുത്രസ്യാനോഃസഭാനലചക്ഷുഃ പരമേഷുസംജ്ഞാസ്ത്രയഃ പുത്രാ ബഭൂവുഃ ॥ ൪,൧൮.൧ ॥ സഭാനലപുത്രഃ കാലാനലഃ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: യയാതിയുടെ നാലാമത്തെ മകൻ ആയ അനുവിന് മൂന്ന് മക്കളുണ്ടായി—സഭാനലൻ, ചക്ഷു, പരമേഷു. സഭാനലന്റെ മകനാണ് കാലാനലൻ.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച । ബ്രഹ്മാനാരായണാഖ്യോഽസൌ കല്പാദൌ ഭഗവാന്യഥാ । സസര്ജ സര്വഭൂതാനി തദാചക്ഷ്വ മഹാമുനേ
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മാ-നാരായണൻ എന്ന ഭഗവാൻ എല്ലായുള്ളതും സൃഷ്ടിച്ചു; മഹാമുനിയേ, അതെന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച । പ്രജാഃ സസര്ജ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ നാരായണാത്മകഃ । പ്രജാപതിപതിര്ദേവോ യഥാ തന്മേ നിശാമയ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: നാരായണസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവാണ് സകല ജീവികളും സൃഷ്ടിച്ചത്; പ്രജാപതികളുടെ തലവനായ ദേവൻ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നത് കേൾക്കൂ.
അതീതകല്പാവസാനേ നിശാസുപ്തോത്ഥിതഃ പ്രഭുഃ । സത്ത്വോദ്രി ക്തസ്തഥാ ബ്രഹ്മാ ശൂന്യം ലോകമവൈക്ഷത
മുൻ കല്പം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, രാത്രിക്ക് ശേഷം ഉണർന്ന ബ്രഹ്മാവ്, സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞവൻ, ലോകം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു.
നാരായണഃ പരോഽചിന്ത്യഃ പരോഷാമപി സ പ്രഭുഃ । ബ്രഹ്മസ്വരൂപീ ഭഗവാനനാദിഃ സര്വസമ്ഭവഃ
നാരായണൻ പരമൻ, അതിരുകടന്നവൻ, എല്ലാറ്റിനും അതീതനായ ഭഗവാൻ, ബ്രഹ്മാസ്വരൂപിയായ ആദിമൂലവും സകലത്തിന്റെ കാരണവുമാണ്.
ഇമം ചോദാഹരന്ത്യത്ര ശ്ലോകം നാരായണം പ്രതി । ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണം ദേവം ജഗതഃ പ്രഭവാപ്യയമ്
ഇവിടെ നാരായണനെ കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകം പറയുന്നു: ബ്രഹ്മാസ്വരൂപിയായ ദേവൻ ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആകുന്നു.
ആപോ നാരാ ഇതി പ്രോക്താ ആപോ വൈ നരസൂനവഃ । അയനം തസ്യ താഃ പൂര്വം തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ
ജലങ്ങൾ 'നാരാ' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ജലങ്ങൾ നാരന്റെ മക്കളാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അവയുടെ വാസസ്ഥലം ആദ്യം അവനിൽ ആയിരുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവനെ നാരായണൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തോയാന്തഃസ്ഥാം മഹീം ജ്ഞാത്വാ ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ । അനുമാനാത്തദുദ്ധാരം കര്തുകാമഃ പ്രജാപതിഃ
ലോകം മുഴുവൻ ഒരു സമുദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ, ഭൂമി വെള്ളത്തിനകത്താണെന്നു മനസ്സിലാക്കി, സൃഷ്ടികർത്താവായ പ്രജാപതി ഭൂമിയെ ഉയർത്തേണ്ടതിന്റെ മാർഗം ആലോചിച്ചു.
അകരോത്സ്വതനൂമന്യാം കല്പാദിഷു യഥാ പുരാ । സത്സ്യകൂര്മാദികാം തദ്വദ്വാരാഹം വരുരാസ്ഥിതഃ
മുൻകാലങ്ങളിൽ പോലെ തന്നെ, കല്പകാലങ്ങളിൽ, അവൻ മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ചു. മീൻ, ആമ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങൾ പോലെ തന്നെ, ഈ പ്രാവശ്യവും അവൻ വരാഹരൂപം ധരിച്ചു.
വേദയജ്ഞമയം രൂപമശ്ഷോജഗതഃ സ്ഥിതൌ । സ്ഥിതഃ സ്ഥിരാത്മാ സര്വാത്മാ പരമാത്മാ പ്രജാപതിഃ
വേദവും യജ്ഞവും ചേർന്ന രൂപത്തിൽ, ലോകം നിലനിൽക്കാൻ വേണ്ടി, സകലജീവന്മാരുടെയും ആത്മാവായ, പരമാത്മാവായ പ്രജാപതി അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു.
ജനലോകഗതൈസ്സിദ്ധൈസ്സനകാദ്യൈരഭിഷ്ടുതഃ । പ്രവിവേശ തദാ തോയമാത്മാധാരോ ധരാധരഃ
ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരായ സനകാദികൾ അവനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ ആധാരമായ, എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനം ആയ അവൻ അപ്പോൾ വെള്ളത്തിലേക്ക് കടന്നു.
നിരീക്ഷ്യ തം തദാ ദേവീ പാതാലാതലമാഗതമ് । തുഷ്ടാവ പ്രണതാ ഭൂത്വാ ഭക്തിനമ്രാ വസുന്ധരാ
അപ്പോൾ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് വന്ന ഭൂദേവി അവനെ കണ്ടു. ഭക്തിഭാവത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, മനസ്സിൽ സമർപ്പണം നിറച്ച് അവനെ സ്തുതിച്ചു.