തതസ്തു വൈശ്വദേവാഖ്യം കുര്യാന്നിത്യക്രിയാം ബുധഃ । ഭുഞ്ജീയാച്ച സമം പൂജ്യഭൃത്യബന്ധുഭിരാത്മനഃ
ശേഷം, ബുദ്ധിമാന് വൈശ്വദേവം എന്ന നിത്യകര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. ശേഷം, ആദരിക്കേണ്ടവരും ദാസന്മാരും ബന്ധുക്കളും ഒത്തുകൂടി ഭക്ഷണം പങ്കിടണം.
ഏവം ശ്രാദ്ധം ബുധഃ കുര്യാത്പിത്ര്യം മാതാമഹം തഥാ । ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതാ ദദ്യുഃ സര്വാന് കാമാന് പിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിമാന് പിതാക്കളുടെയും അമ്മയുടെ പിതാക്കളുടെയും ശ്രാദ്ധം നിര്വഹിക്കണം. ശ്രാദ്ധം കൊണ്ട് തൃപ്തരാകുമ്പോള് പിതാമഹന്മാര് എല്ലാ ആശംസകളും നല്കുന്നു.
ത്രീണി ശ്രാദ്ധേ പവിത്രാണി ദൌഹിത്രഃ കുതപസ്തിലാഃ । രജതസ്യ തഥാ ദാനം കഥാസങ്കീര്തനാദികമ്
ശ്രാദ്ധത്തിന് മൂന്നു ശുദ്ധീകരണങ്ങള് ഉണ്ട്: മകന്റെ മകന്, ദര്ഭ, എള്ള്. കൂടാതെ വെള്ളി നല്കല്, കഥകള് പറയല്, സ്തുതികള് പാടല് എന്നിവയും ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉത്തമം.
വര്ജ്യാനി കുര്വതാ ശ്രാദ്ധം ക്രോധോഽധ്വഗമനം ത്വരാ । ഭോക്തുരപ്യത്ര രാജേന്ദ്ര ത്രയമേതന്ന ശസ്യതേ
ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുമ്പോള് കോപം, യാത്ര, അതിവേഗം ചെയ്യല് എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. ഭക്ഷിക്കുന്നവന് പോലും ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ശോഭിക്കുന്നതല്ല, രാജാവേ.
വിശ്വേദേവാഃ സപിതരസ്തഥാ മാതാമഹാ നൃപ । കുലം ചാപ്യായതേ പുംസാം സര്വം ശ്രാദ്ധം പ്രകുര്വതാമ്
വിശ്വദേവന്മാര്, പിതാക്കന്മാര്, അമ്മയുടെ പിതാക്കന്മാര്, കുടുംബം — ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധം ശരിയായി ചെയ്യുന്നവരുടെ വഴി സമൃദ്ധിയിലാകും.
സോമാധാരഃ പിതൃഗണോ യാഗാധാരശ്ച ചന്ദ്രമാഃ । ശ്രാദ്ധേ യോഗിനിയോഗസ്തു തസ്മാദ്ഭൂപാല ശസ്യതേ
പിതൃഗണം സോമനില് ആശ്രയിക്കുന്നു; യാഗത്തിന് ചന്ദ്രനാണ് അടിസ്ഥാനമായത്. അതുകൊണ്ട്, ശ്രാദ്ധത്തില് യോഗം ചേര്ക്കുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്, രാജാവേ.
സഹസ്ത്രസ്യാപി വിപ്രാണാം യൌഗീ ചേത്പുരതഃ സ്ഥിതഃ । സര്വാന് ഭോക്തൄംസ്താരയതി യജമാനം തഥാ നൃപ
ആയിരം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മുന്നില് ഒരു യോഗി നിന്നാല്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കുന്നവരെയും യജമാനനെയും അവന് രക്ഷിക്കും, രാജാവേ.
(ശ്രാദ്ധകര്മണി വിഹിതാവിഹിതവസ്തൂനാം വിചാരഃ) ഔര്വ ഉവാച ഹവിഷ്യമത്സ്യമാംസൈസ്തു ശശസ്യ നകുലസ്യ ച । സൌകരച്ഛാഗലൈണേയരൌരവൈര്ഗവയേന ച
ഔര്വന് പറഞ്ഞു: ഹവിഷ്യാന്നം, മീന്, മുയല്, നക്ക, പന്നി, ആട്, ചെമ്മരിയാട്, കുരങ്ങാടു, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയുടെ മാംസം ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം.
ഔരഭ്രഗവ്യൈശ്ച തഥാ മാസവൃദ്ധ്യാ പിതാമഹാഃ । പ്രയാന്തി തൃപ്തിം മാംസൈസ്തു നിത്യം വാധ്രീണസാമിഷൈഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, കാള, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയുടെ മാംസം മാസാനുസൃതമായി നല്കുമ്പോള് പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരാകും. വധ്രീണസമാംസം അവര് എപ്പോഴും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ഖഡ്ഗമാംസമതീവാത്ര കാലശാകം തഥാ മധു । ശസ്താനി കര്മണ്യത്യന്തതൃപ്തിദാനി നരേശ്വര
ഖഡ്ഗമാംസം, കാലശാകം, തേന് — ഇവ ശ്രാദ്ധത്തിന് ഏറ്റവും ഉത്തമവും പരമസന്തോഷം നല്കുന്നതുമാണ്, രാജാവേ.
ഗയാമുപേത്യ യഃ ശ്രാദ്ധം കരോതി പൃഥിവീപതേ । സഫലം തസ്യ തജ്ജന്മ ജായതേ പിതൃതുഷ്ടിദമ്
ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, ഗയയില് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമാകും; അതിലൂടെ പിതാക്കന്മാര്ക്ക് സംതൃപ്തി ലഭിക്കും.
പ്രശാന്തികാസ്സനീവാരാഃ ശ്യാമാകാ ദ്വിവിധാസ്തഥാ । വന്യൌഷധീപ്രധാനാസ്തു ശ്രാദ്ധാര്ഹാഃ പുരുഷര്ഷഭ
പ്രശാന്തിക, സനീവാര, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ശ്യാമാകം, കാട്ടുമരുന്നുകള് — ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിന് യോഗ്യമാണ്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠ.
യവാഃ പ്രിയങ്ഗവോ മുദ്ഗാ ഗോധൂമാ വ്രീഹയസ്തിലാഃ । നിഷ്പാവാഃ കോവിദാരാശ്ച സര്ഷപാശ്ചാത്ര ശോഭനാഃ
യവം, പ്രിയംഗു, പയർ, ഗോതമ്പ്, അരി, എള്ള്, നിഷ്പാവം, കോവിദാര, കടുക് — ഇവ എല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിന് ശോഭനമാണ്.
അകൃതാഗ്രയണം യച്ച ധാന്യജാതം നരേശ്വര । രാജമാഷാനണൂംശ്ചൈവ മസൂരാംശ്ച വിസര്ജയേത്
രാജാവേ, അഗ്രയണമായി ഉപയോഗിക്കാത്ത ധാന്യങ്ങള്, രാജമാഷ്, അനൂ, മസൂര്പയർ എന്നിവ ശ്രാദ്ധത്തില് ഒഴിവാക്കണം.
അലാബും ഗൃഞ്ജനം ചൈവ പലാണ്ഡും പിണ്ഡമൂലകമ് । ഗാന്ധാരകകരമ്ബാദിലവണാന്യൌഷരാണി ച
ചുരള, കുഴഞ്ഞ, ഉള്ളി, മുള്ളങ്കി, ഗന്ധാരകം, കരമ്പം, ഖനിയില് നിന്നുള്ള ഉപ്പ് എന്നിവയും ഒഴിവാക്കണം.
ആരക്താശ്ചൈവ നിര്യാസാഃ പ്രത്യക്ഷലവണാനി ച । വര്ജ്യാന്യേതാനി വൈ ശ്രാദ്ധേ യച്ച വാചാ ന ശസ്യതേ
ചുവന്ന പിണ്ഡങ്ങള്, നേരെ കാണാവുന്ന ഉപ്പുകള്, വാക്കിലൂടെ പ്രശംസിക്കാത്തതെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തില് ഒഴിവാക്കണം.
നക്താഹൃതമനുച്ഛിന്നം തൃപ്യതേ ന ച യത്ര ഗൌഃ । ദുര്ഗന്ധി ഫേനിലം ചാമ്ബു ശ്രാദ്ധയോഗ്യം ന പാര്ഥിവ
രാത്രിയിൽ ഇടവേളയില്ലാതെ പാൽ എടുക്കുമ്പോൾ ആ പശു തൃപ്തിയാകാറില്ല; ദുർഗന്ധവും അഴുക്കും നിറഞ്ഞ വെള്ളം ശ്രാദ്ധത്തിന് യോജ്യമല്ല, രാജാവേ.
ക്ഷീരമേകശഫാനാം യദൌഷ്ട്രമാവികമേവ ച । മാര്ഗം ച മാഹിഷം ചൈവ വര്ജയേച്ഛ്രാദ്ധകര്മണി
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒറ്റ കുരുവുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ പാൽ, ഒട്ടകത്തിന്റെതും ആട്ടിന്റെതും, വഴിയിലും കാളയുടെതും ഉപയോഗിക്കരുത്.
ഷണ്ഢാപവിദ്ധചാണ്ഡാലപാപിപാഷണ്ഡിരോഗിഭിഃ । കൃകവാകുശ്വനനഗ്നൈശ്ച വാനരഗ്രാമസൂകരൈഃ
ഷണ്ഡന്മാർ, ചാണ്ഡാളന്മാർ, ദുഷ്ടന്മാർ, പിശുനന്മാർ, രോഗികൾ, കാക്കകൾ, നായകൾ, നഗ്നർ, കുരങ്ങുകൾ, ഗ്രാമവാസികൾ, പന്നികൾ— ഇവരാൽ
ഉദക്യാസൂതകാശൌചിമൃതഹാരൈശ്ച വീക്ഷിതേ । ശ്രാദ്ധേ സുരാ ന പിതരോ ഭുഞ്ജതേ പുരുഷര്ഷഭ
ജലം കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾ, പ്രസവകാല സ്ത്രീകൾ, അശുദ്ധരായവർ, ശവം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവർ ഇവർ ശ്രാദ്ധം കാണുമ്പോൾ, മഹാനുഭാവാ, പിതാക്കന്മാർ അർപ്പിതം സ്വീകരിക്കില്ല.
തസ്മാത്പരിശ്രിതേ കുര്യാച്ഛ്രാദ്ധം ശ്രദ്ധാസമന്വിതഃ । ഉര്വ്യാം ച തിലവിക്ഷേപാദ്യാതുധാനാന്നിവാരയേത്
അതിനാൽ വിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് വിശ്വാസത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; നിലത്തു തിലം ചിതറാൻ യക്ഷന്മാർക്ക് അവസരം കൊടുക്കരുത്.
നഖാദിനാ ചോപപന്നം കേശകീടാദിഭിര്നൃപ । ന ചൈവാഭിഷവൈര്മിശ്രമന്നം പര്യുഷിതം തഥാ
നഖം, മുടി, കീടങ്ങൾ മുതലായവ ചേർന്ന ഭക്ഷണം, പഴയതോ ശേഷിച്ചതോ ആയ ഭക്ഷണം, രാജാവേ, ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിക്കരുത്.
ശ്രദ്ധാസമന്വിതൈര്ദത്തം പിതൃഭ്യോ നാമഗോത്രതഃ । യദാഹാരാസ്തു തേ ജാതാസ്തദാഹാരത്വമേതി തത്
ആർജ്ജവത്തോടെ, വിശ്വാസത്തോടെ, പിതാക്കന്മാരുടെ പേരും ഗോത്രവും പറഞ്ഞ് അർപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം അവർക്കു ആഹാരമാകുന്നു.
ശ്രൂയതേ ചാപി പിതൃര്ഭിഗീതാ ഗാഥാ മഹീപതേ । ഇക്ഷ്വാകോര്മനുപുത്രസ്യ കലാപോപവനേ പുരാ
രാജാവേ, പുരാതനകാലത്ത് കലാപവനത്തിൽ മനുപുത്രനായ ഇക്ഷ്വാകുവിനോട് പിതാക്കന്മാർ പാടിയ ഗാഥയും കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
അപി നസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി കുലേ സന്മാര്ഗശീലിനഃ । ഗയാമുപേത്യ യേ പിണ്ഡാന് ദാസ്യന്ത്യസ്മാകമാദരാത്
നമ്മുടെ വംശത്തിൽ നല്ല വഴിയിൽ നടക്കുന്നവർ ഉണ്ടാകട്ടെ; അവർ ഗയയിലേക്കു വന്ന് ആദരത്തോടെ ഞങ്ങൾക്കു പിണ്ഡം അർപ്പിക്കട്ടെ.
അപി നഃ സ കുലേ ജായാദ്യോ നോ ദദ്യാത് ത്രയോദശീമ് । പായസം മധുസര്പിര്ഭ്യാം വര്ഷാസു ച മഘാസു ച
നമ്മുടെ വംശത്തിൽ ആരെങ്കിലും ജനിച്ച്, മഴക്കാലത്തോ മഘാനക്ഷത്രത്തിൽ പാൽ, തേൻ, നെയ്യ് ചേർത്ത പായസം പതിമൂന്നാമത്തെ തവണ ഞങ്ങൾക്ക് അർപ്പിക്കട്ടെ.
ഗൌരീം വാപ്യുദ്വഹേത് കന്യാം നീലം വാ വൃഷമുത്സൃജേത് । യജേത വാശ്വമേധേന വിധിവദ്ദക്ഷിണാവതാ
അല്ലെങ്കിൽ, ഗൗരിവർണ്ണമായൊരു പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിക്കട്ടെ, നീല നിറമുള്ള കാളയെ വിടുതൽ ചെയ്യട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപ്രകാരം ദക്ഷിണയോടെ അശ്വമേധയാഗം നടത്തട്ടെ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച അതഃ പരം യയാതേഃ പ്രഥമപുത്രസ്യ യദോര്വംശമഹം കഥയാമി ॥ ൪,൧൧.൧ ൪,൧൧.൨ ൪,൧൧.൩ ൪,൧൧.൪ ൪,൧൧.൫ ൪,൧൧.൬ ൪,൧൧.൭ ൪,൧൧.൮ ൪,൧൧.൯ ൪,൧൧.൧൦ ൪,൧൧.൧൧ ൪,൧൧.൧൨ ൪,൧൧.൧൩ ൪,൧൧.൧൪ ൪,൧൧.൧൫ ൪,൧൧.൧൬ ൪,൧൧.൧൭ ൪,൧൧.൧൮ ൪,൧൧.൧൯ ൪,൧൧.൨൦ ൪,൧൧.൨൧ ॥ ജയധ്വജാത്താലജങ്ഘഃ പുത്രോഭവത്
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇനി യയാതിയുടെ മൂത്തമകനായ യദുവിന്റെ വംശം ഞാൻ പറയുന്നു. ജയധ്വജന്റെ മകനാണ് താളജംഘൻ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച യയാതേശ്ചാതുര്ഥപുത്രസ്യാനോഃസഭാനലചക്ഷുഃ പരമേഷുസംജ്ഞാസ്ത്രയഃ പുത്രാ ബഭൂവുഃ ॥ ൪,൧൮.൧ ॥ സഭാനലപുത്രഃ കാലാനലഃ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: യയാതിയുടെ നാലാമത്തെ മകൻ ആയ അനുവിന് മൂന്ന് മക്കളുണ്ടായി—സഭാനലൻ, ചക്ഷു, പരമേഷു. സഭാനലന്റെ മകനാണ് കാലാനലൻ.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച । ബ്രഹ്മാനാരായണാഖ്യോഽസൌ കല്പാദൌ ഭഗവാന്യഥാ । സസര്ജ സര്വഭൂതാനി തദാചക്ഷ്വ മഹാമുനേ
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മാ-നാരായണൻ എന്ന ഭഗവാൻ എല്ലായുള്ളതും സൃഷ്ടിച്ചു; മഹാമുനിയേ, അതെന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.