ഇതിഹാസപുരാണേ ച തഥാ വ്യാകരണം പ്രഭോ । മീമാംസാ ന്യായശാസ്ത്രം ച ധര്മശാസ്ത്രാണ്യധോക്ഷജ ॥ ൫,൧.
ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും, വ്യാകരണം, ഭഗവനെ; മീമാംസ, ന്യായശാസ്ത്രം, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ, ഈ അദ്ഭുതനേ, നീയാണവ.
ആത്മാഽത്മദേഹഗുണവദ്വിചാരാചാരി യദ്വച । തദപ്യാദ്യപതേ നാന്യദധ്യാത്മാത്മസ്വരൂപവത് ॥ ൫,൧.
ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചോ, അതിന്റെ ശരീരത്തെയും ഗുണങ്ങളെയും കുറിച്ചോ പറയുന്നതെല്ലാം, ആദിപ്രഭുവേ, ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മാത്രമാണ്.
ത്വമവ്യക്തമനിര്ദേശ്യമചിന്ത്യാനാമവര്മവത് । അപാണിപാദരൂപം ച ശുദ്ധം നിത്യം പരാത്പരമ് ॥ ൫,൧.
നീ അപ്രത്യക്ഷനും വിവരണശേഷിയില്ലാത്തതും, മനസ്സിൽ ഉൾക്കൊള്ളാനാവാത്തതും, കാവചമില്ലാത്തതും, കൈകാൽരഹിതമായ രൂപവും, ശുദ്ധനും ശാശ്വതനും പരമോന്നതനും ആണു.
ശൃണോഷ്യകര്ണഃ പരിപശ്യസി ത്വമചക്ഷുരൂപോ ബഹുരൂപരൂപഃ । അപാദഹസ്തോ ജവനോ ഗ്രഹീതാ ത്വം വേത്സി സര്വം ച സര്വവേദ്യഃ ॥ ൫,൧.
നീ ചെവികളില്ലാതെ കേൾക്കുന്നു, കണ്ണുകളില്ലാതെ കാണുന്നു, അനേകരൂപിയും രൂപരഹിതനുമാണ്; കാലും കൈയും ഇല്ലാതെ നീ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും പിടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എല്ലാം അറിയുന്നവനും അറിവിന് അർഹനുമാണ്.
അണോരണീയാം സമസത്സ്വരൂപം ത്വാം പശ്യതോ ജ്ഞാനനിവൃത്തിരഗ്ര്യാ । ധീരസ്യ ധീരസ്യ ബിഭര്തി നാന്യദ്വരേണ്യരൂപാത്പരതഃ പരാത്മന് ॥ ൫,൧.
സൂക്ഷ്മത്തിൽപോലും സൂക്ഷ്മനായവൻ, എല്ലായിടത്തും യഥാർത്ഥരൂപം; നിന്നെ കാണുന്നവന് ഉത്തമജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു, ധീരന്മാർക്ക് നിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ രൂപം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ, പരമാത്മാവേ.
ത്വം വിശ്വനാഭിര്ഭുവനസ്യ ഗോപ്താ സര്വാണി ഭൂതാനി തവാന്തരാണി । യദ്ഭൂതഭവ്യം യദണോരണീയഃ പുമാംസ്ത്വമേകഃ പ്രകൃതേഃ പരസ്താത് ॥ ൫,൧.
നീയാണ് വിശ്വത്തിന്റെ ആധാരം, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ; സകലഭൂതങ്ങളും നിന്റെ ഉള്ളിലാണു. എന്ത് ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും, സൂക്ഷ്മത്തിൽപോലും സൂക്ഷ്മനായ ഏകവ്യക്തി, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനാണ് നീ.
ഏകശ്ചതുര്ധാ ഭഗവാന്ഹുതാശോ വര്ചോവിഭൂതം ജഗതോ ദദാസി । ത്വം വിശ്വതശ്ചക്ഷുരനന്തമൂര്തേ ത്രേധാ പദം ത്വം നിദധാസി ധാതഃ ॥ ൫,൧.
ഏകഭഗവാൻ നാലു രൂപത്തിൽ ഹോം സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്; നീ ലോകത്തിന് പ്രകാശവും മഹത്വവും നൽകുന്നു. അനന്തരൂപനായി, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളോടെ, സ്രഷ്ടാവേ, മൂന്നു പടികൾ നീ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
യഥാഗ്നിരേകോ ബഹുധാ സമിധ്യതേ വികാരഭേദൈരവികാരരൂപഃ । തഥാ ഭവാന്സര്വഗതൈകരൂപീ രൂപാണ്യശേഷാണ്യനുപുഷ്യതീശ ॥ ൫,൧.
ഒരു അഗ്നി, സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റമില്ലാതെ, പലവിധം ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ, നീയുമൊന്നു, എല്ലായിടത്തും ഒരേ രൂപത്തിൽ, എല്ലാ രൂപങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു, ഈശ്വരനേ.
ഏകം തവാഗ്ര്യം പരമം പദം യത്പശ്യന്തി ത്വാം സൂരയോ ജ്ഞാനദൃശ്യമ് । ത്വത്തോ നാന്യത്കിഞ്ചിദസ്തി സ്വരൂപം യദ്വാ ഭൂതം യച്ച ഭവ്യം പരാത്മന് ॥ ൫,൧.
നിന്റെ ആ ഏകമായ പരമോന്നത സ്ഥാനം, ജ്ഞാനത്തോടെ അറിയാവുന്നതായി ജ്ഞാനികൾ കാണുന്നു; നിന്നെക്കഴിഞ്ഞ് മറ്റൊന്നുമില്ല, യഥാർത്ഥരൂപം, ഭവിച്ചതോ ഭാവിയതോ ഇല്ല, പരമാത്മാവേ.
വ്യക്താവ്യക്തസ്വരൂപസ്ത്വം സമഷ്ടിവ്യഷ്ടിരൂപവാന് । സര്വജ്ഞഃസര്വനിത്സര്വശക്തിജ്ഞാനബലര്ധിമാന് ॥ ൫,൧.
നീയാണ് വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ സ്വഭാവം, സമഷ്ടിയും വ്യഷ്ടിയും; സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വവ്യാപിയും, സർവ്വശക്തിയും ജ്ഞാനവും ബലവും ഐശ്വര്യവും ഉള്ളവൻ.
അന്യൂനശ്ചാപ്യവൃദ്ധിശ്ച സ്വാധീനോ നാദിമാന്വശീ । ക്ലമതന്ദ്രീ ഭയക്രോധകാമാദിഭിരസംയുതഃ ॥ ൫,൧.
നിനക്ക് കുറവോ വർദ്ധിയോ ഇല്ല, സ്വതന്ത്രനും ആദിയില്ലാത്തവനും പരമാധിപതിയും; ക്ഷീണം, അലസത, ഭയം, കോപം, ആസക്തി എന്നിവ ഒന്നും നിന്നെ സ്പർശിക്കില്ല.
നിരവദ്യഃ പരഃ പ്രാപ്തേര്നിരധിഷ്ഠോഽക്ഷരഃ ക്രമഃ । സര്വേശ്വരഃ പരാധാരോ ധാമ്നാം ധാമാത്മകോഽക്ഷയഃ ॥ ൫,൧.
നീ നിർദോഷനും പരമോന്നതനും പ്രാപ്തിക്കപ്പുറവും, ആധാരമില്ലാത്തവനും അക്ഷരമായ ക്രമവും; സർവ്വേശ്വരനും പരമാധാരവും, പ്രകാശങ്ങളുടെ സാരവും അക്ഷയവുമാണ്.
സകലാവരണാനീതനിരാലംബനഭാവന । മഹാവിഭൂതിസംസ്ഥാന നമസ്തേ പുരുഷോത്തമ ॥ ൫,൧.
എല്ലാ മറപ്പടലുകളും ആശ്രയങ്ങളും ഇല്ലാത്ത ധ്യാനത്തോടെയും, മഹത്തായ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ വാസസ്ഥലമായ ഉത്തമപുരുഷനേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
നാകാരണാത്കാരണാദ്വാ കാരണാകാരണാന്ന ച । ശരീരഗ്രഹണം വാപി ധര്മത്രാണായ കേവലമ് ॥ ൫,൧.
കാരണമോ കാരണമില്ലാതെയോ, കാരണവും അകാരണവും ചേർന്നോ, ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നതല്ല; അതു ധർമ്മത്തെ രക്ഷിക്കാൻ മാത്രം ആണ്.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യേവം സംസ്തവം ശ്രുത്വാ മനസാ ഭഗവാനജഃ । ബ്രഹ്മാണമാഹ പ്രീതേന വിശ്വരൂപം പ്രകാശയന് ॥ ൫,൧.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഈ സ്തുതി കേട്ടപ്പോൾ, ജനനമില്ലാത്ത ഭഗവാൻ തന്റെ വിശ്വരൂപം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, സന്തോഷത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച ഭോഭോ ബ്രഹ്മംസ്ത്വയാ മത്തഃസഹ ദേവൈര്യദിഷ്യതേ । തദുച്യതാമശേഷം ച സിദ്ധമേവാവധാര്യതാമ് ॥ ൫,൧.
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവേ, നീയും ദേവന്മാരും എന്നിൽ നിന്ന് എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതു മുഴുവൻ പറയൂ; അതു നേരത്തെ തന്നെ പൂർത്തിയായതായി അറിഞ്ഞുകൊൾക.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതോ ബ്രഹ്മാ ഹരേര്ദിവ്യ വിശ്വിരൂപമവേക്ഷ്യ തത് । തുഷ്ടാവ ഭൂയോ ദേവേഷു സാധ്വസാവനതാത്മസു ॥ ൫,൧.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, ഹരിയുടെ ദിവ്യമായ വിശ്വരൂപം കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, ഭയഭക്തികളോടെ നമിച്ചിരുന്ന ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച നമോ നമസ്തേസ്തു സഹസ്രകൃത്വഃസഹസ്രബാഹോ ബഹുവക്ത്രപാദ । നമോനമസ്തേ ജഗതഃ പ്രവൃത്തിവിനാശസംസ്ഥാനകരാപ്രമേയ ॥ ൫,൧.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആയിരം തവണ നമസ്കാരം, ആയിരം കൈകളും അനേകം മുഖങ്ങളും കാലുകളും ഉള്ളവനേ, ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, നാശം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണം ആകുന്ന അളവുകേടില്ലാത്തവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
സൂക്ഷ്മാതിസൂക്ഷ്മാതിബൃഹത്പ്രമാമ ഗരീയസാമപ്യതിഗൌരവാത്മന് । പ്രധാനബുദ്ധീന്ദ്രിയവത്പ്രധാനമൂലാത്പരാത്മന്ഭഗവന്പ്രസീദ ॥ ൫,൧.
സൂക്ഷ്മത്തിൽ സൂക്ഷ്മനും, വലുപ്പത്തിൽ അതിവലിയും, ഭാരത്തിൽ അതിഭാരവാനുമായ ഭഗവാനേ, പ്രകൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനം, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയെക്കാൾ ഉയർന്ന പരമാത്മാവേ, ദയചെയ്യണം.
ഏഷാ മഹീ ദേവ മഹീപ്രസൂതൈര്മഹാസുരൈഃ പീഡിതശൈലബന്ധാ । പരായണം ത്വാം ജഗതാമുപൈതി ഭാരാവതാരാര്ഥമപാരസാര ॥ ൫,൧.
ദൈവമേ, ഈ ഭൂമി, പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച മഹാസുരന്മാരാൽ പീഡിതവുമാണ്. ലോകങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ നീ, അതിന്റെ ഭാരമൊഴിക്കാൻ വേണ്ടി ഇവിടെയെത്തുന്നു, അഗാധനേ.
ഏതേ വയം വൃത്രരിപുസ്തഥായം നാസത്യദസ്ത്രൌ വരുണസ്തഥൈവ । ഇമേ ച രുദ്രാ വസവഃസസൂര്യാഃസമീരണാഗ്നിപ്രസുഖാസ്തഥാന്യേ ॥ ൫,൧.
നാം ഇവിടെ ഉണ്ട് — വൃത്രനെ തോൽപ്പിച്ച ഇന്ദ്രൻ, അശ്വിനീദേവന്മാർ, വരുണൻ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കൾ, സൂര്യന്മാർ, വായു, അഗ്നി, സന്തോഷം നൽകുന്ന മറ്റു ദേവന്മാർ.
സുരാഃസമസ്താഃസുരനാഥകാര്യമേഭിര്മയാ യച്ച തദീശ സര്വാമ് । ആജ്ഞാപയാജ്ഞാം പരിപാലയന്തസ്തവൈവ തിഷ്ഠാമ സദാസ്തദോഷാഃ ॥ ൫,൧.
സകല ദേവന്മാരും, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, നിന്റെ കല്പനകൾ നിറവേറ്റാൻ എപ്പോഴും തയ്യാറാണ്; നീ ഏത് പ്രവർത്തി ഏൽപ്പിച്ചാലും, ഞങ്ങൾ അതു നിർവഹിക്കാം, എല്ലായ്പ്പോഴും നിന്റെ സേവനത്തിൽ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഏവം സംസ്തൂയമാനസ്തു ഭഗവാന്പരമേശ്വരഃ । ഉജ്ജഹാരാത്മനഃ കേശൌ സിതകൃഷ്ണൌ മഹാമുനേ ॥ ൫,൧.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട പരമേശ്വരൻ, മഹാമുനിയേ, തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വെള്ളയും ഒരു കറുപ്പും ആയ രണ്ട് മുടികൾ എടുത്തു.
ഉവാച ച സുരാനേതൌ മത്കേശൌ വസുധാതലേ । അവതീര്യ ഭുവോ ഭാരക്ലേശഹാനിം കരിഷ്യതഃ ॥ ൫,൧.
അവൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ ഈ രണ്ട് മുടികൾ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകും.
സുരാശ്ച സകലാഃസ്വാംശൈരവതീര്യ മഹീതലേ । കുര്വന്തു യുദ്ധമുന്മത്തൈഃ പൂര്വോത്പന്നൈര്മഹാസുരൈഃ ॥ ൫,൧.
സകല ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളോടെ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച്, മുമ്പ് ജനിച്ച ഭയങ്കര അസുരന്മാരോട് യുദ്ധം നടത്തണം.
തതഃ ക്ഷയമശേഷാസ്തേ ദൈതേയാ ധരമീതലേ । പ്രയാസ്യന്തി ന സംദേഹോ മദ്ദൃപാതവിചൂര്ണിതാഃ ॥ ൫,൧.
അതിനുശേഷം, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ദൈത്യന്മാരും പൂർണ്ണമായും നശിക്കും; അതിൽ സംശയമില്ല — എന്റെ അവതാരത്താൽ അവർ തകർക്കപ്പെടും.
വസുദേവസ്യ യാ പത്നീ ദേവകീ ദേവതോപമാ । തത്രായമഷ്ടമോ ഗര്ഭോ മത്കേശോ ഭവിതാ സുരാഃ ॥ ൫,൧.
വസുദേവന്റെ ഭാര്യയായ ദേവകി, ദേവതകളെപ്പോലെ ഉത്തമളാണ്; അവളിൽ എട്ടാമത്തെ ഗർഭം — എന്റെ മുടി — ദേവന്മാരേ, അവിടെ ജനിക്കും.
അവതീര്യ ച തത്രായം കംസം ഘാതയിതാ ഭുവി । കാലനേമീം സമുദ്ഭൂതമിത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ ഹരിഃ ॥ ൫,൧.
അവിടെ അവതരിച്ച്, അവൻ ഭൂമിയിൽ കംസനെയും പുനർജനിച്ച കാലനേമിയെയും സംഹരിക്കും; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരി അദൃശ്യനായി.
അദൃശ്യായ തതസ്തസ്മൈ പ്രണിപത്യ മഹാമുനേ । മേരുപൃഷ്ഠം സുരാ ജഗ്മുരവതേരുശ്ച ഭൂതലേ ॥ ൫,൧.
അതിനുശേഷം, അവനു കാണാനാകാതെ ദേവന്മാർ മഹാമുനിക്ക് നമസ്കരിച്ച്, മേരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് പോയി, പിന്നെ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചു.
കംസായ ചാഷ്ടമോ ഗര്ഭോ ദേവക്യാ ധരണീധരഃ । ഭവിഷ്യതീത്യാച ചക്ഷേ ഭഗവാന്നാരദോ മുനിഃ ॥ ൫,൧.
ദേവകിയുടെ എട്ടാമത്തെ ഗർഭം ഭൂമിയുടെ ധാരകനേ, ജനിക്കും എന്ന് നാരദമുനി കംസനോട് അറിയിച്ചു.