ഏതേ തസ്യാപ്രമേയസ്യ വിഷ്ണോ രൂപം മഹാത്മനഃ ॥ ൫,൧.
ഇവരൊക്കെയും അളവുകിട്ടാത്ത മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
യക്ഷരാക്ഷസദൈതേയപിശാചോരഗദാനവാഃ । ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ചൈവരൂപം വിഷ്ണോര്മഹാത്മനഃ ॥ ൫,൧.
യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, പിശാചുകൾ, പാമ്പുകൾ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ—ഇവരും മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
ഗ്രഹര്ക്ഷതാരകാചിത്രഗഗനാഗ്നിജലാനിലാഃ । അഹം ച വിഷയാശ്ചൈവ സര്വ വിഷ്ണുമയം ജഗത് ॥ ൫,൧.
ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, താരകൾ, നിറങ്ങളുള്ള ആകാശം, അഗ്നി, ജലം, വായു, ഞാനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
തഥാ ചാനേകരൂപസ്യ യസ്യ രൂപാണ്യ ഹര്നിശമ് । ബാധ്യബാധകതാം യാന്തി കല്ലോലാ ഇവ സാഗരേ ॥ ൫,൧.
അങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവന്റെ ആ രൂപങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും പോലെ, കടലിലെ തിരകളെപ്പോലെ, ഒരേ സമയം ബലവാന്മാരും ബലഹീനന്മാരും ആയി മാറുന്നു.
തത്സാംപ്രതമമീ ദൈത്യാഃ കാലനേമിപുരോഗമാഃ । മര്ത്യലോകം സമാക്രമ്യ ബാധന്തേഽഹര്നിശം പ്രജാഃ ॥ ൫,൧.
ഇപ്പോൾ കാലനേമിയെ മുൻനിർത്തി ഈ ദൈത്യന്മാർ മനുഷ്യലോകം കൈവശപ്പെടുത്തി, പകലും രാത്രിയും ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
കാലനേമിര്ഹതോ യോഽസൌ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ । ഉഗ്രസേനസുതഃ കംസഃസംഭൂതഃസ മഹാസുരഃ ॥ ൫,൧.
പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണു വധിച്ച കാലനേമി, ഉഗ്രസേനന്റെ മകനായ കംസനായി, ആ മഹാസുരൻ ആയി, ഇപ്പോൾ ജനിച്ചു.
ആരിഷ്ടോ ധേനുകഃ കേശീ പ്രലംബോ നരകസ്തഥാ । സുംദോഽസുരസ്തഥാത്യുഗ്രോ ബാണശ്ചാപി ബലേഃസുതഃ ॥ ൫,൧.
ആരിഷ്ടൻ, ധേനുകൻ, കേശി, പ്രലമ്പൻ, നരകൻ, അത്രയും ഭയങ്കരനായ സുംഭൻ എന്ന അസുരൻ, ബാണൻ എന്ന ബലിയുടെ മകൻ— ഇവരെല്ലാം
തഥാന്യേ ച മഹാവീര്യാ നൃപാണാം ഭവനേഷു യേ । സമുത്പന്നാ ദുരാത്മാനസ്താന്ന സംഖ്യാതുമുത്സഹേ ॥ ൫,൧.
അതുപോലെ രാജാക്കന്മാരുടെ വീടുകളിൽ ജനിച്ച മറ്റു മഹാശക്തിമാന്മാരും ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ളവരും എത്രയോ ഉണ്ട്; അവരെ ഞാൻ എണ്ണാൻ കഴിയില്ല.
അക്ഷോഹിണ്യോത്ര ബഹുലാ ദിവ്യമൂര്തിധരാഃസുരാഃ । മഹാബലാനാം ദൃപ്താനാം ദൈത്യേന്ദ്രണാം മമോപരി ॥ ൫,൧.
ഇവിടെ അനേകം സൈന്യങ്ങൾ ഉണ്ട്, ദൈവീയരൂപം ധരിച്ച ദേവന്മാരും ഉണ്ട്, അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള, അഹങ്കാരമുള്ള ദൈത്യാധിപതികൾ എന്റെ മേൽ ഭാരം ചുമക്കുന്നു.
തദ്ഭൂരിഭാര പീഡാര്താ ന ശക്നോമ്യമരേശ്വരാഃ । ബിഭര്തുമാത്മാനമഹമിതി വിജ്ഞാപയാമി വഃ ॥ ൫,൧.
ഈ വലിയ ഭാരം കാരണം ഞാൻ വളരെ പീഡിതയാകുന്നു, അമരന്മാരുടെ പ്രഭുക്കളേ, ഞാൻ തന്നെ താങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; അതാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് അറിയിക്കുന്നത്.
ക്രിയതാം തന്മഹാഭാഗാ മമ ഭാരാവതാരണമ് । യഥാ രസാതലം നാഹം ഗച്ഛേയമതിവിഹ്വലാ ॥ ൫,൧.
എന്റെ ഭാരമൊഴിയാൻ ദയവായി നിങ്ങൾ ശ്രമിക്കണം, മഹാഭാഗങ്ങളേ, ഞാൻ അതിയായി വിഷമിച്ച് അടിയിലേക്കു വീണുപോകാതിരിക്കാനാണ് ഇത് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
ഇത്യാകര്ണ്യ ധരാവാക്യമശേഷൈസ്ത്രിദശേശ്വരൈഃ । ഭുവോ ഭാരാവതാരാര്ഥം ബ്രഹ്മാ പ്രാഹ പ്രചോദിതഃ ॥ ൫,൧.
ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാരെല്ലാവരും, ഭൂമിയിലെ ഭാരമൊഴിയാൻ, ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു സംസാരിപ്പിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച യഥാഹ വസുധാ സര്വം സത്യമേവ ദിവൌകസഃ । അഹം ഭവോ ഭവന്തശ്ച സര്വേ നാരായണാത്മകാഃ ॥ ൫,൧.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഭൂമി പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് സത്യം, ദേവലോകവാസികളേ; ഞാൻ, ശിവൻ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നാരായണന്റെ സ്വരൂപമാണ്.
വിഭൂതയശ്ച യാസ്തസ്യ താസാമേവ പരസ്പരമ് । ആധിക്യന്യൂ൬ അതാബാധ്യബാധകത്വേന വര്തതേ ॥ ൫,൧.
അവനിൽ ഉള്ള ശക്തികൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം ഉന്നതതയും താഴ്മയും, ബലവാന്മാരും ബലഹീനന്മാരും എന്നിങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു.
തദാഗച്ഛത ഗച്ഛാമഃ ക്ഷീരാബ്ധേസ്തടമുത്തമമ് । തത്രാരാധ്യ ഹരിം തസ്മൈ സര്വം വിജ്ഞാപയാമ വൈ ॥ ൫,൧.
അപ്പോൾ നാം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തമമായ തീരത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, എല്ലാം അവനോട് സമർപ്പിക്കാം.
സര്വഥൈവ ജഗത്യര്ഥേ സ സര്വാത്മാ ജഗന്മയഃ । സത്ത്വാംശേനാവതീര്യോര്വ്യാം ധര്മസ്യ കുരുതേ സ്ഥിതിമ് ॥ ൫,൧.
ലോകത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി, ആ സർവ്വാത്മാവും സർവ്വവ്യാപിയും ഭൂമിയിൽ തന്റെ ശുദ്ധമായ ഭാഗത്തിൽ അവതരിച്ച്, ധർമ്മത്തെ നിലനിർത്തുന്നു.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയോ തത്ര സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ । സമാഹിതമനാശ്ചൈവം തുഷ്ടാവ ഗരുഡധ്വജമ് ॥ ൫,൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പിതാമഹൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു; മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ഗരുഡധ്വജനെ സ്തുതിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച ദ്വേ വിദ്യേ ത്വമനാമ്നായപരാ ചൈവാപരാ തഥാ । ത ഏവ ഭവതോ രൂപേ മൂര്താമൂര്താത്മികേ പ്രഭോ ॥ ൫,൧.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നീയാണ് പരം, അപരം എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിദ്യകളും; ഇവയാണ് നിന്റെ രൂപങ്ങൾ, ഭഗവനെ, രൂപമുള്ളതും രൂപരഹിതവും.
ദ്വേ ബ്രഹ്മണീ ത്വണീയോതിസ്ഥൂലാത്മന്സര്വ സര്വവിത് । ശബ്ദബ്രഹ്മപരം ചൈവ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മമയസ്യ യത് ॥ ൫,൧.
നീയാണ് സൂക്ഷ്മവും സ്ഥൂലവുമായ ബ്രഹ്മം, സർവ്വം അറിയുന്നവനേ; ശബ്ദബ്രഹ്മവും പരബ്രഹ്മവും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാരവും നീ തന്നെയാണ്.
ഋഗ്വേദസ്ത്വം യജുര്വേദഃസാമവേദസ്ത്വഥര്വണഃ । ശിക്ഷാകല്പോ നിരുക്തം ച ച്ഛന്ദോ ജ്യോതിഷമേവ ച ॥ ൫,൧.
നീയാണ് ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, അതർവണവേദം; ശിക്ഷ, കല്പം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്സ്, ജ്യോതിഷം ഇവയും നീ തന്നെയാണ്.
ഇതിഹാസപുരാണേ ച തഥാ വ്യാകരണം പ്രഭോ । മീമാംസാ ന്യായശാസ്ത്രം ച ധര്മശാസ്ത്രാണ്യധോക്ഷജ ॥ ൫,൧.
ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും, വ്യാകരണം, ഭഗവനെ; മീമാംസ, ന്യായശാസ്ത്രം, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ, ഈ അദ്ഭുതനേ, നീയാണവ.
ആത്മാഽത്മദേഹഗുണവദ്വിചാരാചാരി യദ്വച । തദപ്യാദ്യപതേ നാന്യദധ്യാത്മാത്മസ്വരൂപവത് ॥ ൫,൧.
ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചോ, അതിന്റെ ശരീരത്തെയും ഗുണങ്ങളെയും കുറിച്ചോ പറയുന്നതെല്ലാം, ആദിപ്രഭുവേ, ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മാത്രമാണ്.
ത്വമവ്യക്തമനിര്ദേശ്യമചിന്ത്യാനാമവര്മവത് । അപാണിപാദരൂപം ച ശുദ്ധം നിത്യം പരാത്പരമ് ॥ ൫,൧.
നീ അപ്രത്യക്ഷനും വിവരണശേഷിയില്ലാത്തതും, മനസ്സിൽ ഉൾക്കൊള്ളാനാവാത്തതും, കാവചമില്ലാത്തതും, കൈകാൽരഹിതമായ രൂപവും, ശുദ്ധനും ശാശ്വതനും പരമോന്നതനും ആണു.
ശൃണോഷ്യകര്ണഃ പരിപശ്യസി ത്വമചക്ഷുരൂപോ ബഹുരൂപരൂപഃ । അപാദഹസ്തോ ജവനോ ഗ്രഹീതാ ത്വം വേത്സി സര്വം ച സര്വവേദ്യഃ ॥ ൫,൧.
നീ ചെവികളില്ലാതെ കേൾക്കുന്നു, കണ്ണുകളില്ലാതെ കാണുന്നു, അനേകരൂപിയും രൂപരഹിതനുമാണ്; കാലും കൈയും ഇല്ലാതെ നീ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും പിടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എല്ലാം അറിയുന്നവനും അറിവിന് അർഹനുമാണ്.
അണോരണീയാം സമസത്സ്വരൂപം ത്വാം പശ്യതോ ജ്ഞാനനിവൃത്തിരഗ്ര്യാ । ധീരസ്യ ധീരസ്യ ബിഭര്തി നാന്യദ്വരേണ്യരൂപാത്പരതഃ പരാത്മന് ॥ ൫,൧.
സൂക്ഷ്മത്തിൽപോലും സൂക്ഷ്മനായവൻ, എല്ലായിടത്തും യഥാർത്ഥരൂപം; നിന്നെ കാണുന്നവന് ഉത്തമജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു, ധീരന്മാർക്ക് നിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ രൂപം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ, പരമാത്മാവേ.
ത്വം വിശ്വനാഭിര്ഭുവനസ്യ ഗോപ്താ സര്വാണി ഭൂതാനി തവാന്തരാണി । യദ്ഭൂതഭവ്യം യദണോരണീയഃ പുമാംസ്ത്വമേകഃ പ്രകൃതേഃ പരസ്താത് ॥ ൫,൧.
നീയാണ് വിശ്വത്തിന്റെ ആധാരം, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ; സകലഭൂതങ്ങളും നിന്റെ ഉള്ളിലാണു. എന്ത് ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും, സൂക്ഷ്മത്തിൽപോലും സൂക്ഷ്മനായ ഏകവ്യക്തി, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനാണ് നീ.
ഏകശ്ചതുര്ധാ ഭഗവാന്ഹുതാശോ വര്ചോവിഭൂതം ജഗതോ ദദാസി । ത്വം വിശ്വതശ്ചക്ഷുരനന്തമൂര്തേ ത്രേധാ പദം ത്വം നിദധാസി ധാതഃ ॥ ൫,൧.
ഏകഭഗവാൻ നാലു രൂപത്തിൽ ഹോം സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്; നീ ലോകത്തിന് പ്രകാശവും മഹത്വവും നൽകുന്നു. അനന്തരൂപനായി, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളോടെ, സ്രഷ്ടാവേ, മൂന്നു പടികൾ നീ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
യഥാഗ്നിരേകോ ബഹുധാ സമിധ്യതേ വികാരഭേദൈരവികാരരൂപഃ । തഥാ ഭവാന്സര്വഗതൈകരൂപീ രൂപാണ്യശേഷാണ്യനുപുഷ്യതീശ ॥ ൫,൧.
ഒരു അഗ്നി, സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റമില്ലാതെ, പലവിധം ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ, നീയുമൊന്നു, എല്ലായിടത്തും ഒരേ രൂപത്തിൽ, എല്ലാ രൂപങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു, ഈശ്വരനേ.
ഏകം തവാഗ്ര്യം പരമം പദം യത്പശ്യന്തി ത്വാം സൂരയോ ജ്ഞാനദൃശ്യമ് । ത്വത്തോ നാന്യത്കിഞ്ചിദസ്തി സ്വരൂപം യദ്വാ ഭൂതം യച്ച ഭവ്യം പരാത്മന് ॥ ൫,൧.
നിന്റെ ആ ഏകമായ പരമോന്നത സ്ഥാനം, ജ്ഞാനത്തോടെ അറിയാവുന്നതായി ജ്ഞാനികൾ കാണുന്നു; നിന്നെക്കഴിഞ്ഞ് മറ്റൊന്നുമില്ല, യഥാർത്ഥരൂപം, ഭവിച്ചതോ ഭാവിയതോ ഇല്ല, പരമാത്മാവേ.
വ്യക്താവ്യക്തസ്വരൂപസ്ത്വം സമഷ്ടിവ്യഷ്ടിരൂപവാന് । സര്വജ്ഞഃസര്വനിത്സര്വശക്തിജ്ഞാനബലര്ധിമാന് ॥ ൫,൧.
നീയാണ് വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ സ്വഭാവം, സമഷ്ടിയും വ്യഷ്ടിയും; സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വവ്യാപിയും, സർവ്വശക്തിയും ജ്ഞാനവും ബലവും ഐശ്വര്യവും ഉള്ളവൻ.