ഔര്വ ഉവാച ഇത്യേതത് പിതൃഭിര്ഗീതം ഭാവാഭാവപ്രയോജനമ് । യഃ കരോതി കൃതം തേന ശ്രാദ്ധം ഭവതി പാര്ഥിവ
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: സമ്പത്തുള്ളപ്പോഴും ദാരിദ്ര്യത്തിലും ചെയ്യേണ്ടത് പിതാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആരെങ്കിലും ഇത് ചെയ്താൽ, അവന്റെ ശ്രാദ്ധം പൂർത്തിയാവും രാജാവേ.
വിഷ്ണുപുരാണമ്/തൃതീയാംശഃ/അധ്യായഃ ൧൫ ഔവ ഉവാച । ബ്രാഹ്മണാന് ഭോജയേച്ഛ്രാദ്ധേ യദ്ഗുണാംസ്താന്നിബോധ മേ
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: ശ്രാദ്ധത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; അവർക്ക് ഉണ്ടാകേണ്ട ഗുണങ്ങൾ എനിക്കു നിന്നു കേൾക്കൂ.
ത്രിണാചികേതസ്ത്രിമധുസ്ത്രിസുപര്ണഷ്ഷഡങ്ഗവിത് । വേദവിച്ഛ്രോത്രിയോ യോഗീ തഥാ വൈ ജ്യേഷ്ഠസാമഗഃ
മൂന്ന് അഗ്നികൾ അറിയുന്നവൻ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള മധു അറിയുന്നവൻ, മൂന്ന് സുപർണ്ണന്മാരെ അറിയുന്നവൻ, വേദത്തിന്റെ ആറു അങ്കങ്ങൾ പഠിച്ചവൻ, വേദം അറിയുന്നവൻ, ശ്രോത്രിയൻ, യോഗി, മുതിർന്ന സാമഗൻ—ഇവരാണ് യോഗ്യർ.
ഋത്വിക് സ്വസ്രേയദൌഹിത്രജാമാതൃശ്വശുരാസ്തഥാ । മാതുലോഽഥ തപോനിഷ്ഠഃ പഞ്ചാഗ്ന്യഭിരതസ്തഥാ । ശിഷ്യാഃ സമ്ബന്ധിനശ്ചൈവ മാതാപിതൃരതശ്ച യഃ
ഹോമം ചെയ്യുന്നവൻ, അമ്മാവൻ, മകളുടെ മകൻ, മരുമകൻ, അച്ഛനമ്മാവൻ, തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ, അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ താൽപര്യമുള്ളവൻ, ശിഷ്യന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നവൻ—ഇവരും യോഗ്യരാണ്.
ഏതാന്നിയോജയേച്ഛ്രാദ്ധേ പൂര്വോക്താന് പ്രഥമേ നൃപ । ബ്രാഹ്മണാന് പിതൃതുഷ്ട്യര്ഥമനുകല്പേഷ്വനന്തരാന്
മുൻപറഞ്ഞ ഇവരെ ആദ്യം ശ്രാദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുപ്പിക്കണം രാജാവേ; പിന്നെ മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്രമത്തിൽ, പിതാക്കന്മാരുടെ തൃപ്തിക്കായി ചേർക്കണം.
മിത്രധ്രുക്കുനഖീ ക്ലീബഃ ശ്യാവദന്തസ്തഥാ ദ്വിജഃ । കന്യാദൂഷയിതാ വഹ്നിവേദോജ്ഝഃ സോമവിക്രയീ
സ്നേഹിതന്മാരോട് വൈരമുള്ളവൻ, വളഞ്ഞ നഖമുള്ളവൻ, ശുക്ലബീജം ഇല്ലാത്തവൻ, കറുത്ത പല്ലുള്ളവൻ, കന്യയെ ദോഷപ്പെടുത്തിയ ബ്രാഹ്മണൻ, അഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, സോമം വിൽക്കുന്നവൻ—ഇവരെ ക്ഷണിക്കരുത്.
അഭിശസ്തസ്തഥാ സ്തേനഃ പിശുനോ ഗ്രാമയാജകഃ । ഭൃതകാധ്യാപകസ്തദ്വദ് ഭൃതകാധ്യാപിതശ്ച യഃ
ശാപം ലഭിച്ചവൻ, കള്ളൻ, മറ്റുള്ളവരെ അപവാദം പറയുന്നവൻ, ഗ്രാമത്തിലെ പൂജാരി, പണത്തിന് പാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നവൻ, പണത്തിന് പഠിക്കുന്നവൻ—ഇവരും യോഗ്യരല്ല.
പരപൂര്വാപതിശ്ചൈവ മാതാപിത്രോസ്തഥോജ്ഝകഃ । വൃഷലീസൂതിപോഷ്ടാ ച വൃഷലീപതിരവേ ച
മറ്റൊരാളുടെ മുൻ ഭാര്യയെ വിവാഹം ചെയ്തവൻ, അമ്മയെയോ അച്ഛനെയോ ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, ശൂദ്രസ്ത്രീയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവായവൻ—ഇവരും യോഗ്യരല്ല.
തഥാ ദേവലകശ്ചൈവ ശ്രാദ്ധേ നാര്ഹതി കേതനമ്
അതു പോലെ, ദേവാലയത്തിലെ പൂജാരിയും ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കേണ്ടതല്ല.
പ്രഥമേഽഹ്നി ബുധഃ ശസ്താഞ്ഛോത്രിയാദീന് നിമന്ത്രയേത് । കഥയേച്ച തഥൈവൈഷാം നിയോഗാന് പിതൃദൈവികാന്
ആദ്യ ദിവസം, ശ്രോത്രിയന്മാരെപ്പോലുള്ള ശ്രേഷ്ഠരായവരെ ക്ഷണിച്ച്, അവർക്ക് പിതൃദേവതകളെ സംബന്ധിച്ച കടമകളും അറിയിക്കണം.
തതഃ ക്രോധവ്യവായാദീനായാസം തൈര്ദ്വിജൈസ്സഹ । യജമാനോ ന കുര്വീത ദോഷസ്തത്ര മഹാനയമ്
അതിനുശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം കോപം, ലൈംഗികത, കഠിനപ്രയത്നം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെടരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ വലിയ പാപം ഉണ്ടാകും.
ശ്രാദ്ധേ നിയുക്തോ ഭുക്ത്വാ വാ ഭോജയിത്വാ നിയുജ്യ ച । വ്യവായീ രേതസോ ഗര്ത്തേ മജ്ജയത്യാത്മനഃ പിതൄന്
ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ, ഭക്ഷിച്ചതിനുശേഷമോ, മറ്റുള്ളവരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചതിനുശേഷമോ, ലൈംഗികബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ തന്റെ പിതാക്കന്മാരെ ബീജത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്ക് തള്ളുന്നു.
തസ്മാത് പ്രഥമമത്രോക്തം ദ്രിജാഗ്ര്യാണം നിമന്ത്രണമ് । അനിമന്ത്ര്യ ദ്വിജാനേവമാഗതാന് ഭോജയേദ് യതീന്
അതിനാല് മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, പ്രധാനപ്പെട്ട ദ്വിജന്മാരെ ആദ്യം ക്ഷണിക്കണം. ദ്വിജന്മാരെ ക്ഷണിക്കാതെ, അങ്ങോട്ട് വന്ന യതിമാരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കരുത്.
പാദശൌചാദിനാ ഗേഹമാഗതാന് പൂജയേദ് ദ്വിജാന്
വീട്ടിലേക്ക് വന്ന ദ്വിജന്മാരെ, പാദപ്രക്ഷാലനം തുടങ്ങിയ ആചാരങ്ങള് പാലിച്ച് ആദരിക്കണം.
പവിത്രപാണിരാചാന്താനാസനേഷൂപവേശയേത് । പിതൄണാമയുജോ യുഗ്മാന് ദേവാനാമിച്ഛയാ ദ്വിജാന്
ശുദ്ധമായ കൈകള് കൊണ്ട്, അവര് വായ് കഴുകിയശേഷം, അവരെ ഇരിപ്പിടങ്ങളില് ഇരുത്തണം; തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ പിതാക്കന്മാരുടെ ദമ്പതികളെ, ദേവന്മാരെയും, ദ്വിജന്മാരെയും ഇഷ്ടപ്രകാരം ഇരുത്താം.
ദേവാനാമേകമേകം വാ പിതൄണാഞ്ച നിയോജയേത്
ദേവന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും ഓരോരുത്തരായി വേണമെങ്കില് വേര്പെടുത്തി നിയോഗിക്കണം.
തഥാ മാതാമഹശ്വാദ്ധം വൈശ്വദേവസമന്വിതമ് । കുര്വീത ഭക്തിസമ്പന്നസ്തന്ത്രം വാ വൈശ്വദൈവികമ്
അതു പോലെ, മാതാമഹന്റെ ശ്രാദ്ധവും വൈശ്വദേവ ചടങ്ങോടൊപ്പം ഭക്തിപൂര്വ്വം പൂര്ണ്ണമായി നടത്തണം, അല്ലെങ്കില് വൈശ്വദേവ രീതിയില് ചെയ്യാം.
പ്രാങമുഖാന് ഭോജയേദ് വിപ്രാന് ദേവാനാമുഭയാത്മകാന് । പിതൃമാതാമഹാനാഞ്ച ഭോജയേച്ചാപ്യുദങ്മുഖാന്
ദേവന്മാരുടെ സ്വഭാവം ഉള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കിഴക്കോട്ട് മുഖം നോക്കി ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; പിതാക്കന്മാരെയും മാതാമഹന്മാരെയും വടക്കോട്ട് മുഖം നോക്കി ഭക്ഷിപ്പിക്കണം.
പൃഥക് തയോഃ കേചിദാഹുഃ ശ്രാദ്ധസ്യ കരണാം നൃപ । ഏകത്രൈകേന പാകേന വദന്ത്യന്യേ മഹര്ഷയഃ
ഈ രണ്ടും ശ്രാദ്ധത്തിന് വേര്പെടുത്തി ചെയ്യണമെന്ന് ചിലര് പറയുന്നു രാജാവേ; മറ്റുചില മഹർഷിമാര് ഒന്നിച്ച് ഒരേ പാചകത്തില് ചെയ്യാമെന്ന് പറയുന്നു.
വിഷ്ടരാര്ഥം കുശം ദത്ത്വാ സമ്പൂജ്യാര്ധ്യം വിധാനതഃ । കുര്യാദാവാഹനം പ്രാജ്ഞോ ദേവാനാം തദനുജ്ഞയാ
ഇരിപ്പിടത്തിനായി ഒരു കുശത്തണ്ട് നല്കി, അര്ഘ്യജലം നല്കി ആദരിക്കണം; ദേവന്മാരുടെ അനുമതിയോടെ, ജ്ഞാനമുള്ളവന് അവരെ ആഹ്വാനിക്കണം.
യവാമ്ബുനാ ച ദേവാനാം ദദ്യാദര്ഘ്യം വിധാനവിത് । സ്രഗ്ഗന്ധധൂപദീപാംശ്ച തേഭ്യോ ദദ്യാദ്യഥാവിധി
രീതിപരിചയമുള്ളവന് യവജലംകൊണ്ട് ദേവന്മാര്ക്ക് അര്ഘ്യം നല്കണം; പുഷ്പമാല, സുഗന്ധം, ധൂപം, വിളക്ക് എന്നിവയും വിധിപ്രകാരം അര്പ്പിക്കണം.
പിതൄണാമപസവ്യം തത് സര്വമേവോപകല്പയേത് । അനുജ്ഞാഞ്ച തതഃപ്രാപ്യ ദത്ത്വാ ദര്ഭാന് ദ്വിധാകൃതാന്
പിതാക്കന്മാര്ക്ക് ഇതെല്ലാം ഇടതുകൈയിലൂടെ ഒരുക്കണം; അവരില് നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങി, രണ്ടായി കുത്തിയ ദര്ഭയും നല്കണം.
മന്ത്രപൂര്വം പിതൄണാന്തു കൃര്യാച്ചാവാഹനം ബുധഃ । തിലാമ്ബുനാ ചാപസവ്യം ദദ്യാദര്ഘ്യാദികം നൃപ
മന്ത്രങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച് പിതാക്കന്മാരെ ആഹ്വാനിക്കണം; തിലജലം കൊണ്ടു ഇടതുകൈയിലൂടെ അര്ഘ്യാദികള് നല്കണം രാജാവേ.
കാലേ തത്രാതിഥിം പ്രാപ്തമന്നകാമം നൃപാധ്വഗമ് । ബ്രഹ്മണൈരഭ്യനുജ്ഞാതഃ കാമം തമപി ഭോജയേത്
അപ്പോള് ആ സമയത്ത്, ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിച്ച് ഒരു അതിഥി, രാജാവോ യാത്രക്കാരനോ വന്നാല്, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുമതിയോടെ അവനെയും ഇഷ്ടപ്രകാരം ഭക്ഷിപ്പിക്കാം.
യോഗിനോ വിവിധൈ രൂപൈര്നരാണാമുപകാരിണഃ । ഭ്രമന്തി പൃഥിവീമേതാമവിജ്ഞാതസ്വരൂപിണാഃ
യോജികള് പല രൂപങ്ങളില് മനുഷ്യര്ക്ക് ഉപകാരപ്പെടാന് ഈ ഭൂമിയില് സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവരുടെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ആര്ക്കും അറിയാവുന്നതല്ല.
സ്മാദഭ്യര്ചയേത് പ്രാപ്തം ശ്രാദ്ധകാലേഽതിഥിം ബുധഃ । ശ്രാദ്ധക്രിയാഫലം ഹന്തി നരേന്ദ്രാപൂജിതോഽതിഥിഃ
അതിനാല്, ശ്രാദ്ധസമയത്ത് വന്ന അതിഥിയെ ജ്ഞാനികള് ആദരിക്കണം; രാജാവേ, ആദരിക്കപ്പെടാത്ത അതിഥി ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഫലം നശിപ്പിക്കും.
ജുഹുയാദ് വ്യഞ്ജനക്ഷാരവര്ജമന്നം തതോഽനലേ । അനുജ്ഞാതോ ദ്രിജൈസ്തൈസ്തു ത്രികൃത്വഃ പുരുഷര്ഷഭ
അവകാശങ്ങളും ഉപ്പും ഒഴികെയുള്ള അന്നം അഗ്നിയില് അര്പ്പിക്കണം; ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുമതിയോടെ, മൂന്നു പ്രാവശ്യം അര്പ്പിക്കണം മഹാനുഭാവാ.
അഗ്നയേ കവ്യവാഹായ സ്വാഹേത്യാദൌ നൃപാഹുതിഃ । സോമായ വൈ പിതൃമതേ ദാതവ്യാ തദനന്തരമ്
ആദ്യം അഗ്നിക്കു 'സ്വാഹ'യോടുകൂടി ഹോമം നടത്തണം; അതിന് ശേഷം പിതാക്കന്മാരുമായി ബന്ധമുള്ള സോമനു അര്പ്പിക്കണം.
വൈവസ്വതായ ചൈവാന്യാ തൃതീയാ ദീയതേ തതഃ । ഹുതാവശിഷ്ടമല്പാന്നം പിതൃപാത്രേഷു നിര്വപേത്
അതിനുശേഷം, വൈവസ്വതന് വേണ്ടി മൂന്നാമത്തെ ഹോമം നടത്തണം; ഹോമശേഷം ശേഷിക്കുന്ന കുറച്ച് അന്നം പിതൃപാത്രങ്ങളില് വയ്ക്കണം.
തതോഽന്നം മുഷ്ടമത്യര്ഥമഭീഷ്ടമതിസംസ്കൃതമ് । ദത്ത്വാ ജുഷധ്വമിച്ഛാതോ വാച്യമേതദനിഷ്ഠുരമ്
അതിനുശേഷം, വളരെ നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ, ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു കയ്യിലളവു അന്നം നല്കണം; അര്പ്പിച്ചശേഷം, ഇഷ്ടപ്രകാരം, മൃദുവായ വാക്കുകളില് പറയാം.