പരാശര ഉവാച । ഇത്യേഷ സമാസതസ്തേ കഥിതഃ, തൂര്വ്വസോര്വശമവധാരയ ।। ൪-൧൬-
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഈ സംക്ഷിപ്തം നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി തുർവസയുടെ വംശം മനസ്സിലാക്കുക.
തുര്വ്വസോര്വഹ്രിരാത്മജഃ, വഹ്രര്ഗോഭാനുഃ ത്രൈശാമ്ബഃ, തസ്മാജ്വ കരന്ധമഃ, തസ്മാദപി തതശ്വ മരുത്തഃ, സോഽനപത്യോഽഭവത് । തതശ്വ പൌരവം ദുഷ്മന്ത പുത്രമകല്പയത് । ഏവം യയാതിശാപാത് തദ്വംശഃ പൌരവം വംശമാശ്രിതവാന് ।। ൪-൧൬-
തുർവസയുടെ മകൻ വഹ്നി, വഹ്നിയുടെ മകൻ ഗോഭാനു, അവന്റെ മകൻ ത്രൈശാംബൻ, അവനിൽ നിന്ന് കരന്ധമൻ, അവനിൽ നിന്ന് മരുത്തൻ ജനിച്ചു. മരുത്തിന് മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ അവൻ പൗരവന്റെ മകൻ ദുഷ്മന്തനെ തന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിയമിച്ചു. ഇങ്ങനെ യയാതിയുടെ ശാപം മൂലം ആ വംശം പൗരവ വംശത്തിൽ ലയിച്ചു.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ദ്രുഹ്യോസ്തു തനയോ ബഭ്രുഃ ॥ ൪,൧൭.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ദ്രുഹ്യുവിന്റെ മകൻ ബഭ്രു ആയിരുന്നു.
ബഭ്രോഃസേതുഃ ॥ ൪,൧൭.
ബഭ്രുവിന്റെ മകൻ സെതു ആയിരുന്നു.
സേതുപുത്ര ആരബ്ധനാമാ ॥ ൪,൧൭.
സേതുവിന്റെ മകൻ ആരബ്ധൻ എന്നായിരുന്നു.
ആരബ്ധസ്യാത്മജോ ഗാന്ധാരഃ ഗാന്ധാരസ്യ ധര്മഃ ധര്മാത്ഘൃതഃ ഘൃതാത്ദുര്ദമഃ തതഃ പ്രചേതാഃ ॥ ൪,൧൭.
ആരബ്ധന്റെ മകൻ ഗാന്ധാരൻ; ഗാന്ധാരന്റെ മകൻ ധർമ്മൻ; ധർമ്മനിൽ നിന്ന് ഘൃതൻ; ഘൃതനിൽ നിന്ന് ദുര്ദമൻ; അവനിൽ നിന്ന് പ്രകേതൻ.
പ്രചേതസഃ പുത്രഃ ശതധര്മഃ ബഹുലാനാം മ്ലേഛാനാമുദീച്യാനാമാധിപത്യമകരോത് ॥ ൪,൧൭.
പ്രകേതന്റെ മകൻ ശതധർമ്മൻ ആയിരുന്നു. അവൻ വടക്കൻ മ്ലേച്ഛരിൽ പലരെയും ഭരിച്ചിരുന്നു.
ശ്രീപരാശര ഉവാച । പൂരോര്ജനമേജയസ്തസ്യാപി പ്രചിന്വാന് പ്രചിന്വതഃ പ്രവീരഃ പ്രവീരാന്മനസ്യുര്മനസ്യോശ്ചാഭയദഃ തസ്യാപി സുദ്യുസ്സുദ്യോ ര്ബഹുഗതഃ തസ്യാപി സംയാതിസ്സംയാതേരഹംയാതിഃ തതോ രൌദ്രാ ശ്വഃ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: പൂരുവിന്റെ മകൻ ജനമേജയൻ; അവന്റെ മകൻ പ്രചിൻവാൻ; പ്രചിൻവാന്റെ മകൻ പ്രവീരൻ; പ്രവീരന്റെ മകൻ മനസ്യു; മനസ്യുവിന്റെ മകൻ അഭയദൻ; അവന്റെ മകൻ സുദ്യുമ്നൻ; സുദ്യുമ്നന്റെ മകൻ ബഹുഗതൻ; ബഹുഗതന്റെ മകൻ സംയാതി; സംയാതിയുടെ മകൻ അഹംയാതി; അവനിൽ നിന്ന് രൗദ്രാശ്വൻ ജനിച്ചു.
ഋതേഷുകക്ഷേഷുസ്ഥംഡിലേഷുകൃതേഷുജലേഷുധര്മേഷുധൃതേഷുസ്ഥലേഷുസന്നതേഷുവനേഷുനാമാനോ രൌദ്രാ ശ്വസ്യ ദശ പുത്രാ ബഭൂവുഃ
രൗദ്രാശ്വന് ദശമക്കളുണ്ടായിരുന്നു: ഋതേഷു, കക്ഷേഷു, സ്ഥണ്ഡിലേഷു, കൃതേഷു, ജലേഷു, ധർമേഷു, ധൃതേഷു, തളേഷു, സന്നതേഷു, വനേഷു എന്നിങ്ങനെ.
ഋതേഷോരംതിനാരഃ പുത്രോഽഭൂത്
ഋതേഷുവിന്റെ മകൻ അമ്തിനാരൻ ആയിരുന്നു.
സുമതിമപ്രതിരഥം ധ്രുവം ചാപ്യംതിനാരഃ പുത്രാനവാപ
അമ്തിനാരന് മൂന്ന് മക്കളുണ്ടായിരുന്നു: സുമതി, അപ്രതിരഥൻ, ധ്രുവൻ.
അപ്രതിരഥസ്യ കണ്വഃ പുത്രോഽഭൂത്
അപ്രതിരഥന്റെ മകൻ കണ്വൻ ആയിരുന്നു.
തസ്യാപി മേധാതിഥിഃ
കണ്വന്റെ മകൻ മേധാതിഥി ആയിരുന്നു.
യതഃ കണ്വായനാ ദ്വിജാ ബഭൂവുഃ
അവനിൽ നിന്ന് കണ്വായന ബ്രാഹ്മണർ ഉദ്ഭവിച്ചു.
അപ്രതിരഥസ്യാപരഃ പുത്രോഽഭൂദൈലീനഃ
അപ്രതിരഥന് മറ്റൊരു മകൻ കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ഐലീനൻ.
ഐലീനസ്യ ദുഷ്യംതാദ്യാശ്ചത്വാരഃ പുത്രാ ബഭൂവുഃ
ഐലീനന് നാലു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു; ആദ്യം ദുശ്യന്തൻ.
ദുഷ്യംതാച്ചക്രവര്ത്തീ ഭരതോഽഭൂത്
ദുശ്യന്തൻ ചക്രവർത്തിയായി; അവന്റെ മകൻ ഭാരതൻ.
യന്നാമഹേതുര്ദേവൈശ്ശ്ലോകോ ഗീയതേ
അവനെക്കുറിച്ച് ദേവന്മാർ ഒരു ശ്ലോകം പാടുന്നു.
മാതാ ഭസ്ത്ര പിതുഃ പുത്രോ യേന ജാതഃ സ ഏവ സഃ । ഭരസ്വ പുത്രം ദുഷ്യംതമാവമംസ്ഥാശ്ശകുംതലാമ്
അമ്മയാണ് കുഴി, അച്ഛൻ ആണ് പിതാവ്; അവനിൽ ജനിച്ച മകൻ തന്നെയാണ് അവന്റെ മകൻ. 'നിന്റെ മകൻ ദുശ്യന്തനെ അംഗീകരിക്കൂ; ശകുന്തളയെ അവഗണിക്കരുത്'.
രേതോധാഃ പുത്രോ നയതി നരദേവ യമക്ഷയാത് । ത്വം ചാസ്യ ധാതാ ഗര്ഭസ്യ സത്യമാഹ ശകുംതലാ
ഒരു പുരുഷന്റെ ബീജത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മകൻ രാജാവിനെ യമലോകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു; നീയാണ് ഈ ഗർഭത്തിന്റെ സൃഷ്ടാവ് — ശകുന്തള സത്യം പറഞ്ഞു.
ഭരതസ്യ പത്നിത്രയേ നവ പുത്രാ ബഭൂവുഃ
ഭരതന്റെ മൂന്നു ഭാര്യമാരിൽ നിന്നു ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
നൈതേ മമാനുരൂപാ ഇത്യഭിഹിതാസ്തന്മാതരഃ പരിത്യാഗഭയാത്തത്പുത്രാഞ്ജഘ്നുഃ
"ഇവരെനിക്ക് യോജിച്ചവരല്ല" എന്നു പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ അവരുടെ അമ്മമാർ ആ കുട്ടികളെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
തതോസ്യ വിതഥേ പുത്രജന്മനി പുത്രാര്ഥിനോ മരുത്സോമയാജിനോ ദീര്ഘതമസഃ പാര്ഷ്ണ്യപാസ്തദ്ബൃഹസ്പതിവീര്യാദുതഥ്യപത്ന്യാം മമതായാം സമുത്പന്നോ ഭരദ്വാജാഖ്യഃ പുത്രോ മരുദ്ഭിര്ദത്തഃ
പുത്രൻ ജനിക്കാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ, പുത്രസന്താനത്തിനായി സോമയാഗം ചെയ്യുന്ന മരുത്ദേവന്മാർ, ദീർഘതമസിന്റെ മകൾ ഉതഥ്യന്റെ ഭാര്യ മമതയിൽ നിന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ ശക്തിയാൽ ഭരദ്വാജൻ എന്ന പുത്രനെ ഭരതന് സമ്മാനിച്ചു.
തസ്യാപി നാമനിര്വചനശ്ലോകഃ പഠ്യതേ
അവന്റെ പേരിന്റെ അർത്ഥം വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു ശ്ലോകം ഇവിടെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.
മൂഢേ ഭര ദ്വാജമിമം ഭരദ്വാജം ബൃഹസ്പതേ । യാതൌ യദുക്ത്വാ പിതരൌ ഭരദ്വാജസ്തതസ്ത്വയമ് ഇതി
"ബൃഹസ്പതേ, ഈ ഭാരം നീ എടുക്കൂ, ഈ കുട്ടിയെ, ഭരദ്വാജനെ!" എന്ന് പറഞ്ഞ് അച്ഛനും അമ്മയും അവിടെ നിന്ന് പോയി. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ ഭരദ്വാജൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഭരദ്വാജസ്സ തസ്യ വിതഥേ പുത്രജന്മനി മരുദ്ഭിര്ദത്തഃ തതോ വിതഥസംജ്ഞാമവാപ
പുത്രൻ ജനിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ മരുത്ദേവന്മാർ സമ്മാനിച്ച ഭരദ്വാജന് അതിനാൽ 'വിതഥൻ' എന്ന പേരും ലഭിച്ചു.
വിതഥസ്യാപി മന്യുഃ പുത്രോഽഭവത്
വിതഥന് മന്യു എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായി.
ബൃഹത്ക്ഷത്രമഹാവീര്യനഗരഗര്ഗാ അഭവന്മന്യുപുത്രാഃ
മന്യുവിന്റെ പുത്രന്മാർ ബ്രഹത്ക്ഷത്രൻ, മഹാവീര്യൻ, നഗരൻ, ഗർഗൻ എന്നിവരായിരുന്നു.
നഗരസ്യ സംകൃതിസ്സംകൃതേര്ഗുരുപ്രീതിരംതിദേവൌ
നഗരന്റെ പുത്രൻ സംകൃതി; സംകൃതിയിൽ നിന്ന് ഗുരുപ്രീതി, അന്തിദേവൻ എന്നിങ്ങനെയും ജനിച്ചു.
ഗര്ഗാച്ഛിനിഃ തതശ്ച ഗാര്ഗ്യാശ്ശൈന്യാഃ ക്ഷത്രോപേതാ ദ്വിജാതയോ ബഭൂവു
ഗർഗനിൽ നിന്ന് ഷിനി ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് ഗാർഗ്യരെന്ന വംശം ഉണ്ടായി. അവരുടെ ഇടയിൽ ക്ഷത്രിയരിൽ നിന്നുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉണ്ടായി.