യാമേതാം വഹസേ മൂഢ സഹ ഭര്ത്രാ രഥേ സ്ഥിതാമ് । അസ്യാസ്തവാഷ്ടമോ ഗര്ഭഃ പ്രാണാനപഹരിഷ്യതി ॥ ൫,൧.
മൂഢാ, ഭർത്താവിനൊപ്പം ഈ സ്ത്രീയെ നീ രഥത്തിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഇവളുടെ എട്ടാമത്തെ മകൻ നിന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകളയും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യാകര്ണ്യം സമുത്പാട്യ ഖഡ്ഗം കംസോ മഹാബലഃ । ദേവകീം ഹന്തുമാരബ്ധോ വസുദേവോഽബ്രവീദിദമ് ॥ ൫,൧.
ശ്രീപാരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട കംസൻ അതിവിശാലശക്തിയോടെ വാൾ എടുക്കുകയും ദേവകിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ വസുദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ന ഹന്തവ്യാ മഹാഭാഗ ദേവകീ ഭവതാനഘ । സമര്പയിഷ്യേ സകലാന്ഗര്ഭാനസ്യോദരോദ്ഭവാന് ॥ ൫,൧.
പാപരഹിതനായവനേ, ഭാഗ്യശാലിയായ ദേവകിയെ നീ കൊല്ലരുത്. അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്ന എല്ലാ കുട്ടികളെയും ഞാൻ നിനക്കു സമർപ്പിക്കും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തഥേത്യാഹ തതഃ കംസോ വസുദേവം ദ്വിജോത്തമ । ന ഘാതയാമാസ ച താം ദേവകീംസത്യഗൌരവാത് ॥ ൫,൧.
ശ്രീപാരാശരൻ പറഞ്ഞു: അതിനായി കംസൻ വസുദേവനോട് 'ശരി' എന്ന് സമ്മതിച്ചു. വാക്കിന്റെ മഹത്വം മാനിച്ച് ദേവകിയെ കൊല്ലാതെ വിട്ടു.
ഏതസ്മിന്നേവകാലേ തു ഭൂരിഭാരാവപീഡിതാ । ജഗാമ ധരണീ മേരൌ സമാജം ത്രിദിവൌകസാമ് ॥ ൫,൧.
അന്നേ സമയം, ഭാരത്തിൽ കുഴഞ്ഞുപോയ ഭൂമി, മേരുപർവതത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ സഭയിലേക്ക് പോയി.
സ ബ്രഹ്മകാന്സുരാന്സര്വാന്പ്രണിപത്യാഥ മേദിനി । കഥയാമാസ തത്സര്വം ഖേദാത്കരുണഭാഷിണീ ॥ ൫,൧.
അവിടെ ഭൂമി ബ്രഹ്മാവിനും എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും നമസ്കരിച്ചു. ദു:ഖം നിറഞ്ഞ കരുണയോടെ അവൾ അവർക്കെല്ലാം തന്റെ കഷ്ടങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
ഭൂമിരുവാച അഗ്നിഃസുവര്ണസ്യ ഗുരുര്ഗവാം സൂര്യഃ പരോ ഗുരുഃ । മമാപ്യഖിലലോ കാനാം കുരുര്നാരായണോ ഗുരുഃ ॥ ൫,൧.
ഭൂമി പറഞ്ഞു: പൊന്നിന് ഏറ്റവും വലിയ ഗുരു അഗ്നി ആണ്; പശുക്കളില് സൂര്യന് ആണ് പരമഗുരു; എല്ലാപ്രാണികള്ക്കും, എനിക്കുപോലും, നാരായണന് ആണ് ഗുരു.
പ്രജാപതിപതിര്ബ്രഹ്മ പൂര്വേഷാമപി പൂര്വജഃ । കലാകാഷ്ഠാനിമേഷാത്മാ കാലശ്ചാവ്യക്തമൂര്തിമാന് ॥ ൫,൧.
പ്രജാപതികളുടെ അധിപനായ ബ്രഹ്മാവ്, പുരാതനരില് ഏറ്റവും പ്രാചീനന്, സമയത്തിന്റെ തന്നെ രൂപമാണ്; നിമിഷങ്ങള്, കഷ്ണങ്ങള്, കാലഘട്ടങ്ങള് എന്നിവയാല് രൂപംകൊണ്ട, അവ്യക്തമായ രൂപമുള്ളവന്.
തദംശഭൂതഃസര്വൈഷാം സമൂഹോ വഃസുരോത്തമാഃ ॥ ൫,൧.
നിങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തരിലും അവന്റെ ഒരു അംശം നിലകൊള്ളുന്നു, ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ആദിത്യാ സരുതഃസാധ്യാ രുദ്രാ വസ്വശ്വിവഹ്നയഃ । പിതരോ യേ ച ലോകാനാം സ്രഷ്ടാരോഽത്രിപുരോഗമാഃ ॥ ൫,൧.
ആദിത്യന്മാർ, സാദ്ധ്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കൾ, അഗ്നികൾ, പിതൃകൾ, അതുപോലെ അത്രിമുനിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചവർ—
ഏതേ തസ്യാപ്രമേയസ്യ വിഷ്ണോ രൂപം മഹാത്മനഃ ॥ ൫,൧.
ഇവരൊക്കെയും അളവുകിട്ടാത്ത മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
യക്ഷരാക്ഷസദൈതേയപിശാചോരഗദാനവാഃ । ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ചൈവരൂപം വിഷ്ണോര്മഹാത്മനഃ ॥ ൫,൧.
യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, പിശാചുകൾ, പാമ്പുകൾ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ—ഇവരും മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
ഗ്രഹര്ക്ഷതാരകാചിത്രഗഗനാഗ്നിജലാനിലാഃ । അഹം ച വിഷയാശ്ചൈവ സര്വ വിഷ്ണുമയം ജഗത് ॥ ൫,൧.
ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, താരകൾ, നിറങ്ങളുള്ള ആകാശം, അഗ്നി, ജലം, വായു, ഞാനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
തഥാ ചാനേകരൂപസ്യ യസ്യ രൂപാണ്യ ഹര്നിശമ് । ബാധ്യബാധകതാം യാന്തി കല്ലോലാ ഇവ സാഗരേ ॥ ൫,൧.
അങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവന്റെ ആ രൂപങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും പോലെ, കടലിലെ തിരകളെപ്പോലെ, ഒരേ സമയം ബലവാന്മാരും ബലഹീനന്മാരും ആയി മാറുന്നു.
തത്സാംപ്രതമമീ ദൈത്യാഃ കാലനേമിപുരോഗമാഃ । മര്ത്യലോകം സമാക്രമ്യ ബാധന്തേഽഹര്നിശം പ്രജാഃ ॥ ൫,൧.
ഇപ്പോൾ കാലനേമിയെ മുൻനിർത്തി ഈ ദൈത്യന്മാർ മനുഷ്യലോകം കൈവശപ്പെടുത്തി, പകലും രാത്രിയും ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
കാലനേമിര്ഹതോ യോഽസൌ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ । ഉഗ്രസേനസുതഃ കംസഃസംഭൂതഃസ മഹാസുരഃ ॥ ൫,൧.
പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണു വധിച്ച കാലനേമി, ഉഗ്രസേനന്റെ മകനായ കംസനായി, ആ മഹാസുരൻ ആയി, ഇപ്പോൾ ജനിച്ചു.
ആരിഷ്ടോ ധേനുകഃ കേശീ പ്രലംബോ നരകസ്തഥാ । സുംദോഽസുരസ്തഥാത്യുഗ്രോ ബാണശ്ചാപി ബലേഃസുതഃ ॥ ൫,൧.
ആരിഷ്ടൻ, ധേനുകൻ, കേശി, പ്രലമ്പൻ, നരകൻ, അത്രയും ഭയങ്കരനായ സുംഭൻ എന്ന അസുരൻ, ബാണൻ എന്ന ബലിയുടെ മകൻ— ഇവരെല്ലാം
തഥാന്യേ ച മഹാവീര്യാ നൃപാണാം ഭവനേഷു യേ । സമുത്പന്നാ ദുരാത്മാനസ്താന്ന സംഖ്യാതുമുത്സഹേ ॥ ൫,൧.
അതുപോലെ രാജാക്കന്മാരുടെ വീടുകളിൽ ജനിച്ച മറ്റു മഹാശക്തിമാന്മാരും ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ളവരും എത്രയോ ഉണ്ട്; അവരെ ഞാൻ എണ്ണാൻ കഴിയില്ല.
അക്ഷോഹിണ്യോത്ര ബഹുലാ ദിവ്യമൂര്തിധരാഃസുരാഃ । മഹാബലാനാം ദൃപ്താനാം ദൈത്യേന്ദ്രണാം മമോപരി ॥ ൫,൧.
ഇവിടെ അനേകം സൈന്യങ്ങൾ ഉണ്ട്, ദൈവീയരൂപം ധരിച്ച ദേവന്മാരും ഉണ്ട്, അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള, അഹങ്കാരമുള്ള ദൈത്യാധിപതികൾ എന്റെ മേൽ ഭാരം ചുമക്കുന്നു.
തദ്ഭൂരിഭാര പീഡാര്താ ന ശക്നോമ്യമരേശ്വരാഃ । ബിഭര്തുമാത്മാനമഹമിതി വിജ്ഞാപയാമി വഃ ॥ ൫,൧.
ഈ വലിയ ഭാരം കാരണം ഞാൻ വളരെ പീഡിതയാകുന്നു, അമരന്മാരുടെ പ്രഭുക്കളേ, ഞാൻ തന്നെ താങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; അതാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് അറിയിക്കുന്നത്.
ക്രിയതാം തന്മഹാഭാഗാ മമ ഭാരാവതാരണമ് । യഥാ രസാതലം നാഹം ഗച്ഛേയമതിവിഹ്വലാ ॥ ൫,൧.
എന്റെ ഭാരമൊഴിയാൻ ദയവായി നിങ്ങൾ ശ്രമിക്കണം, മഹാഭാഗങ്ങളേ, ഞാൻ അതിയായി വിഷമിച്ച് അടിയിലേക്കു വീണുപോകാതിരിക്കാനാണ് ഇത് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
ഇത്യാകര്ണ്യ ധരാവാക്യമശേഷൈസ്ത്രിദശേശ്വരൈഃ । ഭുവോ ഭാരാവതാരാര്ഥം ബ്രഹ്മാ പ്രാഹ പ്രചോദിതഃ ॥ ൫,൧.
ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാരെല്ലാവരും, ഭൂമിയിലെ ഭാരമൊഴിയാൻ, ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു സംസാരിപ്പിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച യഥാഹ വസുധാ സര്വം സത്യമേവ ദിവൌകസഃ । അഹം ഭവോ ഭവന്തശ്ച സര്വേ നാരായണാത്മകാഃ ॥ ൫,൧.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഭൂമി പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് സത്യം, ദേവലോകവാസികളേ; ഞാൻ, ശിവൻ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നാരായണന്റെ സ്വരൂപമാണ്.
വിഭൂതയശ്ച യാസ്തസ്യ താസാമേവ പരസ്പരമ് । ആധിക്യന്യൂ൬ അതാബാധ്യബാധകത്വേന വര്തതേ ॥ ൫,൧.
അവനിൽ ഉള്ള ശക്തികൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം ഉന്നതതയും താഴ്മയും, ബലവാന്മാരും ബലഹീനന്മാരും എന്നിങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു.
തദാഗച്ഛത ഗച്ഛാമഃ ക്ഷീരാബ്ധേസ്തടമുത്തമമ് । തത്രാരാധ്യ ഹരിം തസ്മൈ സര്വം വിജ്ഞാപയാമ വൈ ॥ ൫,൧.
അപ്പോൾ നാം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തമമായ തീരത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, എല്ലാം അവനോട് സമർപ്പിക്കാം.
സര്വഥൈവ ജഗത്യര്ഥേ സ സര്വാത്മാ ജഗന്മയഃ । സത്ത്വാംശേനാവതീര്യോര്വ്യാം ധര്മസ്യ കുരുതേ സ്ഥിതിമ് ॥ ൫,൧.
ലോകത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി, ആ സർവ്വാത്മാവും സർവ്വവ്യാപിയും ഭൂമിയിൽ തന്റെ ശുദ്ധമായ ഭാഗത്തിൽ അവതരിച്ച്, ധർമ്മത്തെ നിലനിർത്തുന്നു.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയോ തത്ര സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ । സമാഹിതമനാശ്ചൈവം തുഷ്ടാവ ഗരുഡധ്വജമ് ॥ ൫,൧.
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പിതാമഹൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു; മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ഗരുഡധ്വജനെ സ്തുതിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച ദ്വേ വിദ്യേ ത്വമനാമ്നായപരാ ചൈവാപരാ തഥാ । ത ഏവ ഭവതോ രൂപേ മൂര്താമൂര്താത്മികേ പ്രഭോ ॥ ൫,൧.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നീയാണ് പരം, അപരം എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിദ്യകളും; ഇവയാണ് നിന്റെ രൂപങ്ങൾ, ഭഗവനെ, രൂപമുള്ളതും രൂപരഹിതവും.
ദ്വേ ബ്രഹ്മണീ ത്വണീയോതിസ്ഥൂലാത്മന്സര്വ സര്വവിത് । ശബ്ദബ്രഹ്മപരം ചൈവ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മമയസ്യ യത് ॥ ൫,൧.
നീയാണ് സൂക്ഷ്മവും സ്ഥൂലവുമായ ബ്രഹ്മം, സർവ്വം അറിയുന്നവനേ; ശബ്ദബ്രഹ്മവും പരബ്രഹ്മവും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാരവും നീ തന്നെയാണ്.
ഋഗ്വേദസ്ത്വം യജുര്വേദഃസാമവേദസ്ത്വഥര്വണഃ । ശിക്ഷാകല്പോ നിരുക്തം ച ച്ഛന്ദോ ജ്യോതിഷമേവ ച ॥ ൫,൧.
നീയാണ് ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, അതർവണവേദം; ശിക്ഷ, കല്പം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്സ്, ജ്യോതിഷം ഇവയും നീ തന്നെയാണ്.