പിതൃഗീതാന്തഥൈവാത്ര ശ്ലോകാംസ്താഞ്ഛൃണു പാര്ഥിവ । ശ്രുത്വാ തഥൈവ ഭവതാ ഭാവ്യം തത്രാദൃതാത്മനാ
പിതാക്കൾ പാടിയ ശ്ലോകങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ, രാജാവേ. അവ കേട്ട ശേഷം, ഭക്തിപൂർവ്വം അതുപോലെ ആചരിക്കണം.
അപി ധന്യഃ കുലേ ജായാദസ്മാകം മതിമാന്നരഃ । അകുര്വന്വിത്തശാഠ്യം യഃ പിണ്ഡാന്നോ നിര്വപിഷ്യതി
നമ്മുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച്, ധനത്തിൽ വഞ്ചനയില്ലാതെ, പിണ്ഡവും അന്നവും അർപ്പിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ പുരുഷൻ ഭാഗ്യവാനാണ്.
രത്നം വസ്ത്രം മഹായാനം സര്വഭോഗാദികം വസു । വിഭവേ സതി വിപ്രേഭ്യോ യോഽസ്മാനുദ്ദിശ്യ ദാസ്യതി
ആശ്വര്യമുള്ളവൻ, രത്നം, വസ്ത്രം, വലിയ വാഹനങ്ങൾ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നമ്മുടെ പേരിൽ ദാനം ചെയ്താൽ—
അന്നേന വാ യഥാശക്ത്യാ കാലേഽസ്മിന്ഭക്തിനമ്രധീഃ । ഭോജയിഷ്യതി വിപ്രാഗ്ര്യാംസ്തന്മാത്രവിഭവോ നരഃ
അല്ലെങ്കിൽ, അത്രയും സമ്പത്ത് മാത്രമുണ്ടായാലും, ഈ സമയത്ത് ഭക്തിയോടും വിനയത്തോടും കൂടി ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അന്നം കഴിപ്പിച്ചാൽ,
അസമര്ഥോഽന്നദാനസ്യ ധാന്യമാമം സ്വശക്തിതഃ । പ്രദാസ്യതി ദ്വിജാഗ്രേഭ്യഃ സ്വല്പാല്പാം വാപി ദക്ഷിണാമ്
ആഹാരം നൽകാൻ കഴിയാത്തവൻ, തനിക്കുള്ള ശേഷിയനുസരിച്ച് കച്ചവരിച്ച ധാന്യം അല്ലെങ്കിൽ ചെറിയൊരു സമ്മാനം പോലും, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകണം.
തത്രാപ്യസാമര്ഥ്യയുതഃ കരാഗ്രാഗ്രസ്ഥിതാംസ്തിലാന് । പ്രണമ്യ ദ്വിജമുഖ്യായ കസ്മൈചിദ്ഭൂപ ദാസ്യതി
അത് പോലും കഴിയാത്തപക്ഷം, കൈവിരലുകളുടെ അറ്റത്തിൽ കുറച്ച് എള്ള് എടുത്ത്, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണനോട് നമസ്കരിച്ച് അതു നൽകണം.
തിലൈസ്സപ്താഷ്ടഭിര്വാപി സമവേതം ജലാഞ്ജലിമ് । ഭക്തിനമ്രസ്സ്മുദ്ദിശ്യ ഭുവ്യസ്മാകം പ്രദാസ്യതി
ഏഴോ എട്ടോ എള്ള് കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കൈ നിറയെ വെള്ളം കൊണ്ടോ, ഭക്തിയോടും വിനയത്തോടും കൂടി ഭൂമിയിൽ ഞങ്ങള്ക്കായി സമർപ്പിക്കണം.
യതഃ കുതശ്ചിത്സമ്പ്രാപ്യ ഗോഭ്യോ വാപി ഗവാഹ്നികമ് । അഭാവേ പ്രീണയന്നസ്മാഞ്ച്ഛ്രദ്ധായുക്തഃ പ്രദാസ്യതി
എവിടെയോ നിന്നു ലഭിക്കുന്നതോ, പശുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ദിവസേന ലഭിക്കുന്നതോ, ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ഞങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ അതു സമർപ്പിക്കണം.
സര്വാഭാവേ വനം ഗത്വാ കക്ഷമൂലപ്രദര്ശകഃ । സൂര്യാദിലോകപാലാനാമിദമുച്ചൈര്വദിഷ്യതി
ഒന്നും ഇല്ലാത്തപക്ഷം, കാടിലേക്ക് പോയി, വൃക്ഷങ്ങളുടെ വേരുകൾ കാണിച്ചുകൊണ്ട്, സൂര്യനും മറ്റുള്ള ലോകപാലന്മാർക്കും ഇത് ഉച്ചത്തിൽ പ്രഖ്യാപിക്കണം.
ന മേഽസ്തി വിത്തം ന ധനം ച നാന്യച്ഛ്രാദ്ധോപയോഗ്യം സ്വപിതൄന്നതോഽസ്മി । തൃപ്യന്തു ഭക്ത്യാ പിതരോ മയൈതൌ കൃതൌ ഭുജൌ വര്ത്മനി മാരുതസ്യ
എനിക്ക് ധനം ഇല്ല, സമ്പത്ത് ഇല്ല, ശ്രാദ്ധത്തിന് യോജ്യമായ മറ്റൊന്നും ഇല്ല; ഞാൻ പിതാക്കന്മാർക്ക് നമസ്കരിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു കൈകളും വായുവിന്റെ വഴി ഉയർത്തി, ഭക്തിയോടെ എന്റെ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരാകട്ടെ.
ഔര്വ ഉവാച ഇത്യേതത് പിതൃഭിര്ഗീതം ഭാവാഭാവപ്രയോജനമ് । യഃ കരോതി കൃതം തേന ശ്രാദ്ധം ഭവതി പാര്ഥിവ
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: സമ്പത്തുള്ളപ്പോഴും ദാരിദ്ര്യത്തിലും ചെയ്യേണ്ടത് പിതാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആരെങ്കിലും ഇത് ചെയ്താൽ, അവന്റെ ശ്രാദ്ധം പൂർത്തിയാവും രാജാവേ.
വിഷ്ണുപുരാണമ്/തൃതീയാംശഃ/അധ്യായഃ ൧൫ ഔവ ഉവാച । ബ്രാഹ്മണാന് ഭോജയേച്ഛ്രാദ്ധേ യദ്ഗുണാംസ്താന്നിബോധ മേ
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: ശ്രാദ്ധത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; അവർക്ക് ഉണ്ടാകേണ്ട ഗുണങ്ങൾ എനിക്കു നിന്നു കേൾക്കൂ.
ത്രിണാചികേതസ്ത്രിമധുസ്ത്രിസുപര്ണഷ്ഷഡങ്ഗവിത് । വേദവിച്ഛ്രോത്രിയോ യോഗീ തഥാ വൈ ജ്യേഷ്ഠസാമഗഃ
മൂന്ന് അഗ്നികൾ അറിയുന്നവൻ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള മധു അറിയുന്നവൻ, മൂന്ന് സുപർണ്ണന്മാരെ അറിയുന്നവൻ, വേദത്തിന്റെ ആറു അങ്കങ്ങൾ പഠിച്ചവൻ, വേദം അറിയുന്നവൻ, ശ്രോത്രിയൻ, യോഗി, മുതിർന്ന സാമഗൻ—ഇവരാണ് യോഗ്യർ.
ഋത്വിക് സ്വസ്രേയദൌഹിത്രജാമാതൃശ്വശുരാസ്തഥാ । മാതുലോഽഥ തപോനിഷ്ഠഃ പഞ്ചാഗ്ന്യഭിരതസ്തഥാ । ശിഷ്യാഃ സമ്ബന്ധിനശ്ചൈവ മാതാപിതൃരതശ്ച യഃ
ഹോമം ചെയ്യുന്നവൻ, അമ്മാവൻ, മകളുടെ മകൻ, മരുമകൻ, അച്ഛനമ്മാവൻ, തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ, അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ താൽപര്യമുള്ളവൻ, ശിഷ്യന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നവൻ—ഇവരും യോഗ്യരാണ്.
ഏതാന്നിയോജയേച്ഛ്രാദ്ധേ പൂര്വോക്താന് പ്രഥമേ നൃപ । ബ്രാഹ്മണാന് പിതൃതുഷ്ട്യര്ഥമനുകല്പേഷ്വനന്തരാന്
മുൻപറഞ്ഞ ഇവരെ ആദ്യം ശ്രാദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുപ്പിക്കണം രാജാവേ; പിന്നെ മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്രമത്തിൽ, പിതാക്കന്മാരുടെ തൃപ്തിക്കായി ചേർക്കണം.
മിത്രധ്രുക്കുനഖീ ക്ലീബഃ ശ്യാവദന്തസ്തഥാ ദ്വിജഃ । കന്യാദൂഷയിതാ വഹ്നിവേദോജ്ഝഃ സോമവിക്രയീ
സ്നേഹിതന്മാരോട് വൈരമുള്ളവൻ, വളഞ്ഞ നഖമുള്ളവൻ, ശുക്ലബീജം ഇല്ലാത്തവൻ, കറുത്ത പല്ലുള്ളവൻ, കന്യയെ ദോഷപ്പെടുത്തിയ ബ്രാഹ്മണൻ, അഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, സോമം വിൽക്കുന്നവൻ—ഇവരെ ക്ഷണിക്കരുത്.
അഭിശസ്തസ്തഥാ സ്തേനഃ പിശുനോ ഗ്രാമയാജകഃ । ഭൃതകാധ്യാപകസ്തദ്വദ് ഭൃതകാധ്യാപിതശ്ച യഃ
ശാപം ലഭിച്ചവൻ, കള്ളൻ, മറ്റുള്ളവരെ അപവാദം പറയുന്നവൻ, ഗ്രാമത്തിലെ പൂജാരി, പണത്തിന് പാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നവൻ, പണത്തിന് പഠിക്കുന്നവൻ—ഇവരും യോഗ്യരല്ല.
പരപൂര്വാപതിശ്ചൈവ മാതാപിത്രോസ്തഥോജ്ഝകഃ । വൃഷലീസൂതിപോഷ്ടാ ച വൃഷലീപതിരവേ ച
മറ്റൊരാളുടെ മുൻ ഭാര്യയെ വിവാഹം ചെയ്തവൻ, അമ്മയെയോ അച്ഛനെയോ ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, ശൂദ്രസ്ത്രീയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവായവൻ—ഇവരും യോഗ്യരല്ല.
തഥാ ദേവലകശ്ചൈവ ശ്രാദ്ധേ നാര്ഹതി കേതനമ്
അതു പോലെ, ദേവാലയത്തിലെ പൂജാരിയും ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കേണ്ടതല്ല.
പ്രഥമേഽഹ്നി ബുധഃ ശസ്താഞ്ഛോത്രിയാദീന് നിമന്ത്രയേത് । കഥയേച്ച തഥൈവൈഷാം നിയോഗാന് പിതൃദൈവികാന്
ആദ്യ ദിവസം, ശ്രോത്രിയന്മാരെപ്പോലുള്ള ശ്രേഷ്ഠരായവരെ ക്ഷണിച്ച്, അവർക്ക് പിതൃദേവതകളെ സംബന്ധിച്ച കടമകളും അറിയിക്കണം.
തതഃ ക്രോധവ്യവായാദീനായാസം തൈര്ദ്വിജൈസ്സഹ । യജമാനോ ന കുര്വീത ദോഷസ്തത്ര മഹാനയമ്
അതിനുശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം കോപം, ലൈംഗികത, കഠിനപ്രയത്നം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെടരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ വലിയ പാപം ഉണ്ടാകും.
ശ്രാദ്ധേ നിയുക്തോ ഭുക്ത്വാ വാ ഭോജയിത്വാ നിയുജ്യ ച । വ്യവായീ രേതസോ ഗര്ത്തേ മജ്ജയത്യാത്മനഃ പിതൄന്
ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ, ഭക്ഷിച്ചതിനുശേഷമോ, മറ്റുള്ളവരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചതിനുശേഷമോ, ലൈംഗികബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ തന്റെ പിതാക്കന്മാരെ ബീജത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്ക് തള്ളുന്നു.
തസ്മാത് പ്രഥമമത്രോക്തം ദ്രിജാഗ്ര്യാണം നിമന്ത്രണമ് । അനിമന്ത്ര്യ ദ്വിജാനേവമാഗതാന് ഭോജയേദ് യതീന്
അതിനാല് മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, പ്രധാനപ്പെട്ട ദ്വിജന്മാരെ ആദ്യം ക്ഷണിക്കണം. ദ്വിജന്മാരെ ക്ഷണിക്കാതെ, അങ്ങോട്ട് വന്ന യതിമാരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കരുത്.
പാദശൌചാദിനാ ഗേഹമാഗതാന് പൂജയേദ് ദ്വിജാന്
വീട്ടിലേക്ക് വന്ന ദ്വിജന്മാരെ, പാദപ്രക്ഷാലനം തുടങ്ങിയ ആചാരങ്ങള് പാലിച്ച് ആദരിക്കണം.
പവിത്രപാണിരാചാന്താനാസനേഷൂപവേശയേത് । പിതൄണാമയുജോ യുഗ്മാന് ദേവാനാമിച്ഛയാ ദ്വിജാന്
ശുദ്ധമായ കൈകള് കൊണ്ട്, അവര് വായ് കഴുകിയശേഷം, അവരെ ഇരിപ്പിടങ്ങളില് ഇരുത്തണം; തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ പിതാക്കന്മാരുടെ ദമ്പതികളെ, ദേവന്മാരെയും, ദ്വിജന്മാരെയും ഇഷ്ടപ്രകാരം ഇരുത്താം.
ദേവാനാമേകമേകം വാ പിതൄണാഞ്ച നിയോജയേത്
ദേവന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും ഓരോരുത്തരായി വേണമെങ്കില് വേര്പെടുത്തി നിയോഗിക്കണം.
തഥാ മാതാമഹശ്വാദ്ധം വൈശ്വദേവസമന്വിതമ് । കുര്വീത ഭക്തിസമ്പന്നസ്തന്ത്രം വാ വൈശ്വദൈവികമ്
അതു പോലെ, മാതാമഹന്റെ ശ്രാദ്ധവും വൈശ്വദേവ ചടങ്ങോടൊപ്പം ഭക്തിപൂര്വ്വം പൂര്ണ്ണമായി നടത്തണം, അല്ലെങ്കില് വൈശ്വദേവ രീതിയില് ചെയ്യാം.
പ്രാങമുഖാന് ഭോജയേദ് വിപ്രാന് ദേവാനാമുഭയാത്മകാന് । പിതൃമാതാമഹാനാഞ്ച ഭോജയേച്ചാപ്യുദങ്മുഖാന്
ദേവന്മാരുടെ സ്വഭാവം ഉള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കിഴക്കോട്ട് മുഖം നോക്കി ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; പിതാക്കന്മാരെയും മാതാമഹന്മാരെയും വടക്കോട്ട് മുഖം നോക്കി ഭക്ഷിപ്പിക്കണം.
പൃഥക് തയോഃ കേചിദാഹുഃ ശ്രാദ്ധസ്യ കരണാം നൃപ । ഏകത്രൈകേന പാകേന വദന്ത്യന്യേ മഹര്ഷയഃ
ഈ രണ്ടും ശ്രാദ്ധത്തിന് വേര്പെടുത്തി ചെയ്യണമെന്ന് ചിലര് പറയുന്നു രാജാവേ; മറ്റുചില മഹർഷിമാര് ഒന്നിച്ച് ഒരേ പാചകത്തില് ചെയ്യാമെന്ന് പറയുന്നു.
വിഷ്ടരാര്ഥം കുശം ദത്ത്വാ സമ്പൂജ്യാര്ധ്യം വിധാനതഃ । കുര്യാദാവാഹനം പ്രാജ്ഞോ ദേവാനാം തദനുജ്ഞയാ
ഇരിപ്പിടത്തിനായി ഒരു കുശത്തണ്ട് നല്കി, അര്ഘ്യജലം നല്കി ആദരിക്കണം; ദേവന്മാരുടെ അനുമതിയോടെ, ജ്ഞാനമുള്ളവന് അവരെ ആഹ്വാനിക്കണം.