പിതൃതീര്ഥേന സതിലം തഥൈവ സലിലാഞ്ജലിമ് । മാതാമഹേഭ്യസ്തേനൈവ പിണ്ഡാംസ്തീര്ഥേന നിര്വപേത്
പിതൃതീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത എള്ള് ചേർത്ത വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച്, അമ്മാവന്മാർക്ക് അർപ്പണവും പിണ്ഡവും അർപ്പിക്കണം.
ദീക്ഷിണാഗ്രേഷു ദര്ഭേഷു പുഷ്പധൂപാദിപൂജിതമ് । സ്വപിത്രേ പ്രഥമം പിണ്ഡം ദദ്യാദുച്ഛിഷ്ടസന്നിധൌ
തക്ഷിണഭാഗത്ത് ദർഭപ്പുല്ലിൽ പൂവും ധൂപവും അർപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ച്, ശേഷിച്ച അന്നത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആദ്യം സ്വന്തം അച്ഛന് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം.
പിതാമഹായ ചൈവാന്യം തത്പിത്രേ ച തഥാപരമ് । ദര്ഭഭൂലേ ലേപഭുജഃ പ്രീണയേല്ലേപഘര്ഷണൈഃ
അടുത്തത് അച്ഛന്റെ അച്ഛന് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം, പിന്നെ അവന്റെ അച്ഛന്. ദർഭപ്പുല്ലിൽ വെച്ച്, ചാരവും ഉണക്കവും നടത്തി അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
പിണ്ഡൈര്മാതാമഹാംസ്തദ്വദ് ഗന്ധമാല്യാദിസംയുതൈഃ । പൂജയിത്വാ ദ്വിജാഗ്ര്യാണാം ദദ്യാച്ചാചമനം തതഃ
അമ്മാവന്മാർക്കും അതുപോലെ സുഗന്ധവും പൂമാലയും ചേർത്ത പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. അതിനുശേഷം മുഖ്യ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആരാധിച്ച്, അവർക്കു ആചമനത്തിന് വെള്ളം നൽകണം.
പിതൃഭ്യഃ പ്രഥമം ഭക്ത്യാ തന്മനസ്കോ നരേശ്വര । സുസ്വധേത്യാശിഷാ യുക്താം ദദ്യാച്ഛക്ത്യാ ച ദിക്ഷിണാമ്
ആദ്യം, ഭക്തിയോടെ മനസ്സു കേന്ദ്രീകരിച്ച്, രാജാവേ, പിതാക്കന്മാർക്ക് 'സുസ്വധേ' എന്ന ആശംസയോടുകൂടി, തക്കശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം.
ദത്ത്വാ ച ദക്ഷിണാം തേഭ്യോ വാചയേദ്വൈശ്വദേവികാന് । പ്രീയന്താമിഹ യേ വിശ്വേദേവാസ്തേന ഇതീരയേത്
അവർക്കു ദാനം നൽകിയ ശേഷം, വിശ്വദേവന്മാർക്കുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം. 'ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ വിശ്വദേവന്മാർക്കും ഇതിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കട്ടെ' എന്ന് പറയണം.
തഥേതി ചോക്തേ തൈര്വിപ്രൈഃ പ്രാര്ഥനീയാസ്തഥാശിഷഃ । പശ്വാദ്വിസര്ജയേദ് ദിവാന് പൂര്വം പിത്ര്യാന്മഹീപതേ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ 'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അവരുടെ അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിക്കണം. പശുക്കളെ വിടുന്നതിന് മുമ്പ്, രാജാവേ, ആദ്യം പിതാക്കളെ വിടണം.
മാതാമഹാനാമപ്യേവം സഹ ദേവൈഃ ക്രമഃ സ്മൃതഃ । ഭോജനേ ജ ണ്വശക്ത്യാ ച ദാനേ തദ്വദ്വിസര്ജനേ
അമ്മാവന്മാർക്കും ദേവന്മാരോടൊപ്പം അന്നം അർപ്പിക്കുമ്പോഴും, തക്കശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകുമ്പോഴും, വിടവാങ്ങുമ്പോഴും, ഇതേ ക്രമം അനുസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
ആപാദശൌചനാത് പൂര്വം കുര്യാദ് ദേവദ്വിജന്മസു । വിസര്ജനം തു പ്രഥമം പൈത്രമാതാമഹേഷു വൈ
ദേവന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും സംബന്ധിച്ച കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ്, തല മുതല് കാലടിവരെ ശരീരം ശുദ്ധീകരിക്കണം. പിതാക്കളെയും അമ്മയുടെ പിതാക്കളെയും സംബന്ധിച്ച കര്മ്മങ്ങളില് ആദ്യം അവര്ക്കായി അര്പ്പണം നടത്തണം.
വിസര്ജയേത് പ്രീതിവചഃ സമ്മാനാഭ്യചിതാംസ്തതഃ । നിവര്ത്തേതാഭ്യനുജ്ഞാത ആദ്വാരം താനനുവ്രജേത്
അവരെ ആദരവോടെ സ്നേഹപൂര്വ്വം വാക്കുകള് പറഞ്ഞു ആദരിക്കുകയും, അവരോട് അനുമതി വാങ്ങി, അവരെ വാതിലിലേക്ക് അനുഗമിച്ച് യാത്രയാക്കുകയും വേണം.
തതസ്തു വൈശ്വദേവാഖ്യം കുര്യാന്നിത്യക്രിയാം ബുധഃ । ഭുഞ്ജീയാച്ച സമം പൂജ്യഭൃത്യബന്ധുഭിരാത്മനഃ
ശേഷം, ബുദ്ധിമാന് വൈശ്വദേവം എന്ന നിത്യകര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. ശേഷം, ആദരിക്കേണ്ടവരും ദാസന്മാരും ബന്ധുക്കളും ഒത്തുകൂടി ഭക്ഷണം പങ്കിടണം.
ഏവം ശ്രാദ്ധം ബുധഃ കുര്യാത്പിത്ര്യം മാതാമഹം തഥാ । ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതാ ദദ്യുഃ സര്വാന് കാമാന് പിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിമാന് പിതാക്കളുടെയും അമ്മയുടെ പിതാക്കളുടെയും ശ്രാദ്ധം നിര്വഹിക്കണം. ശ്രാദ്ധം കൊണ്ട് തൃപ്തരാകുമ്പോള് പിതാമഹന്മാര് എല്ലാ ആശംസകളും നല്കുന്നു.
ത്രീണി ശ്രാദ്ധേ പവിത്രാണി ദൌഹിത്രഃ കുതപസ്തിലാഃ । രജതസ്യ തഥാ ദാനം കഥാസങ്കീര്തനാദികമ്
ശ്രാദ്ധത്തിന് മൂന്നു ശുദ്ധീകരണങ്ങള് ഉണ്ട്: മകന്റെ മകന്, ദര്ഭ, എള്ള്. കൂടാതെ വെള്ളി നല്കല്, കഥകള് പറയല്, സ്തുതികള് പാടല് എന്നിവയും ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉത്തമം.
വര്ജ്യാനി കുര്വതാ ശ്രാദ്ധം ക്രോധോഽധ്വഗമനം ത്വരാ । ഭോക്തുരപ്യത്ര രാജേന്ദ്ര ത്രയമേതന്ന ശസ്യതേ
ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുമ്പോള് കോപം, യാത്ര, അതിവേഗം ചെയ്യല് എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. ഭക്ഷിക്കുന്നവന് പോലും ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ശോഭിക്കുന്നതല്ല, രാജാവേ.
വിശ്വേദേവാഃ സപിതരസ്തഥാ മാതാമഹാ നൃപ । കുലം ചാപ്യായതേ പുംസാം സര്വം ശ്രാദ്ധം പ്രകുര്വതാമ്
വിശ്വദേവന്മാര്, പിതാക്കന്മാര്, അമ്മയുടെ പിതാക്കന്മാര്, കുടുംബം — ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധം ശരിയായി ചെയ്യുന്നവരുടെ വഴി സമൃദ്ധിയിലാകും.
സോമാധാരഃ പിതൃഗണോ യാഗാധാരശ്ച ചന്ദ്രമാഃ । ശ്രാദ്ധേ യോഗിനിയോഗസ്തു തസ്മാദ്ഭൂപാല ശസ്യതേ
പിതൃഗണം സോമനില് ആശ്രയിക്കുന്നു; യാഗത്തിന് ചന്ദ്രനാണ് അടിസ്ഥാനമായത്. അതുകൊണ്ട്, ശ്രാദ്ധത്തില് യോഗം ചേര്ക്കുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്, രാജാവേ.
സഹസ്ത്രസ്യാപി വിപ്രാണാം യൌഗീ ചേത്പുരതഃ സ്ഥിതഃ । സര്വാന് ഭോക്തൄംസ്താരയതി യജമാനം തഥാ നൃപ
ആയിരം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മുന്നില് ഒരു യോഗി നിന്നാല്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കുന്നവരെയും യജമാനനെയും അവന് രക്ഷിക്കും, രാജാവേ.
(ശ്രാദ്ധകര്മണി വിഹിതാവിഹിതവസ്തൂനാം വിചാരഃ) ഔര്വ ഉവാച ഹവിഷ്യമത്സ്യമാംസൈസ്തു ശശസ്യ നകുലസ്യ ച । സൌകരച്ഛാഗലൈണേയരൌരവൈര്ഗവയേന ച
ഔര്വന് പറഞ്ഞു: ഹവിഷ്യാന്നം, മീന്, മുയല്, നക്ക, പന്നി, ആട്, ചെമ്മരിയാട്, കുരങ്ങാടു, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയുടെ മാംസം ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം.
ഔരഭ്രഗവ്യൈശ്ച തഥാ മാസവൃദ്ധ്യാ പിതാമഹാഃ । പ്രയാന്തി തൃപ്തിം മാംസൈസ്തു നിത്യം വാധ്രീണസാമിഷൈഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, കാള, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയുടെ മാംസം മാസാനുസൃതമായി നല്കുമ്പോള് പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരാകും. വധ്രീണസമാംസം അവര് എപ്പോഴും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ഖഡ്ഗമാംസമതീവാത്ര കാലശാകം തഥാ മധു । ശസ്താനി കര്മണ്യത്യന്തതൃപ്തിദാനി നരേശ്വര
ഖഡ്ഗമാംസം, കാലശാകം, തേന് — ഇവ ശ്രാദ്ധത്തിന് ഏറ്റവും ഉത്തമവും പരമസന്തോഷം നല്കുന്നതുമാണ്, രാജാവേ.
ഗയാമുപേത്യ യഃ ശ്രാദ്ധം കരോതി പൃഥിവീപതേ । സഫലം തസ്യ തജ്ജന്മ ജായതേ പിതൃതുഷ്ടിദമ്
ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, ഗയയില് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമാകും; അതിലൂടെ പിതാക്കന്മാര്ക്ക് സംതൃപ്തി ലഭിക്കും.
പ്രശാന്തികാസ്സനീവാരാഃ ശ്യാമാകാ ദ്വിവിധാസ്തഥാ । വന്യൌഷധീപ്രധാനാസ്തു ശ്രാദ്ധാര്ഹാഃ പുരുഷര്ഷഭ
പ്രശാന്തിക, സനീവാര, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ശ്യാമാകം, കാട്ടുമരുന്നുകള് — ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിന് യോഗ്യമാണ്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠ.
യവാഃ പ്രിയങ്ഗവോ മുദ്ഗാ ഗോധൂമാ വ്രീഹയസ്തിലാഃ । നിഷ്പാവാഃ കോവിദാരാശ്ച സര്ഷപാശ്ചാത്ര ശോഭനാഃ
യവം, പ്രിയംഗു, പയർ, ഗോതമ്പ്, അരി, എള്ള്, നിഷ്പാവം, കോവിദാര, കടുക് — ഇവ എല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിന് ശോഭനമാണ്.
അകൃതാഗ്രയണം യച്ച ധാന്യജാതം നരേശ്വര । രാജമാഷാനണൂംശ്ചൈവ മസൂരാംശ്ച വിസര്ജയേത്
രാജാവേ, അഗ്രയണമായി ഉപയോഗിക്കാത്ത ധാന്യങ്ങള്, രാജമാഷ്, അനൂ, മസൂര്പയർ എന്നിവ ശ്രാദ്ധത്തില് ഒഴിവാക്കണം.
അലാബും ഗൃഞ്ജനം ചൈവ പലാണ്ഡും പിണ്ഡമൂലകമ് । ഗാന്ധാരകകരമ്ബാദിലവണാന്യൌഷരാണി ച
ചുരള, കുഴഞ്ഞ, ഉള്ളി, മുള്ളങ്കി, ഗന്ധാരകം, കരമ്പം, ഖനിയില് നിന്നുള്ള ഉപ്പ് എന്നിവയും ഒഴിവാക്കണം.
ആരക്താശ്ചൈവ നിര്യാസാഃ പ്രത്യക്ഷലവണാനി ച । വര്ജ്യാന്യേതാനി വൈ ശ്രാദ്ധേ യച്ച വാചാ ന ശസ്യതേ
ചുവന്ന പിണ്ഡങ്ങള്, നേരെ കാണാവുന്ന ഉപ്പുകള്, വാക്കിലൂടെ പ്രശംസിക്കാത്തതെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തില് ഒഴിവാക്കണം.
നക്താഹൃതമനുച്ഛിന്നം തൃപ്യതേ ന ച യത്ര ഗൌഃ । ദുര്ഗന്ധി ഫേനിലം ചാമ്ബു ശ്രാദ്ധയോഗ്യം ന പാര്ഥിവ
രാത്രിയിൽ ഇടവേളയില്ലാതെ പാൽ എടുക്കുമ്പോൾ ആ പശു തൃപ്തിയാകാറില്ല; ദുർഗന്ധവും അഴുക്കും നിറഞ്ഞ വെള്ളം ശ്രാദ്ധത്തിന് യോജ്യമല്ല, രാജാവേ.
ക്ഷീരമേകശഫാനാം യദൌഷ്ട്രമാവികമേവ ച । മാര്ഗം ച മാഹിഷം ചൈവ വര്ജയേച്ഛ്രാദ്ധകര്മണി
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒറ്റ കുരുവുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ പാൽ, ഒട്ടകത്തിന്റെതും ആട്ടിന്റെതും, വഴിയിലും കാളയുടെതും ഉപയോഗിക്കരുത്.
ഷണ്ഢാപവിദ്ധചാണ്ഡാലപാപിപാഷണ്ഡിരോഗിഭിഃ । കൃകവാകുശ്വനനഗ്നൈശ്ച വാനരഗ്രാമസൂകരൈഃ
ഷണ്ഡന്മാർ, ചാണ്ഡാളന്മാർ, ദുഷ്ടന്മാർ, പിശുനന്മാർ, രോഗികൾ, കാക്കകൾ, നായകൾ, നഗ്നർ, കുരങ്ങുകൾ, ഗ്രാമവാസികൾ, പന്നികൾ— ഇവരാൽ
ഉദക്യാസൂതകാശൌചിമൃതഹാരൈശ്ച വീക്ഷിതേ । ശ്രാദ്ധേ സുരാ ന പിതരോ ഭുഞ്ജതേ പുരുഷര്ഷഭ
ജലം കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾ, പ്രസവകാല സ്ത്രീകൾ, അശുദ്ധരായവർ, ശവം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവർ ഇവർ ശ്രാദ്ധം കാണുമ്പോൾ, മഹാനുഭാവാ, പിതാക്കന്മാർ അർപ്പിതം സ്വീകരിക്കില്ല.