ശതക്രതുരപീന്ദ്രത്വം തകാര । സ്വര്യാതേ ച രജൌ നാരദര്ഷിചോദിതാ രാജസൂതാഃ ശതക്രതുമാത്മപിതൃപുത്രമാചാരാദൂ രാജ്യം യാചിതവന്തഃ ।। ൪-൯-
ശതക്രതു ഇന്ദ്രപദം നിലനിർത്തി. രാജി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ചെന്നപ്പോൾ നാരദമഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം രാജിയുടെ മക്കൾ ഇന്ദ്രനോട്, തന്റെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്തും മകനുമായ ഇന്ദ്രനോട്, ആചാരപ്രകാരം രാജ്യം ചോദിച്ചു.
അപ്രദാനേ ചാവജിത്യേന്ദ്രമതിബലിനഃ സ്വയമിന്ദ്രത്വം ചക്രഃ । തതശ്വ ബഹുതിഥേ കാലേ വ്യതീതേ ബൃഹസ്പതിമേകാന്തേ ദൃഷ്ട്വാപഹ്ടതത്രൈലോക്യയജ്ഞഭാഗഃ ശതക്രതുരാഹ ।। ൪-൯-
ഇന്ദ്രൻ രാജ്യം നൽകാതിരുന്നതോടെ, രാജിയുടെ മക്കൾ അധികശക്തിയോടെ ഇന്ദ്രനെ തോൽപ്പിച്ചു, സ്വയം ഇന്ദ്രപദം ഏറ്റെടുത്തു. വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ബൃഹസ്പതി, തനിച്ചായിരുന്ന ഇന്ദ്രനെ കണ്ടു, യജ്ഞഭാഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതും കണ്ടു, ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു.
വദരീഫലമാത്രമപ്യര്ഹസി മമ ആപ്യായനായ പുരോ ഡാശഖണഡം ദാതുമിത്യുക്തോ ബൃഹസ്പതിരൂചേ, --യദ്യവം പൂര്വമേവ ത്വയാഹം ചോദിതഃ സ്യാം, തന്മയാ ത്വദര്ഥം കിമകര്ത്തവ്യമിതി ।। ൪-൯-
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് പോഷണത്തിനായി കുറഞ്ഞത് വടരിഫലത്തിന്റെ അളവെങ്കിലും യജ്ഞഭാഗം തരിക.' ബൃഹസ്പതി മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നീ നേരത്തെ എന്നോട് പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, നിന്റെ വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തേനെ.'
യതി-യയാതി-സംയാതി-അയാതി-വിയതി-കൃതിസംജ്ഞാ നഹുഷസ്യ ഷട് പുത്രാ മഹാബല പരാക്രമാ ബഭൂവുഃ । യതിസ്തു രാജ്യം നൈച്ഛത് । യയാതിസ്തു ഭൂബൃദഭവത്, ഉശനസശ്വ ദുഹിതരം ദേവയാനീം ശര്മ്മിഷ്ഠാഞ്ച വാര്ഷപര്വ്വണീമുപയേമേ ।। ൪-൧൦ -
യതി, യയാതി, സംയാതി, ആയാതി, വ്യയാതി, കൃതി എന്നിങ്ങനെ ആറു മഹാബലശാലികളും വീരരുമായ മക്കളായിരുന്നു നഹുഷന്. യതി രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. യയാതി രാജാവായി, ഉശനസിന്റെ മകൾ ദേവയാനിയെയും വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠയെയും വിവാഹം ചെയ്തു.
കാവ്യശാപാച്ച അകാലേനൈവ യയാതിര്ജരാമവാപ ।। ൪-൧൦-
കാവ്യന്റെ ശാപം മൂലം യയാതിക്ക് സമയത്തിന് മുമ്പ് വൃദ്ധാവസ്ഥ വന്നു.
പ്രസന്നശുക്രവചനാജ്വ ജരാം സംകാമയിതും ജ്യേഷ്ഠം പുത്രം യദുമുവാച,--ത്വന്മാതാ മഹശാപാദിയമകാലേനൈവ ജരാ മാമുപസ്ഥിതാ । താനഹം തസ്യൈവാനുഗ്രഹാദൂ ഭവതഃ സഞ്ച രായാമ്യേകം വര്ഷസഹസ്ത്രമ്, ത തൃപ്തോഽസ്മി വിഷയേഷു, ത്വദൂയസാ വിഷയാനഹ ഭോക്തുമിച്ഛാമി ।। ൪-൧൦-
നാത്ര ഭവതാ പ്രത്യാഖ്യാനം കര്ത്തവ്യമിത്യുക്തഃ സ നൈച്ഛത് താം ജരാമാദാതുമ । തഞ്ചപി പിതാ ശശാപ,--ത്വത പ്രസൂതിര്ന രാജ്യാര്ഹാ ഭവിഷ്യതീതി ।। ൪-൧൦-
'നീ ഇതു നിരസിക്കരുത്' എന്നു പറഞ്ഞിട്ടും, യദു ആ വൃദ്ധത സ്വീകരിക്കാൻ സമ്മതിച്ചില്ല. അപ്പോൾ അച്ഛൻ അവനെ ശപിച്ചു: 'നിന്റെ സന്തതികൾക്ക് രാജ്യം ലഭിക്കില്ല.'
വിശ്വാച്യാ സഹോപഭോഗം ഭുക്ത്വാ കാമാനാമന്ത മവാപ്സ്യാമീത്യനുദിനം തന്മനസ്കോ ബഭൂവ ।। ൪-൧൦-
വിശ്വാചിയോടൊപ്പം ഇഹലോകസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, 'എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം തൃപ്തിയാകും' എന്ന ചിന്തയിൽ അവന്റെ മനസ്സ് ദിവസേന മുഴുകി നിന്നു.
അനുദിനഞ്ച ഉപഭോഗതശ്വ കാമാനതീവ രമ്യാന് മേനേ ।। ൪-൧൦-
ദിവസംതോറും ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ആ സുഖങ്ങൾ അത്യന്തം മനോഹരമാണെന്ന് കരുതുകയായിരുന്നു.
ന ജാതു കാമഃ കാമാനാമുപഭോഗേന ശാമ്യതി । ഹവിഷാ കൃഷ്ണവര്ത്മേവ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ദ്ധതേ ।। ൪-൧൦-
ആസക്തികൾ അനുഭവിച്ചാൽ ആഗ്രഹം ഒരിക്കലും ശാന്തമാവുന്നില്ല; നെയ്യ് ഒഴുക്കുമ്പോൾ അഗ്നി കൂടുതൽ വളരുന്നതുപോലെ, ആഗ്രഹവും വീണ്ടും വീണ്ടും വർധിക്കുമത്രേ.
യത് പൃഥിവ്യാം വ്രീഹിയവം ഹിരണ്യം പശവഃ സ്ത്രിയഃ । ഏകസ്യാപി ന പര്യ്യാപ്തം തദിത്യതിതൃഷം ത്യജേത് ।। ൪-൧൦-
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ അരിയും ഗോധുമയും പൊന്നും പശുക്കളും സ്ത്രീകളും ഒരാൾക്കു പോലും മതിയാവില്ല; അതിനാൽ അത്യധികമായ താൽപര്യം ഉപേക്ഷിക്കണം.
യദാ ന കുരുതേ ഭാവം സര്വ്വഭൂതേഷു പാപകമ് । സമദൃഷ്ടേസ്തദാ പുസഃ സര്വ്വാ ഏവ സുഖാ ദിശഃ ।। ൪-൧൦-
ഏതൊരാളും എല്ലാ ജീവികളോടും ദോഷം ചെയ്യാനുള്ള മനസ്സില്ലാതെ, എല്ലാവരെയും ഒരുപോലെ കാണുമ്പോൾ, അവനു എല്ലാ ദിശകളും സന്തോഷകരമാകും.
യാ ദുസ്ത്യജാ ദുര്മ്മതിഭിര്യാ ന ജീര്യ്യതി ജീര്യ്യതഃ । താം തൃഷ്ണാം സന്ത്യജന് പ്രാജ്ഞഃ സുഖേനൈവാഭിപൂര്യ്യതേ ।। ൪-൧൦-
ദുർബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും, ശരീരം വയസ്സായാലും പഴയാകാത്തതുമായ ആ തൃഷ്ണയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയ്ക്ക് എളുപ്പത്തിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ജീര്യ്യന്തി ജീര്യ്യതഃ കേശാ ദന്താ ജീര്യ്യന്തി ജീര്യ്യതഃ । ധനാശാ ജീവിതാശാ ച ജീര്യ്യതോഽപി ന ജീര്യ്യതി ।। ൪-൧൦-
ഒരു മനുഷ്യൻ വയസ്സാകുമ്പോൾ അവന്റെ മുടിയും പല്ലുകളും പഴയാകുന്നു; പക്ഷേ, ധനത്തോടുള്ള ആഗ്രഹവും ജീവിക്കാൻ ഉള്ള ആഗ്രഹവും അവൻ വയസ്സായാലും പഴയാകുന്നില്ല.
പൂര്ണാം വര്ഷസഹസ്ത്രം മേ വിഷയാസക്തചേതസഃ । തഥാപ്യനുദിനം തൃഷ്ണാ മമൈതേഷ്വേവ ജായതേ ।। ൪-൧൦-
ആയിരം വർഷം മുഴുവൻ ഇഹലോകസുഖങ്ങളിൽ മനസ്സു ആകർഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ദിവസേന ഈ ആഗ്രഹം മാത്രം കൂടുതൽ വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തസ്മദിതാമഹം ത്യക്ത്വാ ബ്രഹ്മണ്യാധായ മാനസമ് । നിര്ദ്രന്ദ്രോ നിര്മ്മമോ ഭൂത്വാ ചരിഷ്യാമി മൃഗൈഃ സഹ ।। ൪-൧൦-
അതിനാൽ ഈ ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സു ദൈവത്തിൽ ആലോചിച്ച്, ബന്ധങ്ങളും സ്വാർത്ഥതയും വിട്ട്, മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ഞാൻ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും.
പൂരോഃ സകാശാദാദായ ജരാം ദത്ത്വാ ച യൌവനമ് । രാജ്യേഽഭിഷിച്യ പൂരുഞ്ച പ്രയയൌ തപസേ വനമ് ।। ൪-൧൦-
പൂരുവിൽ നിന്ന് വയസ്സായിത്തീരൽ ഏറ്റുവാങ്ങി, അവനു യുവാവസ്ഥ നൽകി, പൂരുവിനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത്, സ്വയം വനംപ്രവേശം ചെയ്തു തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ദിശി ദക്ഷിണപൂര്വ്വംസ്യാം തുര്വ്വസും പ്രത്യഥാദിശത് । പ്രതീച്യാഞ്ച തഥാ ദ്രു ഹ്യു ദക്ഷിണാപഥതോ യദുമ് ।। ൪-൧൦-
തുടർന്ന് തുര്വസുവിനെ തെക്കുപൂർവദിശയിലും, ദ്രഹ്യുവിനെ പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിലും, യദുവിനെ തെക്കോട്ടുള്ള പാതയിലും നിയോഗിച്ചു.
ഉദീച്യാഞ്ച തഥൈവാനും കൃത്വാ മണഡലിനോ നൃപാന് । സര്വ്വപൃഥ്വീപതിം പൂരു സോഽഭിഷിച്യ വനം യയൌ ।। ൪-൧൦-
അനുവിനെ വടക്കു ദിശയിലും രാജാവായി നിയമിച്ച്, അവരെല്ലാം പ്രദേശാധിപതികളാക്കി, പൂരുവിനെ മുഴുവൻ ഭൂമിയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത്, സ്വയം വനത്തിലേക്ക് പോയി.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ക്രോഷ്ടോസ്തു യദുപുത്രസ്യാത്മജോ ധ്വജിനീവാന് ॥ ൪,൧൨.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: യദുവിന്റെ മകനായ ക്രോഷ്ടുവിന് ധ്വജിനീവാൻ എന്നൊരു മകൻ ഉണ്ടായി.
തതശ്ച സ്വാതിഃ തതോ രുശങ്കുഃ രുശങ്കോശ്ചിത്രരഥഃ ॥ ൪,൧൨.
അവനിൽ നിന്ന് സ്വാതി ജനിച്ചു; സ്വാതിയിൽ നിന്ന് റുഷങ്കു; റുഷങ്കുവിൽ നിന്ന് ചിത്രരഥൻ ജനിച്ചു.
തത്തനയഃ ശശിബിന്ദുഃ ചതുര്ദശമഹാരത്നേശശ്ചക്രവര്ത്യഭവത് ॥ ൪,൧൨.
അവന്റെ മകനായ ശശിബിന്ദു പതിനാലു മഹാരത്നങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ചക്രവർത്തിയായി.
തസ്യ ച ശതസഹസ്രം പത്നീ നാമഭവത് ॥ ൪,൧൨.
അവനു ഒരു ലക്ഷത്തോളം ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദശലക്ഷസംഖ്യാശ്ച പുത്രാഃ ॥ ൪,൧൨.
അവന്റെ മക്കൾ പത്തുലക്ഷം ആയിരുന്നു.
തേഷാം ച പൃഥുശ്രവാഃ പൃഥുകര്മാ പൃഥുകീര്തിഃ പൃഥുയശാഃ പൃഥുജയഃ പൃഥുദാനഃ ഷട്പുത്രാഃ പ്രധാനാഃ ॥ ൪,൧൨.
അവരിൽ പൃഥുശ്രവാഃ, പൃഥുകർമാ, പൃഥുകീർത്തിഃ, പൃഥുയശാഃ, പൃഥുജയഃ, പൃഥുദാനഃ എന്നിങ്ങനെ ആറു പ്രധാന പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പൃഥുശ്രവസശ്ച പുത്രഃ പൃഥുതമഃ ॥ ൪,൧൨.
പൃഥുശ്രവാസിന് പൃഥുതമൻ എന്നൊരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്മാദുശനാ യോ വാജിമേധാനാം ശതമാജഹാര ॥ ൪,൧൨.
അവനിൽ നിന്ന് ഉഷനാ ജനിച്ചു; അവൻ നൂറ് അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
തസ്യ ച ശിതപുര്നാമ പുത്രോഽഭവത് ॥ ൪,൧൨.
ഉഷനയുടെ പുത്രന് ശിതപൂർണൻ എന്നായിരുന്നു പേര്.
സ്വല്പൈരേവാഹോഭിസ്ത്വാം നിജം പദം പ്രാപയിഷ്യാമി ഇത്യഭിധായ തേഷാമനു ദിനാഭിചാരികം ബുദ്ധിമോഹായ ശക്രസ്യ ച തേജോവൃദ്ധയേ ജുഹാവ । തേ ചാപി തേന ബുദ്ധിമോഹേനാഭിഭൂയമാനാ ബ്രഹ്മദ്രിഷോ ധര്മ്മത്യാഗിനോ വേദവാദപരാങൂമുഖാ ബഭൂവുഃ തതശ്വ താനപേതധര്മ്മാ ചാരാന് ഇന്ദ്രോ ജഘാന പുരോഹിതാപ്യായിതതേജാശ്വ ത്രിദിവമാക്രാമത് । ഏതദിന്ദ്രസ്യ സ്വപദച്യവനാരോഹണാം ശ്രുത്വാ പുരുഷഃ സ്വപദഭ്രശം ദൌരാത്മ്യം വാ ന ചാപ്നോതി । രമ്ഭസ്ത്വനപത്യോഽഭവത് । ക്ഷത്രവൃദ്ധസുതഃ പ്രതിക്ഷത്ത്രഃ, തതൂപുത്രഃ സഞ്ജയഃ, തതശ്വ വിജയഃ, തസ്മാജ്വ യജ്ഞകൃത്, തസ്യ ഹര്ഷവര്ദ്ധനഃ, ഹര്ഷവര്ദ്ധനസുതഃ സഹദേവഃ, തസ്മാദദീനഃ, തസ്യ ജയസേനഃ, തതശ്വ സംഹുതിഃ, തത പുത്രഃ, ക്ഷംത്രധര്മ്മാഃ, ഇത്യേതേ ക്ഷത്രവൃദ്ധസ്യ । അതോ നഹുഷവംശം വക്ഷ്യാമി ഇതി ।। ൪-൯-
'കുറെ ദിവസത്തിനകം ഞാൻ നിന്നെ നിന്റെ സ്ഥാനം തിരിച്ചുകിട്ടിക്കും,' എന്ന് പറഞ്ഞ്, അവരുടെയൊക്കെ മനസ്സു കുഴപ്പിക്കാൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ബൃഹസ്പതി ഹോമം നടത്തി. അതിനാൽ രാജിയുടെ മക്കൾ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചു, വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി, ഇന്ദ്രൻ അവരെ സംഹരിച്ചു. പുരോഹിതന്റെ സഹായത്തോടെ ശക്തി വീണ്ടെടുത്ത് ഇന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനനഷ്ടവും തിരിച്ചുപ്രാപിച്ചതും കേട്ടാൽ മനുഷ്യൻ ദുർഭാഗ്യവും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും അനുഭവിക്കില്ല. രംഭയ്ക്ക് മക്കളില്ലായിരുന്നു. ക്ഷത്രവൃദ്ധന്റെ മകൻ പ്രതിക്ഷത്രൻ, അവന്റെ മകൻ സഞ്ജയൻ, പിന്നെ വിജയൻ, അവനിൽ നിന്ന് യജ്ഞകൃത്, അവന്റെ മകൻ ഹർഷവർദ്ധനൻ, ഹർഷവർദ്ധനന്റെ മകൻ സഹദേവൻ, അവനിൽ നിന്ന് അദീനൻ, അവന്റെ മകൻ ജയസേനൻ, പിന്നെ സംഹുതി, അവന്റെ മകൻ ക്ഷത്രധർമ്മൻ—ഇവരാണ് ക്ഷത്രവൃദ്ധന്റെ വംശജർ. ഇനി ഞാൻ നഹുഷന്റെ വംശം പറയും.
ശുക്രന്റെ അനുഗ്രഹവാക്ക് കൊണ്ടു, യയാതി തന്റെ വൃദ്ധാവസ്ഥ മാറ്റാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അപ്പോൾ തന്റെ മൂത്തമകൻ യദുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ അമ്മയുടെ വലിയ ശാപം മൂലം എനിക്ക് സമയത്തിന് മുമ്പ് വൃദ്ധത വന്നു. അവളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ഈ വൃദ്ധത നിനക്കു മാറ്റാം, ആയിരം വർഷം. ഞാൻ വിഷയങ്ങളിൽ തൃപ്തനായി, നിന്റെ യൗവനം അനുഭവിക്കാനാണ് ആഗ്രഹം.'
അനന്തരഞ്ച ദ്രഹ്യു തുര്വസുമനുഞ്ച പൃഥിവീപതിര്ജരാ ഗ്രഹണാര്ഥം സ്വയൌവനപ്രദാനായ ച ചോദയാമാസ । തൈരപ്യേകകൈശ്യേന പ്രത്യാഖ്യാതസ്താംശ്വ ശശാപ । അഥ ശമ്മിഷ്ഠാതനയ മശേഷകനീയാംസം പൂരു തഥൈവാഹ, സ വാതിപ്രവണ മതിഃ പ്രണമ്യ പിതരം സബഹുമാനോ മഹാന് പ്രസാദോഽയമസ്മാകമിത്യുദാരമഭിധായ ജരാം പ്രതിജഗ്രാഹ । സ്വകീയഞ്ച യൌവനം പിത്രേ ദദൌ । സോഽപി ച നവം യൌവന മാസാദ്യ ധര്മ്മാവിരോധേന യഥാകാമം യഥാകാലോപപന്ന യഥോതൂസാഹം വിഷയം ചചാര । സമ്യക പ്രജാപാലന മകരോത് ।। ൪-൧൦-
അതിനുശേഷം ഭൂമിയുടെ രാജാവ് ദ്രഹ്യു, തുര്വസു, അനു എന്നിവരെ വിളിച്ചു, തനിക്കുള്ള യുവാവസ്ഥ അവർക്കു നൽകാനും, താനേ വയസ്സായിത്തീരാനും ഉദ്ദേശിച്ച് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അവരൊന്നും സമ്മതിച്ചില്ല. അതിനാൽ അവരെ ശപിച്ചു. പിന്നെ ശർമിഷ്ഠയുടെ ഏറ്റവും ഇളയ മകനായ പൂരുവിനോടും അതേപോലെ പറഞ്ഞു. പിതാവിനോടു വലിയ ഭക്തിയും ആദരവുമുള്ള പൂരു, പിതാവിന് മുന്നിൽ വണങ്ങി, 'ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് വലിയ അനുഗ്രഹമാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു, മനസ്സുതുറന്ന് വയസ്സായിത്തീരാൻ സമ്മതിച്ചു. തനിക്കുള്ള യുവാവസ്ഥ പിതാവിന് നൽകി. പിതാവ് പുതുവയസ്സു ലഭിച്ച ശേഷം, ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചും, സമയത്തിനും തനിക്കുള്ള ശേഷിക്കും അനുസരിച്ച്, ഇഷ്ടാനുസൃതമായി ഇഹലോകസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, ജനങ്ങളെ നല്ല രീതിയിൽ ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു.