ഭോക്തവ്യം തൈശ്ച തച്ചിത്തൈര്മൌനിഭിഃ സുമുഖൈഃ സുഖമ് । അക്രുദ്ധ്യതാ ചാത്വരതാ ദേയം തേനാപി ഭക്തിതഃ
ഈ അന്നം മനസ്സ് സമാധാനമുള്ള, സൗമ്യരായ, ക്ഷമയുള്ള സന്ന്യാസിമാർക്ക് ആനന്ദത്തോടെ നൽകണം. ദയയും ഭക്തിയും കൊണ്ട്, കോപമില്ലാതെ, ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ അർപ്പിക്കണം.
രക്ഷോഘ്നമന്ത്രപഠനം ഭൂമേരാസ്തരണം തിലൈഃ । കൃത്വാ ധ്യേയാഃ സ്വപിതരസ്ത ഏവ ദ്വിജസത്തമാഃ
രക്ഷയ്ക്ക് മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച്, നിലത്ത് എള്ള് വിതറി, പിന്നെ, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ പിതാക്കളെ ധ്യാനിക്കണം.
പിതാ പിതാമഹശ്ചൈവ തഥൈവ പ്രപിതാമഹഃ । മമ തൃപ്തിം പ്രയാന്ത്വദ്യ വിപ്രദേഹേഷു സംസ്ഥിതാഃ
എന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ, ഇന്നവരുടെ തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ.
പിതാ പിതാമഹശ്ചൈവ തഥൈവ പ്രപിതാമഹഃ । മമ തൃപ്തിം പ്രയാന്ത്വദ്യ ഹോമാപ്യായിതമൂര്തയഃ
എന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിച്ച അഹുതികളാൽ പോഷിതരായവരുടെ തൃപ്തി ഇന്നുണ്ടാകട്ടെ.
പിതാ പിതാമഹശ്ചൈവ തഥൈവ പ്രപിതാമഹഃ । തൃപ്തിം പ്രയാന്തു പിഷ്ഡേന മയാ ദത്തേന ഭൂതലേ
എന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, ഞാൻ ഭൂമിയിൽ അർപ്പിച്ച പിണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ.
പിതാ പിതാമഹശ്ചൈവ തഥൈവ പ്രപിതാമഹഃ । തൃപ്തിം പ്രയാന്തു മേ ഭക്ത്യാ മയൈതത്സമുദാഹൃതമ്
എന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, അച്ഛന്റെ അച്ഛന്റെ അച്ഛനും, ഞാൻ ഭക്തിയോടെ ഉച്ചരിച്ച ഈ പ്രവർത്തിയിൽ നിന്ന് തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ.
മാതാമഹസ്തൃപ്തിമുപൈതു തസ്യ തഥാ പിതാ തസ്യ പിതാ തതോഽന്യഃ । വിശ്വേ ച ദേവാഃ പരമാം പ്രയാന്തു തൃപ്തിം പ്രണശ്യന്തു ച യാതുധാനാഃ
എന്റെ അമ്മാവനും, അവന്റെ അച്ഛനും, അവന്റെ അച്ഛന്റെ അച്ഛനും തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ. എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും പരമമായ തൃപ്തി ലഭിക്കട്ടെ. ദുഷ്ടാത്മാക്കൾ നശിക്കട്ടെ.
യജ്ഞേശ്വരോ ഹവ്യസമസ്തകവ്യ-ഭോക്താവ്യയാത്വാ ഹരീരീശ്വരോഽത്ര । തത്സന്നിധാനാദപയാന്തു സദ്യോ രക്ഷാംസ്യശേഷാണ്യസുരാശ്ച സര്വൈ
യജ്ഞങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ഹരിയും, എല്ലാ ഹവികളും കവിചവുമുള്ള അനശ്വരനായ ഈശ്വരനും ഇവിടെ സന്നിഹിതനാണ്. അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എല്ലാ ദാനവരും അസുരന്മാരും ഉടൻ ഇവിടെ നിന്ന് അകറ്റപ്പെടട്ടെ.
തൃപ്തിഷ്വേതേഷു വികിരേദന്നം വിപ്രേഷു ഭൂതലേ । ദദ്യാദാചമനാര്ഥായ തേബ്യോ വാരി സകൃത്സകൃത്
ഇവരെല്ലാവരും തൃപ്തരായപ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അന്നം വിതറണം. അവർക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും ആചമനത്തിന് വെള്ളം നൽകണം.
സുതൃപ്തൈസ്തൈരനുജ്ഞാതഃ സര്വേണാന്നേന ഭൂതലേ । സതിലേന തതഃ പിമ്ഡാന് സമ്യഗ്ദദ്യാത്സമാഹിതഃ
അവരിൽ നിന്ന് അനുമതി കിട്ടിയ ശേഷം, ഭൂമിയിൽ അന്നം കഴിച്ച് തൃപ്തരായവരുടെ അനുമതിയോടെ, മനസ്സോടെ എള്ള് ചേർത്ത പിണ്ഡങ്ങൾ ശരിയായി അർപ്പിക്കണം.
പിതൃതീര്ഥേന സതിലം തഥൈവ സലിലാഞ്ജലിമ് । മാതാമഹേഭ്യസ്തേനൈവ പിണ്ഡാംസ്തീര്ഥേന നിര്വപേത്
പിതൃതീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത എള്ള് ചേർത്ത വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച്, അമ്മാവന്മാർക്ക് അർപ്പണവും പിണ്ഡവും അർപ്പിക്കണം.
ദീക്ഷിണാഗ്രേഷു ദര്ഭേഷു പുഷ്പധൂപാദിപൂജിതമ് । സ്വപിത്രേ പ്രഥമം പിണ്ഡം ദദ്യാദുച്ഛിഷ്ടസന്നിധൌ
തക്ഷിണഭാഗത്ത് ദർഭപ്പുല്ലിൽ പൂവും ധൂപവും അർപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ച്, ശേഷിച്ച അന്നത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആദ്യം സ്വന്തം അച്ഛന് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം.
പിതാമഹായ ചൈവാന്യം തത്പിത്രേ ച തഥാപരമ് । ദര്ഭഭൂലേ ലേപഭുജഃ പ്രീണയേല്ലേപഘര്ഷണൈഃ
അടുത്തത് അച്ഛന്റെ അച്ഛന് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം, പിന്നെ അവന്റെ അച്ഛന്. ദർഭപ്പുല്ലിൽ വെച്ച്, ചാരവും ഉണക്കവും നടത്തി അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
പിണ്ഡൈര്മാതാമഹാംസ്തദ്വദ് ഗന്ധമാല്യാദിസംയുതൈഃ । പൂജയിത്വാ ദ്വിജാഗ്ര്യാണാം ദദ്യാച്ചാചമനം തതഃ
അമ്മാവന്മാർക്കും അതുപോലെ സുഗന്ധവും പൂമാലയും ചേർത്ത പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. അതിനുശേഷം മുഖ്യ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആരാധിച്ച്, അവർക്കു ആചമനത്തിന് വെള്ളം നൽകണം.
പിതൃഭ്യഃ പ്രഥമം ഭക്ത്യാ തന്മനസ്കോ നരേശ്വര । സുസ്വധേത്യാശിഷാ യുക്താം ദദ്യാച്ഛക്ത്യാ ച ദിക്ഷിണാമ്
ആദ്യം, ഭക്തിയോടെ മനസ്സു കേന്ദ്രീകരിച്ച്, രാജാവേ, പിതാക്കന്മാർക്ക് 'സുസ്വധേ' എന്ന ആശംസയോടുകൂടി, തക്കശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം.
ദത്ത്വാ ച ദക്ഷിണാം തേഭ്യോ വാചയേദ്വൈശ്വദേവികാന് । പ്രീയന്താമിഹ യേ വിശ്വേദേവാസ്തേന ഇതീരയേത്
അവർക്കു ദാനം നൽകിയ ശേഷം, വിശ്വദേവന്മാർക്കുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം. 'ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ വിശ്വദേവന്മാർക്കും ഇതിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കട്ടെ' എന്ന് പറയണം.
തഥേതി ചോക്തേ തൈര്വിപ്രൈഃ പ്രാര്ഥനീയാസ്തഥാശിഷഃ । പശ്വാദ്വിസര്ജയേദ് ദിവാന് പൂര്വം പിത്ര്യാന്മഹീപതേ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ 'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അവരുടെ അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിക്കണം. പശുക്കളെ വിടുന്നതിന് മുമ്പ്, രാജാവേ, ആദ്യം പിതാക്കളെ വിടണം.
മാതാമഹാനാമപ്യേവം സഹ ദേവൈഃ ക്രമഃ സ്മൃതഃ । ഭോജനേ ജ ണ്വശക്ത്യാ ച ദാനേ തദ്വദ്വിസര്ജനേ
അമ്മാവന്മാർക്കും ദേവന്മാരോടൊപ്പം അന്നം അർപ്പിക്കുമ്പോഴും, തക്കശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകുമ്പോഴും, വിടവാങ്ങുമ്പോഴും, ഇതേ ക്രമം അനുസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
ആപാദശൌചനാത് പൂര്വം കുര്യാദ് ദേവദ്വിജന്മസു । വിസര്ജനം തു പ്രഥമം പൈത്രമാതാമഹേഷു വൈ
ദേവന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും സംബന്ധിച്ച കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ്, തല മുതല് കാലടിവരെ ശരീരം ശുദ്ധീകരിക്കണം. പിതാക്കളെയും അമ്മയുടെ പിതാക്കളെയും സംബന്ധിച്ച കര്മ്മങ്ങളില് ആദ്യം അവര്ക്കായി അര്പ്പണം നടത്തണം.
വിസര്ജയേത് പ്രീതിവചഃ സമ്മാനാഭ്യചിതാംസ്തതഃ । നിവര്ത്തേതാഭ്യനുജ്ഞാത ആദ്വാരം താനനുവ്രജേത്
അവരെ ആദരവോടെ സ്നേഹപൂര്വ്വം വാക്കുകള് പറഞ്ഞു ആദരിക്കുകയും, അവരോട് അനുമതി വാങ്ങി, അവരെ വാതിലിലേക്ക് അനുഗമിച്ച് യാത്രയാക്കുകയും വേണം.
തതസ്തു വൈശ്വദേവാഖ്യം കുര്യാന്നിത്യക്രിയാം ബുധഃ । ഭുഞ്ജീയാച്ച സമം പൂജ്യഭൃത്യബന്ധുഭിരാത്മനഃ
ശേഷം, ബുദ്ധിമാന് വൈശ്വദേവം എന്ന നിത്യകര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. ശേഷം, ആദരിക്കേണ്ടവരും ദാസന്മാരും ബന്ധുക്കളും ഒത്തുകൂടി ഭക്ഷണം പങ്കിടണം.
ഏവം ശ്രാദ്ധം ബുധഃ കുര്യാത്പിത്ര്യം മാതാമഹം തഥാ । ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതാ ദദ്യുഃ സര്വാന് കാമാന് പിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിമാന് പിതാക്കളുടെയും അമ്മയുടെ പിതാക്കളുടെയും ശ്രാദ്ധം നിര്വഹിക്കണം. ശ്രാദ്ധം കൊണ്ട് തൃപ്തരാകുമ്പോള് പിതാമഹന്മാര് എല്ലാ ആശംസകളും നല്കുന്നു.
ത്രീണി ശ്രാദ്ധേ പവിത്രാണി ദൌഹിത്രഃ കുതപസ്തിലാഃ । രജതസ്യ തഥാ ദാനം കഥാസങ്കീര്തനാദികമ്
ശ്രാദ്ധത്തിന് മൂന്നു ശുദ്ധീകരണങ്ങള് ഉണ്ട്: മകന്റെ മകന്, ദര്ഭ, എള്ള്. കൂടാതെ വെള്ളി നല്കല്, കഥകള് പറയല്, സ്തുതികള് പാടല് എന്നിവയും ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉത്തമം.
വര്ജ്യാനി കുര്വതാ ശ്രാദ്ധം ക്രോധോഽധ്വഗമനം ത്വരാ । ഭോക്തുരപ്യത്ര രാജേന്ദ്ര ത്രയമേതന്ന ശസ്യതേ
ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുമ്പോള് കോപം, യാത്ര, അതിവേഗം ചെയ്യല് എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. ഭക്ഷിക്കുന്നവന് പോലും ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ശോഭിക്കുന്നതല്ല, രാജാവേ.
വിശ്വേദേവാഃ സപിതരസ്തഥാ മാതാമഹാ നൃപ । കുലം ചാപ്യായതേ പുംസാം സര്വം ശ്രാദ്ധം പ്രകുര്വതാമ്
വിശ്വദേവന്മാര്, പിതാക്കന്മാര്, അമ്മയുടെ പിതാക്കന്മാര്, കുടുംബം — ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധം ശരിയായി ചെയ്യുന്നവരുടെ വഴി സമൃദ്ധിയിലാകും.
സോമാധാരഃ പിതൃഗണോ യാഗാധാരശ്ച ചന്ദ്രമാഃ । ശ്രാദ്ധേ യോഗിനിയോഗസ്തു തസ്മാദ്ഭൂപാല ശസ്യതേ
പിതൃഗണം സോമനില് ആശ്രയിക്കുന്നു; യാഗത്തിന് ചന്ദ്രനാണ് അടിസ്ഥാനമായത്. അതുകൊണ്ട്, ശ്രാദ്ധത്തില് യോഗം ചേര്ക്കുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്, രാജാവേ.
സഹസ്ത്രസ്യാപി വിപ്രാണാം യൌഗീ ചേത്പുരതഃ സ്ഥിതഃ । സര്വാന് ഭോക്തൄംസ്താരയതി യജമാനം തഥാ നൃപ
ആയിരം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മുന്നില് ഒരു യോഗി നിന്നാല്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കുന്നവരെയും യജമാനനെയും അവന് രക്ഷിക്കും, രാജാവേ.
(ശ്രാദ്ധകര്മണി വിഹിതാവിഹിതവസ്തൂനാം വിചാരഃ) ഔര്വ ഉവാച ഹവിഷ്യമത്സ്യമാംസൈസ്തു ശശസ്യ നകുലസ്യ ച । സൌകരച്ഛാഗലൈണേയരൌരവൈര്ഗവയേന ച
ഔര്വന് പറഞ്ഞു: ഹവിഷ്യാന്നം, മീന്, മുയല്, നക്ക, പന്നി, ആട്, ചെമ്മരിയാട്, കുരങ്ങാടു, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയുടെ മാംസം ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം.
ഔരഭ്രഗവ്യൈശ്ച തഥാ മാസവൃദ്ധ്യാ പിതാമഹാഃ । പ്രയാന്തി തൃപ്തിം മാംസൈസ്തു നിത്യം വാധ്രീണസാമിഷൈഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, കാള, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയുടെ മാംസം മാസാനുസൃതമായി നല്കുമ്പോള് പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരാകും. വധ്രീണസമാംസം അവര് എപ്പോഴും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ഖഡ്ഗമാംസമതീവാത്ര കാലശാകം തഥാ മധു । ശസ്താനി കര്മണ്യത്യന്തതൃപ്തിദാനി നരേശ്വര
ഖഡ്ഗമാംസം, കാലശാകം, തേന് — ഇവ ശ്രാദ്ധത്തിന് ഏറ്റവും ഉത്തമവും പരമസന്തോഷം നല്കുന്നതുമാണ്, രാജാവേ.