മഥുരാനഗരീപൌരനയനാനാം മഹോതൂസവഃ । ഗോവിന്ദാവയവൈര്ദൃഷ്ടരതീവാദ്യ ഭവിഷ്യതി ।। ൫-൧൮-
ഇന്ന് മഥുരാനഗരിയിലെ ജനങ്ങളുടെ കണ്ണുകള്ക്ക് മഹോത്സവം തന്നെയാണ്, കാരണം അവർ ഗോവിന്ദന്റെ ദിവ്യഅംഗങ്ങള് കാണും.
കോ നു സ്വപ്രഃ സുഭാഗ്യാഭിര്ദൃഷ്ടസ്താഭിരധോക്ഷജമ് । വിസ്താരികാന്തിനയനാ യാ ദ്രക്ഷ്യന്ത്യനിവാരിതമ് ।। ൫-൧൮-
അവ ഭാഗ്യശാലികളായ സ്ത്രീകള്ക്ക് അവരുടെ വീതിയുള്ള കണ്ണുകള് സ്വതന്ത്രമായി അദ്ഭുതനായ ഭഗവാനെ കാണാന് കഴിയുന്നവരില് ആരാണ് നേരിട്ട് കാണപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്?
അഹോ ഗോപീജനസ്യാസ്യ ദര്ശയിത്വാ മഹാനിധിമ് । ഉദ്ധൃതാന്യത്ര നേത്രാണി വിധാത്രാകരുണാത്മനാ ।। ൫-൧൮-
അയ്യോ! ഈ മഹത്തായ നിധിയെ ഗോപികളുടെ മുന്നില് കാണിച്ച ശേഷം, ദയയില്ലാത്ത സ്രഷ്ടാവ് അവരുടെ കണ്ണുകള് മറ്റിടത്തേക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു.
അനുരാഗേണ ശൈഥില്യമസ്മാസു വ്രജതാ ഹരേഃ ! ശൈഥില്യമുപയാന്ത്യാശു കരേഷു വലയാന്യപി ।। ൫-൧൮-
ഹരിയ് യാത്രചെയ്യുമ്പോള് ഞങ്ങളുടെ സ്നേഹം ക്ഷീണിക്കുന്നു; നമ്മുടെ കൈകളിലെ വളകളും ഉടനടി ഇളകിപ്പോകുന്നു.
അക്രൂരഃ ക്രൂരഹ്ടദയഃ ശീഘ്ര പ്രേരയതേ ഹയാന് । ഏവമാര്ത്താസു യോഷിത്സു ഘൃണാ കസ്യ ന ജായതേ ।। ൫-൧൮-
ക്രൂരഹൃദയനായ അക്രൂരന് കുതിരകളെ വേഗത്തില് ഓടിപ്പിക്കുന്നു; സ്ത്രീകള് ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതരായിരിക്കുമ്പോള് ആര്ക്ക് ദയയില്ലാതിരിക്കാന് കഴിയും?
ഹാ ഹാ കൃഷ്ണരഥസ്യോച്ചൈശ്വ ക്രരേണുര്നിരീക്ഷ്യതാമ് । ദൂരീകൃതോ ഹരിര്യേന സോഽപി രേണുര്ന ലക്ഷ്യതേ ।। ൫-൧൮-
ഹായ്! കൃഷ്ണന്റെ രഥം ഉയര്ത്തിയ പൊടിയെ നോക്കൂ; അതിലൂടെ ഹരിയെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, ഇപ്പോള് ആ പൊടിയും കാണാനില്ല.
ഇത്യേവമതിഹാര്ദ്ദന ഗോപീജനനിരീക്ഷിതഃ । തത്യാജ വ്രജഭൂഭാഗം സഹ രാമേണ കേശവഃ ।। ൫-൧൮-
ഇങ്ങനെ ഗോപികള് അതിയായ ദുഃഖത്തോടെ നോക്കിനില്ക്കുമ്പോള്, രാമനോടൊപ്പം കേശവന് വ്രജഭൂമിയെ വിട്ടുപോയി.
ഗച്ഛന്തോ ജവിതാശ്വേന രഥേന യമുനാതടമ് । പ്രാപ്താ മധ്യാഹ്നസമയേ രാമാക്രൂ രജനാര്ദ്ദനാഃ ।। ൫-൧൮-
വേഗത്തിലുള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയ രഥത്തില് യാത്രചെയ്ത്, രാമനും അക്രൂരനും ശത്രുനാശകനും ഉച്ചയ്ക്ക് യമുനയുടെ തീരത്ത് എത്തി.
അഥാഹ കൃഷ്ണമക്രൂരോ ഭവദ്ഭയാം താവദാസ്യതാമ് । യാവത് കരോമി കാലിന്ദ്യാമാഹ്നികാര്ഹണമമ്ഭസി ।। ൫-൧൮-
അന്നേരം അക്രൂരന് കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ എനിക്കു കുറച്ച് സമയം അനുവദിക്കണം; ഞാന് കാലിന്ദിയിലേക്കു പോയി ഉച്ചയുടെ സ്നാനം നടത്താം.'
തഥേത്യുക്തം തതഃ സ്ത്രാതഃ സ്വാചാന്തഃ സ മഹാമതിഃ । ദധ്യൌ ബ്രഹ്മ പരം വിപ്ര!പ്രവിശ്യ യമുനാജലേ ।। ൫-൧൮-
കൃഷ്ണന് സമ്മതിച്ചതോടെ, ആ മഹാമനസ്സ് ഉള്ളവന് അനുമതി വാങ്ങി യമുനജലത്തില് കയറി, മഹത്തായ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചു.
ഫണാസഹസ്ത്രമാലാഞയ ബലഭദ്ര ദദര്ശ സഃ । കുന്ദമാലാങ്ഗമുന്നിദ്ര-പദ്മപത്രാരുണോക്ഷണമ് ।। ൫-൧൮-
അവിടെ അക്രൂരന് കണ്ടത്: ആയിരം ഫണികളുള്ള മാല അണിഞ്ഞ, കുന്ദപ്പൂ പോലെ വെളുത്ത ശരീരവും, പടര്ന്ന കനകനിറമുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ള ബാലഭദ്രനെ.
വൃതം വാസുകിരമ്ഭാദ്യൈര്മഹദ്ഭിഃ പവനാശിഭിഃ । സംസ്തൂയമാനം ഗന്ധര്വൈര്വനമാലാവിഭൂഷിതമ് ।। ൫-൧൮-
വാസുകിയും മറ്റ് മഹാശക്തിയുള്ള പാമ്പുകളും ചുറ്റി, ഗന്ധര്വര് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, വനമാല അണിഞ്ഞ് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായി അവന് നിന്നിരുന്നു.
ദധാനമസിതേ വസ്ത്രേ ചാരുപദ്മാവതംസകമ് । ചാരുകുണ്ഡലിനം ഭാന്തമന്തര്ജലതലേ സ്ഥിതമ് ।। ൫-൧൮-
കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച്, മനോഹരമായ കമലപൂവ് തലയില് അണിഞ്ഞ്, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങള് ധരിച്ച്, ജലത്തിന്റെ അടിത്തട്ടില് പ്രകാശിച്ചുനിന്നു.
തസ്യോതൂസങ്ഗ ഘനശ്യാമമാതാമ്രായതലോചനമ് । ചതുര്ബാഹുമുദാരാങ്ഗ ചക്രാദ്യായുധഭൂഷണമ് ।। ൫-൧൮-
അവന്റെ മടിയില് ഇരുണ്ട നിറമുള്ള, താമ്രനിറം കലര്ന്ന വീതിയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള, നാലു കൈകളും ഉജ്ജ്വലമായ ശരീരവും ചക്രം പോലുള്ള ആയുധങ്ങളാലങ്കരിച്ചവനെയും അക്രൂരന് കണ്ടു.
പീതേ വസാനം വസനേ ചിത്രമാല്യ-വിഭൂഷണാമ് । ശക്രചാപതड़ിന്മാലാ-വിചിത്രമിവ തോയദമ് ।। ൫-൧൮-
മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, വിവിധതരം പുഷ്പമാലകളും അലങ്കാരങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, ഇന്ദ്രധനുസ്സിന്റെ മാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു മഴമേഘംപോലെ അദ്ദേഹം ദൃശ്യമായിരുന്നു.
ശ്രീവത്സവക്ഷസഞ്ചാരുകേയൂരമുകുടോജ്ജവലമ് । ദദര്ശ കൃഷ്ണമക്ലിഷ്ട-പുണ്ഡരീകാവതംസകമ് ।। ൫-൧൮-
ശ്രീവത്സം നെഞ്ചിൽ തെളിഞ്ഞു, മനോഹരമായ കൈവളകളും തിളങ്ങുന്ന മുകുടും അണിഞ്ഞ്, കറുത്തവനും കളങ്കമില്ലാത്ത താമരപൂവു കാതിൽ അണിഞ്ഞവനുമായ കൃഷ്ണനെ അവൻ കണ്ടു.
സനന്ദനാദ്യൈര്മുനിഭിഃ സിദ്ധയോഗൈരകല്മഷൈഃ । വിചിന്ത്യമാനം തത്രസ്ഥൈര്നാസാഗ്രന്യസ്തലോചനൈഃ ।। ൫-൧൮-
സനന്ദനനും മറ്റു യോഗസിദ്ധരായ, പാപരഹിതരായ മുനികളും അവിടെ ഇരുന്ന്, മൂക്കിന്റെ അറ്റത്ത് ദൃഷ്ടി നിർത്തി, അദ്ദേഹത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു അക്രൂരം കണ്ടു.
ബല-കൃഷ്ണൌ തഥാക്രൂരഃ പ്രത്യഭിജ്ഞായ വിസ്മിതഃ । സോഽചിന്തയദൂ രഥാച്ഛീഘ്രം കഥമത്രാഗതാവിതി ।। ൫-൧൮-
ബലരാമനും കൃഷ്ണനെയും അക്രൂരം തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടു, 'എന്ത് വേഗത്തിൽ ഇവർ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ എത്തി?' എന്ന് ആലോചിച്ചു.
വിവക്ഷോഃ സ്തമ്ഭയാമാസ വാചം തസ്യ ജനാര്ദ്ദനഃ । തതോ നിഷ്കമ്യ സലിലാദൂ രഥമഭ്യാഗതഃ പുനഃ ।। ൫-൧൮-
അവൻ സംസാരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ജനാർദ്ദനൻ അവന്റെ വാക്കുകൾ തടഞ്ഞു; പിന്നെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വന്ന് വീണ്ടും രഥത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദദര്ശ തത്ര ചൈവോഭൌ രഥസ്യോപര്യ്യധിഷ്ഠിതൌ । രാമ-കൃഷ്ണൌ യഥാപൂര്വ്വം മനുഷ്യവപുഷാന്വിതൌ ।। ൫-൧൮-
അവിടെ രഥത്തിന്മേൽ ഇരുന്ന്, മനുഷ്യരൂപത്തിൽ പഴയപോലെ രാമനും കൃഷ്ണനും ഇരിക്കുന്നതു അവൻ കണ്ടു.
നിമഗ്രശ്വ തതസ്തോയേ സ ദദര്ഖ തഥൈവ തൌ । സംസ്തൂയമാനൌ ഗന്ധര്വ്വ-മുനി-സിദ്ധ-മഹോരഗൈഃ ।। ൫-൧൮-
വെള്ളത്തിൽ വീണ്ടും മുങ്ങിയപ്പോൾ അവൻ അവരെ അതേപോലെ കണ്ടു; ഗാന്ധർവന്മാർ, മുനികൾ, സിദ്ധന്മാർ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ എന്നിവരാൽ അവർ പുകഴ്ച ലഭിച്ചു.
തതോ വിജ്ഞാതസദ്ഭാവഃ സ തു ദാനപതിസ്തഥാ । തുഷ്ടാവ സര്വ്വവിജ്ഞാനമയമച്യുതമീശ്വരമ് ।। ൫-൧൮-
അവരുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കിയ അക്രൂരൻ, സർവ്വജ്ഞാനത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ അച്യുതനെയും ഈശ്വരനെയും ഭക്തിപൂർവ്വം സ്തുതിച്ചു.
സന്മാത്രരൂപിണേഽചിന്ത്യമഹിമ്നേ പരമാത്മനേ । വ്യാപിനേ നൈകരൂപൈകഖരൂപായ നമോ നമഃ ।। ൫-൧൮-
ശുദ്ധമായ സത്ത്വസ്വരൂപനായോ, അപ്പമാന്യമായ മഹത്വമുള്ളോ, പരമാത്മാവായോ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനോ, അനേകരൂപങ്ങളുള്ള ഒരേ അക്ഷരസ്വരൂപനായോ, നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.
സത്ത്വരൂപായ തേഽചിന്ത്യ! ഹവിര്ഭൂതായ തേ നമഃ । നമോഽവിജ്ഞാതപാരായ പരായ പ്രകൃതേഃ പ്രഭോ ।। ൫-൧൮-
സത്ത്വസ്വരൂപനായോ, അചിന്ത്യനായോ, ഹവിസ്സായി മാറിയവനോ, അപ്പരിച്ഛേദ്യൻ ആയോ, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനായോ, പ്രഭുവായോ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ഭൂതാത്മാ ചേന്ദ്രിയാത്മാ ച പ്രധാനാത്മാ തഥാ ഭവാന് । ആത്മാ ച പരമാത്മാ ച ത്വമേകഃ പഞ്ചധാ സ്ഥിതഃ ।। ൫-൧൮-
ഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ആത്മാവും, പ്രധാനത്തിന്റെ ആത്മാവും, ആത്മാവും പരമാത്മാവും, നീ ഒരേ സമയം അഞ്ചുവിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രസീദ സര്വ്വ സര്വ്വാത്മന് ക്ഷരാക്ഷരമയേശ്വര । ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-ശിവ്രാദ്യാഭിഃ കല്പനാഭിരുദീരിതഃ ।। ൫-൧൮-
സർവ്വവസ്തുക്കളുടെയും ആത്മാവായോ, ക്ഷരവും അക്ഷരവും ഉള്ളവനേ, ദയചെയ്യണം; ബ്രഹ്മാവായും വിഷ്ണുവായും ശിവനായി മറ്റു രൂപങ്ങളിൽ നീ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
അനാഖ്യേയഖരൂപാത്മന്!അനാഖ്യേയപ്രയോജന! അനാഖ്യേയാഭിധാനം ത്വാം നതോഽസ്മി പരമേശ്വര ।। ൫-൧൮-
വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയാത്ത രൂപവും ലക്ഷ്യവും നാമവും ഉള്ളവനേ, പരമേശ്വരനേ, ഞാൻ നിനക്കു വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
ന യത്ര-നാഥ!വിദ്യന്തേ നാമജാത്യാദികല്പനാഃ । തദൂ ബ്രഹ്മ പരമം നിത്യമവികാരി ഭവാനജഃ ।। ൫-൧൮-
നാഥാ, നാമം, വർഗ്ഗം തുടങ്ങിയ ധാരണകൾ ഇല്ലാത്തിടത്താണ് പരമവും നിത്യവും മാറ്റമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മം; നീ തന്നെയാണ് ആ ജനനരഹിതൻ.
ന കല്പനാമൃതേഽര്ഥസ്യ സര്വ്വസ്യാധിഗമോ യതഃ । തതഃ കൃഷ്ണാച്യുതാനന്തബിഷ്ണുസംജ്ഞാഭിരീഡയസേ ।। ൫-൧൮-
എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും അറിവ് ധാരണകളിലൂടെ മാത്രമേ സാധിക്കൂ; അതുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ, അച്യുതൻ, അനന്തൻ, വിഷ്ണു എന്നിങ്ങനെയുള്ള നാമങ്ങൾകൊണ്ട് നിന്നെ പുകഴ്ത്തുന്നു.
സര്വ്വാര്ഥസ്ത്വമജ! വികല്പനാഭിരേതദൂ ദവാദ്യ ജഗദഖിലം ത്വമേവ വിശ്വമ് । വിശ്വാത്മംസ്ത്വമിതി വികാരഭാവഹീനഃ സര്വ്വസ്മിന് ന ഹി ഭബതോഽസ്തി കിഞ്ചിദന്യത് ത്വം ബ്രഹ്മാ പശുപതിരര്യ്യമാ വിധാതാ ധാതാ ത്വം ത്രിദശപതിഃ സമീരണോഽഗ്രിഃ । തോയേശോ ധനപതിരന്തകസ്ത്വമേകോ ഭിന്നാര്ഥൈര്ജഗദപി പാസി ശക്തിഭേദൈഃ ।। ൫-൧൮-
അജനായോ, നീയാണ് എല്ലാം; ഈ ധാരണകളിലൂടെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിനക്കു തന്നെ സമാനമാണ്. നീ ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവാണ്, മാറ്റമോ വ്യത്യാസമോ ഇല്ലാത്തവൻ; നിന്നിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല. നീ ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അര്യാമനും സ്രഷ്ടാവും ധാരകനും ദേവന്മാരുടെ അധിപനും വായുവും അഗ്നിയും ജലാധിപനും ധനപതിയും അന്തകനും ഒരേ സമയം എല്ലാം; വ്യത്യസ്തമായ ശക്തികൾകൊണ്ട് നീ ലോകം സംരക്ഷിക്കുന്നു.