സര്വ്വാത്മാ സര്വ്വവിത് സര്വ്വഃ സര്വ്വഭൂതേഷ്വവസ്ഥിതഃ । യോ വിതത്യാത്യയോ വ്യാപീ സ വക്ഷ്യതി മയാ സഹ ।। ൫-൧൭-
എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും ആയവൻ എന്നോടൊപ്പം സംസാരിക്കും.
മത്സ്യ-കൂര്മ-പരാഹാ-ശ്വ-സിംഹരൂപാദിഭിഃ സ്ഥിതിമ് । ചകാര ജഗതോ യോഽജഃ സോഽദ്യ മാമാലപിഷ്യതി ।। ൫-൧൭-
മത്സ്യൻ, ആമ, വരാഹം, കുതിര, സിംഹം തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ ജന്മമില്ലാതെ ലോകത്തെ രക്ഷിച്ചവൻ ഇന്ന് എന്നോട് സംസാരിക്കും.
സാമ്പ്രതഞ്ച ജഗത്സ്വാമീ കാര്യ്യമാത്മഹ്ടദി സ്ഥിതമ് । കര്ത്തു മനുഷ്യതാം പ്രാപ്തഃ സ്വേച്ഛാദേഹധൃഗവ്യയഃ ।। ൫-൧൭-
ഇപ്പോൾ ലോകനാഥൻ തന്റെ ഇച്ഛയാൽ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച്, തന്റെ കര്മ്മം പൂർത്തിയാക്കാൻ ശരീരം ധരിച്ചിരിക്കുകയാണ്, എന്നാൽ അവൻ മാറ്റമില്ലാതെ തന്നെ തുടരുന്നു.
യോഽനന്തഃ പൃഥിവീം ധത്തേ ശേഖരസ്ഥിതിസംസ്ഥിതാമ് । സോഽവതീര്ണോ ജഗത്യര്ഥേ മാമക്രൂരേതി വക്ഷ്യതി ।। ൫-൧൭-
അനന്തനായവൻ ഭൂമിയെ അതിന്റെ സ്ഥിതിയിൽ നിലനിർത്തുന്നവൻ ലോകത്തിനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ എന്നെ 'അകൂര' എന്നുവിളിക്കും.
പിതൃ-പുത്ര-സുഹ്ടദൂ-ഭ്രാതൃ-മാതൃ-ബന്ധുമയീമിമാമ് । യന്മായാം നാലമുത്തര്ത്തു ജഗത് നമോ നമഃ ।। ൫-൧൭-
പിതാവ്, മകൻ, സുഹൃത്ത്, സഹോദരൻ, മാതാവ്, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ മായയെ ലോകം അതിജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു.
തരത്യവിദ്യാം വിതതാം ഹ്ടദി യസ്മിന് നിവേശിതേ । യോഗീ മായാമമേയായ തസ്മൈ വിദ്യാത്മനേ നമഃ ।। ൫-൧൭-
മനസ്സ് അവനിൽ ആകുമ്പോൾ, വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അജ്ഞാനം കടന്ന് പോവാൻ കഴിയും. അളവുകിട്ടാത്ത യോഗിയുമായ ജ്ഞാനസ്വരൂപനായി അവനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
യജ്വിഭിര്യജ്ഞപുരുഷോ വാസുദേവശ്വ സാത്വതൈഃ । വേദാന്തവേദിഭിര്വിഷ്ണുഃ പ്രോച്യതേ യോ നതോഽസ്മി തമ് ।। ൫-൧൭-
യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്ക് യജ്ഞപുരുഷനായി, സാത്വതന്മാർക്ക് വാസുദേവനായി, വേദാന്തം അറിയുന്നവർക്ക് വിഷ്ണുവായി അറിയപ്പെടുന്ന അവനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
യഥാ തത്ര ജഗദ്ധാമ്രി ധാതര്യ്യോതത് പ്രതിഷ്ഠിതമ് । സദസത് തേന സത്യേന മയ്യസൌ യാതു സൌമ്യതാമ് ।। ൫-൧൭-
ലോകത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനമായ ആ സത്യം പോലെ, സത്തും അസത്തും അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ആ ദയാമയൻ എന്നോട് ദയ കാണിക്കട്ടെ.
സ്മൃതേ സകലകല്യാണ-ഭാജനം യത്ര ജായതേ । പുരുഷസ്തമജം നിത്യം വ്രജാമി ശരണം ഹരിമ് ।। ൫-൧൭-
ഓർമ്മിച്ചാൽ എല്ലാ മംഗളവും ലഭിക്കുന്ന, അജന്യനും ശാശ്വതനുമായ പുരുഷനായ ഹരിയെ ഞാൻ ശരണമാകുന്നു.
ഇത്ഥം സഞ്ചിന്തയന് വിഷ്ണു ഭക്തിനമ്രാത്മമാനസഃ । അക്രൂരോ ഗോകുല പ്രാപ്തഃ കിഞ്ചിത് സൂര്യ്യേ വിരാജതി ।। ൫-൧൭-
ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ വിനയത്തോടെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, അകൂരം ഗോകുലത്തിലെത്തിയപ്പോൾ സൂര്യൻ അല്പം ഉദയിക്കുകയായിരുന്നു.
സ ദദര്ശ തദാ തത്ര കൃഷ്ണാമാദോഹനേ ഗവാമ് । വത്സമധ്യഗതം ഫുല്ലനീലോതൂപലദലച്ഛവിമ് ।। ൫-൧൭-
അപ്പോള് അവിടെ, പശുക്കളെ പാലെടുക്കുന്ന സമയത്ത്, കൃഷ്ണന് കിടാരുകളുടെ ഇടയില് നിന്നു, പുഷ്പിച്ച നീലനീര്ക്കൊവയുടെ ഇലപോലെയുള്ള നിറത്തില് തെളിഞ്ഞുനിന്നത് അവന് കണ്ടു.
അസ്പഷ്ടപദ്മപത്രാക്ഷം ശ്രീവത്സാങ്കിതവക്ഷസമ । പ്രലമ്ബബാഹുമായാമി-തുങ്ഗോരഃസ്ഥലമുന്നസമ് ।। ൫-൧൭-
അവന്റെ കണ്ണുകള് വ്യക്തമായി കാണാനാകാത്തതുപോലെയുള്ളതും, നെഞ്ചില് ശ്രീവത്സചിഹ്നം തെളിഞ്ഞതും, നീണ്ട കൈകള് താഴേയ്ക്ക് എത്തുന്നതും, ഉയർന്ന വീതിയുള്ള നെഞ്ചും അവിടെ ദൃശ്യമായിരുന്നു.
സവിലാസസ്മിതാധാരം ബ്രിഭ്രാണം മുഖപങ്കജമ് । തുങ്ഗരക്തനഖം പദ്ഭയാം ധരണ്യാം സുപ്രതിഷ്ഠിതമ് ।। ൫-൧൭-
സൗന്ദര്യവും ചിരിയും നിറഞ്ഞ മുഖകമലവും, ഉയർന്ന ചുവന്ന നഖങ്ങളുള്ള കാലുകളും, ഭൂമിയില് ഉറപ്പോടെ നില്ക്കുന്നതും അവന് അണിഞ്ഞിരുന്നു.
വിഭ്രാണം വാസസീ പീതേ വന്യപുഷ്പാവഭൂഷിതമ് । സാദ്രനീലലതാഹസ്തം സിതാമ്ഭോജാവതംസകമ് ।। ൫-൧൭-
മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചും, കാട്ടുപൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ചും, കൈയില് നീലവള്ളി പിടിച്ചും, വെളുത്ത താമരപൂവ് മുടിയില് ചൂടിയുമാണ് അവന് നിന്നത്.
ഹംസകുന്ദേന്ദുധവല നീലാമ്ബരധരം ദ്രിജ! തസ്യാനു ബലഭദ്രഞ്ച ദദര്ശ യദുനന്ദനമ് ।। ൫-൧൭-
ഹംസ, കുണ്ടം, ചന്ദ്രന് എന്നിവയെപ്പോലെ വെളുത്തതും നീലവസ്ത്രവും ധരിച്ചും, അവന്റെ അടുത്ത് യദുകുലത്തിന്റെ സന്തോഷമായ ബലഭദ്രനെയും അവന് കണ്ടു.
പ്രാശുമുന്നതബാഹ്വ സം വികാശിമുഖപങ്കജമ് । മേഘമാലാപരിവൃതം കൈലാസദ്രിമിവാപരമ് ।। ൫-൧൭-
ഉയര്ന്ന കൈകളും, പ്രകാശമുള്ള മുഖകമലവും, മേഘങ്ങളുടെ ഹാരത്തില് ചുറ്റപ്പെട്ടും, മറ്റൊരു കൈലാസപര്വതംപോലെയും അവന് ദൃശ്യമായിരുന്നു.
തൌ ദൃഷ്ട്വാ വികസദൂക്തസരോജഃ സ മഹാമതിഃ । പുലകാഞ്ചിതസര്വ്വാങ്ഗസ്തദാക്രൂ രോഽഭവന്മുനേ ।। ൫-൧൭-
അവര് ഇരുവരെയും കണ്ടപ്പോള് അവന്റെ ഹൃദയം ഉദിച്ച താമരപൂവുപോലെ പുഷ്പിച്ചു; ശരീരമാകെ രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു, മനസ്സാകെ ആവേശം നിറഞ്ഞു.
ഏതത് തത് പരമം ഘാമ തദേതത് പരമം പദമ് । ഭഗവദ്രാസുദേവാംശോ ദ്രിധാ യോഽയമവസ്ഥിതഃ ।। ൫-൧൭-
ഇതാണു പരമപ്രകാശം, ഇതാണു പരമാവസ്ഥ, ഭാഗ്യശാലിയായ വാസുദേവന്റെ അംശം ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലം.
സാഫല്യമക്ഷ്ണോര്യുഗമേതദത്ര ദൃഷ്ടേ ജഗദ്ധാതരി യാതമുച്ചേഃ । അപ്യങ്ഗമേതദൂ ഭഗവതൂപ്രസാദാംദൂ ദത്തേഽങ്ഗസങ്ഗ ഫലവന്മമ സ്യാത ।। ൫-൧൭-
ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പിന്റെ കാരണനായവനെ ഇവിടെ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ കണ്ണുകള്ക്ക് സഫലത ലഭിച്ചു; ഭഗവാന്റെ കൃപയാല് അവന്റെ ശരീരസ്പര്ശം ലഭിച്ച് എന്റെ ശരീരവും സഫലമാകട്ടെ.
അപ്യേഷ പൂഷ്ഠേ മമ ഹസ്തപദ്മ കരിഷ്യതി ശ്രീമദനന്തമൂര്ത്തിഃ । യസ്യാങ്ഗ ലിസ്പര്ശഹതാഖിലാഘൈഖാപ്യതേ സിദ്ധിരനാശദോഷാ ।। ൫-൧൭-
എന്റെ പിൻഭാഗത്ത് തന്റെ താമരപോലെയുള്ള കൈ വെച്ച്, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും, ക്ഷയമില്ലാത്ത സിദ്ധി നല്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ അനന്തരൂപന് എന്നെ സ്പര്ശിക്കുമോ?
യേനാഗ്രിവിദ്യു ദൂരവിരശ്മിമാലാ കരാലമത്യുഗ്രനാനാം നയനാഞ്ജനാനി ।। ൫-൧൭-
ആയാളാല്, മിന്നല്പോലെയുള്ള ഭയാനകമായ, പല നിറത്തിലുള്ള കിരണങ്ങള് ദൂരേയ്ക്ക് വിടര്ന്നു, ദുഷ്ടരുടെ കണ്ണുകള് ഇരുണ്ടുപോകുന്നു.
യത്രാമ്ബു വിന്യസ്യ ബലിര്മ്മനോജ്ഞാ നവാപ ഭോഗാന് വസുധാതലസ്ഥഃ । തഥാമരത്വം ത്രിദശാധിപത്യം മന്വന്തരം പൂര്ണമപേതശത്രുഃ ।। ൫-൧൭-
ബലി അവന്റെ മേല് വെള്ളം ഒഴിച്ച്, ഭൂമിയില് വസിക്കുമ്പോള് മനോഹരമായ അനുഭവങ്ങള് നേടി, ശത്രുക്കളില്ലാതെ അമരത്വവും, ദേവന്മാരുടെ ആധിപത്യവും, ഒരു പൂര്ണ്ണ മന്വന്തരം ലഭിച്ചു.
അപ്യേഷ മാം കംസപരിഗ്രഹേണ ദോഷാസ്പദീഭൂതമദോഷദുഷ്ടമ് । കര്ത്താവമാനോപഹതം ധിഗസ്തു തജ്ജന്മനഃ സാധുബഹിഷ്കൃതം യത് ।। ൫-൧൭-
കംസനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നതുകൊണ്ട് പാപങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനം ആയതും, അപമാനിതനും, സന്മാര്ഗ്ഗികള് ഉപേക്ഷിച്ചവനുമായ എന്നെ, അവന് സ്വീകരിക്കുമോ?
ജ്ഞാനാത്മകസ്യാമലസത്ത്വരാശേരപേതദോഷസ്യ സദാ സ്ഫുടസ്യ കിം വാ ജഗത്യത്ര സമസ്തപുംസാമജ്ഞാതമസ്യാസ്തി ഹ്ടദി സ്ഥിതസ്യ ।। ൫-൧൭-
ജ്ഞാനസ്വരൂപനും, നിര്മലമായ സത്ത്വം നിറഞ്ഞവനും, പാപരഹിതനും, എല്ലായ്പ്പോഴും തെളിഞ്ഞവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തില് വസിക്കുന്നവനും ആയ അവന് ഈ ലോകത്ത് അറിയാത്തത് എന്താണ്?
തസ്മാദഹം ഭക്തിവിനമ്രചേതാ വ്രജാമി സര്വ്വേശ്വരമീശ്വരാണാമ് । അംശാവതാരം പുരുഷോത്തമസ്യ അനാദിമധ്യാന്തമയസ്യ വിഷ്ണോഃ ।। ൫-൧൭-
അതിനാല് ഭക്തിയോടെ വിനയമുള്ള മനസ്സോടെ, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ദൈവമായ, ആദിമധ്യാന്തരഹിതനായ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശാവതാരമായ പുരുഷോത്തമനെ ഞാന് സമീപിക്കുന്നു.
ചിന്തയന്നിതി ഗോവിന്ദമുപാഗമ്യ സ യാദവഃ । അക്രൂരോഽസ്മീതി ചരണൌ നനാമ ശിരസാ ഹരേഃ ।। ൫-൧൮-
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ആ യാദവന് ഗോവിന്ദന്റെ അടുത്തെത്തി; 'ഞാന് അക്രൂരനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു, ഹരിയുടെ പാദങ്ങളില് തലകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു.
സോഽപ്യേനം ധ്വജവജ്രാബ്ജ-കൃതചിഹ്നനേ പാണിനാ । സംസ്പൃശ്യാകൃഷ്യ ച പ്രീത്യാ സുഗാഢം പരിഷസ്വജേ ।। ൫-൧൮-
ധ്വജം, വജ്രം, താമര എന്നിവയുടെ അടയാളങ്ങളുള്ള കൈകൊണ്ട് അവന് അക്രൂരനെ സ്നേഹത്തോടെ സ്പര്ശിച്ചു, അടുക്കിവരുത്തി, ഉറപ്പോടെ അണച്ചു.
കൃതസംവാദനൌ തേന യഥാവദൂ ബല-കേശവൌ । തതഃ പ്രവിഷ്ടൌ സംഹ്ടഷ്ടൌ തമാദായാത്മമന്ദിരമ് ।। ൫-൧൮-
അവരോടൊപ്പം യോജിച്ചും, ആവശ്യമായ ആശംസകള് കൈമാറിയും, ബലനും കേശവനും അക്രൂരനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് കയറി.
സഹ താഭ്യാം തദാക്രൂരഃ കൃതസംവാദനാദികഃ । ഭുക്തഭോജ്യോ യഥാന്യായമാചചക്ഷേ തതസ്തയോഃ ।। ൫-൧൮-
അന്നത്തെ അക്രൂരം അവരെ കൂടെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആശംസകൾ പറഞ്ഞ്, യോജിച്ച രീതിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. അതിനുശേഷം അവർക്കെല്ലാം സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ അവൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
യഥാ നിര്ഭര്തൂസ്യതേ തേന കസേനാനകദുന്ദുഭിഃ । യഥാ ച ദേവകീ ദേവീ ദാനവേന ദുരാത്മനാ ।। ൫-൧൮-
ഉഗ്രസേനന്റെ മകനായ കംസൻ എങ്ങനെ അവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു, ദുഷ്ടനായ ആ അസുരൻ ദേവകി ദേവിയെ എങ്ങനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു എന്നതും അക്രൂരം പറഞ്ഞു.