ഉഗ്രസേനേ യഥാ കംസഃ സുദുരാത്മാ ച വര്ത്തതേ। യം ചൈവാര്ഥം സമുദ്ദിശ്യ സ സസേന വിസര്ജ്ജിതഃ ।। ൫-൧൮-
കംസൻ എങ്ങനെ ഉഗ്രസേനനോടു ദുഷ്ടമായി പെരുമാറുന്നു, ഏത് കാരണത്താലാണ് അവനും അവന്റെ സൈന്യവും അയക്കപ്പെട്ടത് എന്നതും അക്രൂരം വിശദീകരിച്ചു.
തത് സര്വ്വം വിസ്തരാച്ഛ്രു ത്വാ ഭഗവാന് കേശിസൂദനഃ । ഉവാചാഖിലമപ്യേതജൂജ്ഞാതം ദാനപതേ!മയാ ।। ൫-൧൮-
അക്രൂരം പറഞ്ഞതെല്ലാം കേശിസൂദനനായ ഭഗവാൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു. പിന്നെ, "ദാനപതേ, ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം എനിക്ക് നേരത്തെ തന്നെ അറിയാമായിരുന്നു," എന്നു പറഞ്ഞു.
കരിഷ്യേ ച മഹാഭാഗ!യദത്രൌപയികം മതമ് । വിചിന്ത്യം നാന്യഥൈതത് തേ വിദ്ധി കംസം ഹതം മയാ ।। ൫-൧൮-
"മഹാഭാഗവ, ഈ കാര്യത്തിൽ വേണ്ടതൊക്കെ ഞാൻ നിർവഹിക്കും. ഇതിന് വേറൊരു വഴി ഇല്ല; കംസൻ എന്റെ കൈകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെടും എന്ന് നീ ഉറപ്പായി അറിയണം," എന്നു ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.
അഹം രാമശ്വ മഥുരാ ശ്വോ യാസ്യാവഃ സമം ത്വയാ । ഗോപവൃദ്ധാശ്വ യാസ്യന്തി ആദായോപായനം ബഹു ।। ൫-൧൮-
"രാമാ, നാളെ നാം ഒരുമിച്ച് മഥുരയിലേക്ക് പോകാം. ഗോപന്മാരിൽ മുതിർന്നവരും പലവിധ സമ്മാനങ്ങളുമായി നമ്മോടൊപ്പം വരും," എന്നു പറഞ്ഞു.
നിശേയം നീയതാം വീര!ന ചിന്താം കര്ത്തുമര്ഹസി । ത്രിരാത്രാഭ്യന്തരേ കംസം ഹനിഷ്യാമി സഹാനുഗമ ।। ൫-൧൮-
"വീരാ, ഇന്നത്തെ രാത്രി വിശ്രമിക്കൂ. വിഷമിക്കേണ്ടതില്ല. മൂന്നു രാത്രിക്കുള്ളിൽ കംസനും അവന്റെ അനുചിതരും ഞാൻ സംഹരിക്കും," എന്നു ഭഗവാൻ ഉറപ്പു നൽകി.
സമാദിശ്യ തതോ ഗോപാനക്രു രോഽപി സകേശവഃ । സുഷ്വാപ ബലഭദ്രശ്വ നന്ദഗോപഗൃഹേ സുഖമ് ।। ൫-൧൮-
അതിനുശേഷം, അക്രൂരും കേശവനും ബാലഭദ്രനും ഗോപന്മാരെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി, നന്ദഗോപന്റെ വീട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ വിശ്രമിച്ചു.
തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ കൃഷ്ണ-രാമൌ മഹാമതീ । അക്രൂരേണ സമം ഗന്തുമുദ്യതൌ മഥുരാം പ്രിത ।। ൫-൧൮-
അടുത്ത ദിവസം പുലർച്ചെ, ആകാശം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാബുദ്ധിമാന്മാരായ കൃഷ്ണനും രാമനും അക്രൂരനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ മഥുരയിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി.
ദൃഷ്ട്വാ ഗോപീജനഃ സാസ്ത്രഃ ശ്ലഥദൂവലയബാഹുകഃ । നിഃ ശ്വസ്യ ചാതിദുഃ ഖാര്ത്തഃ പ്രാഹ ചേദം പരസ്പരമ് ।। ൫-൧൮-
ഇത് കണ്ടപ്പോൾ, ഗോപികമാർ ഭയത്താൽ കൈകളിലെ വളകളും അഴുകി, ദു:ഖത്തിൽ ആഴമായി ഉച്ചത്തിൽ ഉച്ച്ശ്വാസം വിട്ട് പരസ്പരം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മഥുരാം പ്രാപ്യ ഗോവിന്ദഃ കഥം ഗോകുലമേഷ്യതി । നാഗരസ്ത്രീ-കലാലാപമധു ശ്രോത്രേണ പാസ്യതി ।। ൫-൧൮-
"ഗോവിന്ദൻ മഥുരയിൽ എത്തുമ്പോൾ പിന്നെ എങ്ങനെ ഗോകുലത്തിലേക്ക് തിരികെ വരും? നഗരസ്ത്രികളുടെ മധുരമായ വാക്കുകൾ അവൻ ചെവികൊണ്ട് ആസ്വദിക്കും."
വിലാസിവാക്യപാനേഷു നാഗരീണാം കൃതാസ്പദമ് । ചിത്തമസ്യ കഥ ഭൂയോ ഗ്രാമ്യഗോപീഷു യാസ്യതി ।। ൫-൧൮-
"നഗരസ്ത്രികളുടെ വിനോദപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ കൃഷ്ണന്റെ മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞാൽ, പിന്നെ അതു വീണ്ടും നമ്മുടെ ഗ്രാമഗോപികമാരിലേക്കു തിരിയുമോ?"
സാരം സമസ്തഗോഷ്ഠസ്യ വിധിനാ ഹരതാ ഹരിമ് । പ്രഹ്ടതം ഗോപയോഷിതൂസു നിര്ഗുണേന ദുരാത്മനാ ।। ൫-൧൮-
"വിധിയുടെ ഇഷ്ടം കൊണ്ട്, ഗോപഗൃഹങ്ങളുടെ സാരമായ ഹരിയെ അകറ്റി, ഗോപികമാരെ ഈ ദയയില്ലാത്തവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു."
ഭാവഗര്ഭസ്മിതം വാക്യം വിലാസലലിതാ ഗതിഃ । നാഗരീണാമതീവൈതത് കടാക്ഷൈക്ഷിതമേവ ച ।। ൫-൧൮-
"നഗരസ്ത്രികളുടെ ഭാവം നിറഞ്ഞ ചിരിയും, വിനോദപൂർണ്ണമായ നടയും, കണികേടുള്ള കാഴ്ചകളും അതീവ അത്ഭുതകരമാണ്."
ഗ്രാമ്യോ ഹരിരയം താസാം വിലാസനിഗड़ൈര്യുതഃ । ഭവതീനാം പുനഃ പാശ്വ കയാ യുത്തയാ സമേഷ്യതി ।। ൫-൧൮-
"ഗ്രാമത്തിലെ ഈ ഹരി വിനോദം നിറഞ്ഞവൻ ആകുമ്പോൾ, നിങ്ങളിൽ ആരോടാണ് അവൻ വീണ്ടും അടുത്ത് വരാൻ പോകുന്നത്?"
ഏഷൈഷ രഥമാരുഹ്യ മഥുരാം യാതി കേശവഃ । ക്രൂരേണാക്രൂ രകേണാത്ര നിരാശേന പ്രതാരിതഃ ।। ൫-൧൮-
"ഇപ്പോൾ കേശവൻ രഥത്തിൽ കയറി മഥുരയിലേക്ക് പോകുന്നു. ക്രൂരനും നിരാശയുള്ളവനുമായ അക്രൂരൻ അവനെ വഞ്ചിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു."
കിം ന വേത്തി നൃശംസോഽത്ര അനുരാഗപരം ജനമ് । യേനേമമക്ഷ്ണോരാഹ്ലാദം നയത്യന്യത്ര നോ ഹരിമ് ।। ൫-൧൮-
"ഇവിടത്തെ ജനങ്ങൾ എത്ര സ്നേഹപൂർവ്വമാണ് എന്നത് ഈ ക്രൂരൻ അറിയുന്നില്ലേ? നമ്മുടെ കണ്ണിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന ഹരിയെ അവൻ എവിടെയോ കൊണ്ടുപോകുന്നു."
ഏശ രാമേണ സഹിതഃ പ്രയാത്യത്യന്തനിര്ഘൃണഃ । രഥമാരുഹ്യ ഗോവിന്ദസ്ത്വര്യ്യതാമസ്യ വാരണോ ।। ൫-൧൮-
"രാമനോടൊപ്പം ചേർന്ന്, ഈ ദയയില്ലാത്ത ഗോവിന്ദൻ രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെടുന്നു; ആരെങ്കിലും ഉടൻ അവനെ തടയണം."
ഗുരൂണാമഗ്രതോ വക്തും കിം ബ്രവപീഷി ന നഃ ക്ഷമമ് । ഗുരവഃ കിം കരിഷ്യന്തി ദഗ്ധാനാം വിരഹാഗ്രിനാ ।। ൫-൧൮-
നമ്മുടെ മുതിര്ന്നവരുടെ മുമ്പില് സംസാരിക്കാന് നീ എന്തിന് ശ്രമിക്കുന്നു? അതു ഞങ്ങള്ക്കു യോജിച്ചതല്ല. വേര്പാടിന്റെ തീയില് കത്തിപ്പോയവരെ ഗുരുക്കന്മാര്ക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാകും?
നന്ദഗോപമുഖാ ഗോപാ ഗന്തുമേതേ സമുദ്യതാഃ । നോദ്യമം കുരുതേ കശ്വിദൂ ഗോവിന്ദവിനിവര്ത്തനേ ।। ൫-൧൮-
നന്ദഗോപന് മുന്നില് നിന്നു ഗോപന്മാര് യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി നില്ക്കുന്നു; പക്ഷേ, ഗോവിന്ദനെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാന് ആരും ശ്രമിക്കുന്നില്ല.
സുപ്രഭാതാദ്യ രജനീ മഥുരാവാസിയോഷിതാമ് । പാസ്യന്ത്യച്യുതവക്താബ്ജാം യാസാം നേത്രാലിപങൂക്തയഃ ।। ൫-൧൮-
ഇന്ന് മഥുരയിലെ സ്ത്രീകള്ക്ക് രാത്രി മനോഹരമായി കടന്നു. അവരുടെ കണ്ണുകള് കാജല് അണിഞ്ഞു, അച്യുതന്റെ കമലമുഖം ആസ്വദിക്കും.
ധന്യാസ്തേ പഥി യേ കൃഷ്ണാമിതോ യാന്ത്യനിവാരിതാഃ । ഉദൂഹിഷ്യന്തി പശ്യന്തഃ സ്വദേഹം പുലകാഞ്ചിതമ് ।। ൫-൧൮-
കൃഷ്ണനോടൊപ്പം തടസ്സമില്ലാതെ പോകുന്നവര് ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്; അവനെ കണ്ടപ്പോള് അവരുടെ ശരീരം രോമാഞ്ചം കൊണ്ട് നിറയും.
മഥുരാനഗരീപൌരനയനാനാം മഹോതൂസവഃ । ഗോവിന്ദാവയവൈര്ദൃഷ്ടരതീവാദ്യ ഭവിഷ്യതി ।। ൫-൧൮-
ഇന്ന് മഥുരാനഗരിയിലെ ജനങ്ങളുടെ കണ്ണുകള്ക്ക് മഹോത്സവം തന്നെയാണ്, കാരണം അവർ ഗോവിന്ദന്റെ ദിവ്യഅംഗങ്ങള് കാണും.
കോ നു സ്വപ്രഃ സുഭാഗ്യാഭിര്ദൃഷ്ടസ്താഭിരധോക്ഷജമ് । വിസ്താരികാന്തിനയനാ യാ ദ്രക്ഷ്യന്ത്യനിവാരിതമ് ।। ൫-൧൮-
അവ ഭാഗ്യശാലികളായ സ്ത്രീകള്ക്ക് അവരുടെ വീതിയുള്ള കണ്ണുകള് സ്വതന്ത്രമായി അദ്ഭുതനായ ഭഗവാനെ കാണാന് കഴിയുന്നവരില് ആരാണ് നേരിട്ട് കാണപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്?
അഹോ ഗോപീജനസ്യാസ്യ ദര്ശയിത്വാ മഹാനിധിമ് । ഉദ്ധൃതാന്യത്ര നേത്രാണി വിധാത്രാകരുണാത്മനാ ।। ൫-൧൮-
അയ്യോ! ഈ മഹത്തായ നിധിയെ ഗോപികളുടെ മുന്നില് കാണിച്ച ശേഷം, ദയയില്ലാത്ത സ്രഷ്ടാവ് അവരുടെ കണ്ണുകള് മറ്റിടത്തേക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു.
അനുരാഗേണ ശൈഥില്യമസ്മാസു വ്രജതാ ഹരേഃ ! ശൈഥില്യമുപയാന്ത്യാശു കരേഷു വലയാന്യപി ।। ൫-൧൮-
ഹരിയ് യാത്രചെയ്യുമ്പോള് ഞങ്ങളുടെ സ്നേഹം ക്ഷീണിക്കുന്നു; നമ്മുടെ കൈകളിലെ വളകളും ഉടനടി ഇളകിപ്പോകുന്നു.
അക്രൂരഃ ക്രൂരഹ്ടദയഃ ശീഘ്ര പ്രേരയതേ ഹയാന് । ഏവമാര്ത്താസു യോഷിത്സു ഘൃണാ കസ്യ ന ജായതേ ।। ൫-൧൮-
ക്രൂരഹൃദയനായ അക്രൂരന് കുതിരകളെ വേഗത്തില് ഓടിപ്പിക്കുന്നു; സ്ത്രീകള് ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതരായിരിക്കുമ്പോള് ആര്ക്ക് ദയയില്ലാതിരിക്കാന് കഴിയും?
ഹാ ഹാ കൃഷ്ണരഥസ്യോച്ചൈശ്വ ക്രരേണുര്നിരീക്ഷ്യതാമ് । ദൂരീകൃതോ ഹരിര്യേന സോഽപി രേണുര്ന ലക്ഷ്യതേ ।। ൫-൧൮-
ഹായ്! കൃഷ്ണന്റെ രഥം ഉയര്ത്തിയ പൊടിയെ നോക്കൂ; അതിലൂടെ ഹരിയെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, ഇപ്പോള് ആ പൊടിയും കാണാനില്ല.
ഇത്യേവമതിഹാര്ദ്ദന ഗോപീജനനിരീക്ഷിതഃ । തത്യാജ വ്രജഭൂഭാഗം സഹ രാമേണ കേശവഃ ।। ൫-൧൮-
ഇങ്ങനെ ഗോപികള് അതിയായ ദുഃഖത്തോടെ നോക്കിനില്ക്കുമ്പോള്, രാമനോടൊപ്പം കേശവന് വ്രജഭൂമിയെ വിട്ടുപോയി.
ഗച്ഛന്തോ ജവിതാശ്വേന രഥേന യമുനാതടമ് । പ്രാപ്താ മധ്യാഹ്നസമയേ രാമാക്രൂ രജനാര്ദ്ദനാഃ ।। ൫-൧൮-
വേഗത്തിലുള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയ രഥത്തില് യാത്രചെയ്ത്, രാമനും അക്രൂരനും ശത്രുനാശകനും ഉച്ചയ്ക്ക് യമുനയുടെ തീരത്ത് എത്തി.
അഥാഹ കൃഷ്ണമക്രൂരോ ഭവദ്ഭയാം താവദാസ്യതാമ് । യാവത് കരോമി കാലിന്ദ്യാമാഹ്നികാര്ഹണമമ്ഭസി ।। ൫-൧൮-
അന്നേരം അക്രൂരന് കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ എനിക്കു കുറച്ച് സമയം അനുവദിക്കണം; ഞാന് കാലിന്ദിയിലേക്കു പോയി ഉച്ചയുടെ സ്നാനം നടത്താം.'
തഥേത്യുക്തം തതഃ സ്ത്രാതഃ സ്വാചാന്തഃ സ മഹാമതിഃ । ദധ്യൌ ബ്രഹ്മ പരം വിപ്ര!പ്രവിശ്യ യമുനാജലേ ।। ൫-൧൮-
കൃഷ്ണന് സമ്മതിച്ചതോടെ, ആ മഹാമനസ്സ് ഉള്ളവന് അനുമതി വാങ്ങി യമുനജലത്തില് കയറി, മഹത്തായ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചു.