ആന്വീക്ഷികീ ത്രയീ വാര്ത്താ ദണ്ഡനീതിസ്തഥാപരാ । വിദ്യാചതുഷ്ടയം ത്വേതത് വാര്ത്താമത്ര ശൃണുഷ്വ മേ ।। ൫-൧൦-
"തത്വചിന്ത, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, വ്യാപാരം, ഭരണവ്യവസ്ഥ—ഇവയാണ് നാലു വിദ്യകൾ. അതിൽ വ്യാപാരത്തെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നു, കേൾക്കൂ."
കൃഷിര്വണിജ്യാ തദ്വച്ച തൃതീയം പശുപാലനമ് । വിദ്യാ ഹ്യേകാ മഹാഭാഗ! വാര്ത്താ വൃത്തിത്രയാശ്രയാ ।। ൫-൧൦-
"കൃഷി, വ്യാപാരം, അതിനുശേഷം പശുപാലനം—ഇവയാണ് മൂന്നു ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ. ഭാഗ്യവാനേ, വ്യാപാരം ഇവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന ഒരു വിദ്യയാണ്."
കര്ഷകാണാം കൃഷിര്വൃത്തിഃ പണയം വിപണിജീവിനാമ് । അസ്മാകം ഗാഃ പരാ വൃത്തിര്വാര്ത്താഭേദൈരിയം ത്രിഭിഃ ।। ൫-൧൦-
"കർഷകർക്ക് കൃഷിയാണ് ഉപജീവനം, വ്യാപാരികൾക്ക് വ്യാപാരം. നമ്മുടെ മുഖ്യജീവനം പശുക്കളാണ്. ഇങ്ങനെ വ്യാപാരം മൂന്നു വകകളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു."
വിദ്യയാ യോ യയാ യുക്തസ്തസ്യ സ ദൈവതം മഹത് । സൈവ പൂജ്യാര്ച്ചനീയാ ച സൈവ തസ്യോപകാരികാ ।। ൫-൧൦-
"ഏതു വിദ്യയിൽ ഏർപ്പെട്ടാലും, അതാണ് അവന്റെ വലിയ ദൈവം. അതിനെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്, ആദരിക്കേണ്ടത്, കാരണം അതാണ് അവനു യഥാർത്ഥ ആശ്രയം."
യോ യസ്യ ഫലമശ്നന് വൈ പൂജയത്യപരം നരഃ । ഇഹ ച പ്രേത്യ ചൈവാസൌ ന തദാപ്നോതി ശോഭനമ് ।। ൫-൧൦-
മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു ഉപയോഗിച്ച് ആരെങ്കിലും മറ്റൊരാളെ ആരാധിച്ചാൽ, ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും ആ മനോഹരമായ ഫലം ലഭിക്കില്ല.
കൃഷ്യാന്താ പ്രഥിതാ സീമാ സീമാന്തഞ്ച പുനര്വനമ് । വനാന്താ ഗിരയഃ സര്വ്വേ തേ ചാസ്മാകം പരാ ഗതിഃ ।। ൫-൧൦-
വയലിന്റെ അതിരും അതിന് പുറത്തുള്ള കാടും കാടിന് അപ്പുറമുള്ള പർവ്വതങ്ങളും — ഇവയൊക്കെയും ഞങ്ങളുടെ അന്തിമ ആശ്രയമാണ്.
ന ദ്വാരബന്ധാവരണാ ന ഗൃഹക്ഷേത്രിണസ്തഥാ । സുഖിനസ്ത്വഖിലേ ലോകേ യഥാ വൈ ചക്രചാരിണഃ ।। ൫-൧൦-
ഇവിടെ വാതിലുകളോ മതിലുകളോ വീടുടമകളോ നിലം ഉടമകളോ ഇല്ല; ഈ ലോകത്ത് ചക്രം കയറി സഞ്ചരിക്കുന്നവർ പോലെ സന്തോഷമുള്ളവർ മറ്റാരുമില്ല.
ശ്രൂയന്തേ ഗിരയശ്ചൈവ വനോഽസ്മിന് കാമരൂപിണഃ । തത്തദ്രൂപം സമാസ്ഥായ രമന്തേ സ്വേഷു സാനുഷു ।। ൫-൧൦-
ഈ പർവ്വതങ്ങളിലും കാടുകളിലും ഇഷ്ടമുള്ള രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ജീവികൾ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് തങ്ങളുടേതായ മലശിഖരങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
യദാ ചൈതേ പ്രബാധ്യന്തേ തേഷാം യേ കാനനൌകസഃ । തദാ സിംഹാദിരൂപൈസ്താന് ഘാതയന്തി മഹീധരാഃ ।। ൫-൧൦-
അവരെ പുറത്താക്കുമ്പോൾ, കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവരെ പർവ്വതങ്ങൾ സിംഹാദി രൂപങ്ങൾ എടുത്ത് കൊല്ലുന്നു.
ഗിരിയജ്ഞസ്ത്വയം തസ്മാദ് ഗോയജ്ഞശ്ച പ്രവര്ത്ത്യതാമ് । കിമസ്മാകം മഹേന്ദ്രേണ ഗാവഃ ശൈലാശ്വ ദേവതാഃ ।। ൫-൧൦-
അതുകൊണ്ട് പർവ്വതയാഗവും പശുയാഗവും നടത്തണം; മഹേന്ദ്രനുമായി ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ബന്ധം? പശുക്കളും പർവ്വതങ്ങളും കുതിരകളും ദേവതകളും ഞങ്ങളുടേതാണ്.
മന്ത്രയജ്ഞപരാ വിപ്രാഃ സീതായജ്ഞാശ്വ കര്ഷകാഃ । ഗിരി-ഗോയജ്ഞശീലാശ്വ വയമദ്രിവനാശ്രയാഃ ।। ൫-൧൦-
ബ്രാഹ്മണർ മന്ത്രയാഗങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവരാണ്, കർഷകർ കൃഷിയാഗത്തിൽ; ഞങ്ങൾ കാടിലും പർവ്വതത്തിലും താമസിച്ച് പർവ്വതയാഗത്തിലും പശുയാഗത്തിലും താൽപര്യമുള്ളവരാണ്.
തസ്മാദ് ഗോവര്ദ്ധനഃ ശൈലോ ഭവദ്ഭിര്വിവിധാര്ഹണൈഃ । അര്ച്ച്യതാം പൂജ്യതാം മേധ്യാന് പശൂന് ഹത്വാ വിധാനതഃ ।। ൫-൧൦-
അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ വിവിധ ഭോജനങ്ങൾ കൊണ്ടു ഗോവർദ്ധനപർവ്വതത്തെ ആരാധിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്യണം; യുക്തിപ്രകാരം ശുദ്ധമായ മൃഗങ്ങളെ ബലി അർപ്പിക്കണം.
സര്വ്വഘോഷസ്യ സന്ദോഹോ ഗൃഹ്യതാം മാ വിചാര്യ്യതാമ് । ഭോജ്യന്താം തേന വൈ വിപ്രാസ്തഥാ യേ ചാഭിവാഞ്ഛകാഃ ।। ൫-൧൦-
സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഒരുമിച്ച് ശേഖരിക്കണം, സംശയിക്കേണ്ടതില്ല; ബ്രാഹ്മണരും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും അതിൽ നിന്ന് ഭക്ഷിക്കണം.
തത്രാര്ചിതേ കൃതേ ഹോമേ ഭോജിതേഷു ദ്വിജാതിഷു । ശരത്പുഷ്പകൃതാപീड़ാഃ പരിഗച്ഛന്തു ഗോഗണാഃ ।। ൫-൧൦-
അവിടെ ആരാധനയും ഹോമവും നടത്തി, ബ്രാഹ്മണർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം, പശുക്കൾ ശരദ്കാലത്തിലെ പുഷ്പമാലകൾ ധരിച്ച് സഞ്ചരിക്കട്ടെ.
ഏതന്മമ മതം ഗോപാഃ സമ്പ്രീത്യാ ക്രിയതേ യദി । തതഃ കൃതാ ഭവേത് പ്രീതിര്ഗവാമദ്രേസ്തഥാ മമ ।। ൫-൧൦-
എന്റെ ഈ അഭിപ്രായം ഗോപന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ പാലിച്ചാൽ, പശുക്കൾക്കും പർവ്വതത്തിനും എനിക്കും സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ നന്ദാദ്യാസ്തേ വ്രജൌകസഃ । പ്രീത്യുത്ഫുല്ലമുഖാ വിപ്ര! സാധു സാധ്വിത്യഥാബ്രുവന് ।। ൫-൧൦-
ഇവൻ്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, നന്ദനും മറ്റു വ്രജവാസികളും മുഖം സന്തോഷത്തിൽ വിരിഞ്ഞ്, 'നല്ലത്, നല്ലത്' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ശോഭനം തേ മതം വത്സ! യദേതദ്ഭവതോദിതമ് । തത് കരിഷ്യാമഹേ സര്വ്വം ഗിരിയജ്ഞഃ പ്രവര്ത്ത്യതാമ് ।। ൫-൧൦-
കുഞ്ഞേ, നീ പറഞ്ഞ ഈ അഭിപ്രായം വളരെ നല്ലതാണ്; ഞങ്ങൾ എല്ലാം ചെയ്യും, പർവ്വതയാഗം നടത്തപ്പെടട്ടെ.
തഥാ ച കൃതവന്തസ്തേ ഗിരിയജ്ഞം വ്രജൌകസഃ । ദധി-പായസ-മാംസാദ്യൈര്ദദുഃ ശൈലബലിം തതഃ ।। ൫-൧൦-
അങ്ങനെ വ്രജവാസികൾ പർവ്വതയാഗം നടത്തി; അവർ തൈര്, പായസം, ഇറച്ചി മുതലായവ പർവ്വതത്തിന് ബലി അർപ്പിച്ചു.
ദ്വിജാംശ്ച ഭോജയാമാസുഃ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ । അന്യാനപ്യാഗതാനിത്ഥം കൃഷ്ണേനോക്തം യഥാ പുരാ ।। ൫-൧൦-
അവർ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും വന്ന മറ്റുള്ളവർക്കും ഭക്ഷണം നൽകി, മുമ്പ് കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ.
ഗാവഃ ശൈലം തതശ്ചക്രുരര്ചിതാസ്താഃ പ്രദക്ഷിണമ് । ഋഷഭാശ്ചാപി നര്ദ്ദന്തഃ സതോയാ ജലദാ ഇവ ।। ൫-൧൦-
പശുക്കൾ ആരാധിക്കപ്പെട്ട ശേഷം പർവ്വതം ചുറ്റി നടന്നു; കാളകൾ ഉരുണ്ടു നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, അവ മഴയുള്ള മേഘങ്ങളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ഗിരിമൂര്ദ്ധനി കൃഷ്ണോഽപി ശൈലോഽഹമിതി മൂര്ത്തിമാന് । ബുഭുജേഽന്നം ബഹു തദാ ഗോപവര്യ്യാഹൃതം ദ്വിജ ।। ൫-൧൦-
പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ കൃഷ്ണൻ 'ഞാനാണ് ഈ പർവ്വതം' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, ഗോപന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന ധാരാളം ഭക്ഷണം ആസ്വദിച്ചു.
അന്യേന കൃഷ്ണോ രൂപേണ ഗോപൈഃ സഹ ഗിരേഃ ശിരഃ । അധിരുഹ്യാര്ച്ചയാമാസ ദ്രിതീയാമാത്മനസ്തനുമ് ।। ൫-൧൦-
മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ കൃഷ്ണൻ ഗോപന്മാരോടൊപ്പം പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് കയറി, തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ശരീരം പ്രകടിപ്പിച്ച് പർവ്വതത്തെ ആരാധിച്ചു.
അന്തര്ദ്ധാനം ഗതേ തസ്മിന് ഗോപാ ലബ്ധ്വാ തതോ വരാന് । കൃത്വാ ഗിരിമഖം ഗോഷ്ഠം നിജമഭ്യായയുഃ പുനഃ ।। ൫-൧൦-
അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, ഗോപ്പന്മാർ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിച്ച ശേഷം, ആ മലയെ അവരുടെ കാവൽക്കെട്ടാക്കി, സ്വന്തം പശുമേടുകളിലേക്കു തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രീപരാശര ഉവാച। മഖേ പ്രതിഹതേ ശക്രോ മൈത്രേയാതിരുഷാന്വിതഃ । സംവര്ത്തകം നാമ ഗണം തോയദാനാമഥാഽബ്രവീത്
ശ്രീപരാശരർ പറഞ്ഞു: യാഗം തടസ്സപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ, സമ്വർത്തകമെന്ന പേരിലുള്ള മഴമേഘങ്ങളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭോഭോ മേഘാ നിശമ്യൈതദ്വചനം ഗദതോ മമ । ആജ്ഞാനംതരമേവാശു ക്രിയതാമവിചാരിതമ്
എന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, നിങ്ങൾ എത്രയും വേഗം, യാതൊരു ആലോചനയും കൂടാതെ എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കണം.
നംദഗോപസ്സുദുര്ബുദ്ധിര്ഗോപൈരന്യൈസ്സഹായവാന് । കൃഷ്ണാശ്രയം ബലാധ്മാതോ മഖഭംഗമചീകരത്
നന്ദഗോപൻ, വളരെ അശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ, മറ്റു ഗോപ്പന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണന്റെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, ആ യാഗം നശിപ്പിച്ചു.
ആജീവോ യാഃ പരസ്തേഷാം ഗാവസ്തസ്യ ച കാരണമ് । താഗാവോ വൃഷ്ടിപാതേന പീഡ്യന്താം വചനാന്മമ
അവരുടെ ജീവിതം പശുക്കളിലാണ് ആശ്രിതം; അതുകൊണ്ട്, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം ആ പശുക്കളെ ഈ കനത്ത മഴയിൽ പീഡിപ്പിക്കണം.
അഹമപ്യദ്രി ശൃംഗാഭം തുംഗമാരുഹ്യ വാരണമ് । സാഹായ്യം വഃ കരിഷ്യാമി വായ്വമ്ബൂത്സര്ഗയോജിതമ്
ഞാനും ആനയെപ്പോലെയുള്ള ഉയർന്ന മലയിൽ കയറി, കാറ്റും വെള്ളവും ചേർത്ത് നിങ്ങൾക്കൊപ്പം സഹായം ചെയ്യും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച। ഇത്യാജ്ഞപ്താസ്തതസ്തേന മുമുചുസ്തേ ബലാഹകാഃ । വാതവര്ഷം മഹാഭീമമഭാവായ ഗവാം ദ്വിജ
ശ്രീപരാശരർ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കല്പന ലഭിച്ച മേഘങ്ങൾ, പശുക്കളെ വല്ലാതെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ കാറ്റും മഴയും പെയ്യിച്ചു.
തതഃ ക്ഷണേന പൃഥിവീ കകുഭഓംബരമേവ ച । ഏകം ധാരാമഹാസാരപൂരേണനാഭവന്മുനേ
അപ്പോൾ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഭൂമി, ദിശകൾ, ആകാശം എല്ലാം ഒരു വലിയ മഴവെള്ളത്തിൽ മുഴുകി.