പിതാ ചാസ്യാചിംതയദയമതീതബാല്യഃ സുബുദ്ധിമാന് ഭവിഷ്യതീതി
'ഇവൻ ബാല്യം കടന്നാൽ നല്ല ബുദ്ധിയുള്ളവനാകും' എന്ന് അവന്റെ അച്ഛൻ കരുതി.
അഥ തത്രാപി ച വയസ്യതീതേ അസച്ചരിതമേനം പിതാ തത്യാജ
എന്നാൽ ബാല്യം കഴിഞ്ഞിട്ടും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുണ്ടായതിനാൽ, അച്ഛൻ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
താന്യപി ഷഷ്ടിഃ പുത്രസഹസ്രാണ്യസമംജസചരിതമേവാനുചക്രുഃ
അറുപതിനായിരം മക്കളും അസമഞ്ജസന്റെ പ്രവൃത്തിയെ തന്നെ അനുസരിച്ചു.
തതശ്ചാസമംജസചരിതാനുകാരിഭിസ്സാഗരൈരപധ്വസ്തയജ്ഞൈസന്മാര്ഗേ ജഗതി ദേവാസ്സകലവിദ്യാമയമസംസ്പൃഷ്ടമശ്ഷോദോഷൈര്ഭഗവതഃ പുരുഷോത്തമസ്യാംശഭൂത കപിലം പ്രണമ്യ തദര്ഥമൂചുഃ
അസമഞ്ജസന്റെ പ്രവൃത്തി അനുകരിച്ച സഗരന്മാർ യജ്ഞങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചതിനാൽ, എല്ലാ ജ്ഞാനവും ഉള്ള, ഒരു ദോഷവും തൊടാത്ത ദേവന്മാർ, പരമപുരുഷന്റെ ഭാഗമായ കപിലനെ വന്ദിച്ച്, അതിനായി അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്നേഭിസ്സഗരതനയൈരസമംജസചരിതമനുഗമ്യതേ
പ്രഭോ, സഗരന്റെ മക്കൾ അസമഞ്ജസന്റെ പ്രവൃത്തി പിന്തുടരുന്നു.
കഥമേഭിരസദ്വൃത്തമനുസരദ്ഭിര്ജഗദ്ഭവിഷ്യതീതി
ഇവരെപ്പോലെ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവർ ലോകത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ ലോകം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?
അത്യാര്ത്ത ജഗത്പരിത്രാണായ ച ഭഗവതോത്ര ശരീരഗ്രഹണമിത്യാകര്ണ്യ ഭഗവാനാഹാല്പൈരൈവ ദിനൈര്വിനംക്ഷ്യന്തീതി
ലോകം അത്യന്തം ദുരിതത്തിൽ ആണെന്നറിഞ്ഞ്, അതിനെ രക്ഷിക്കാൻ ഭഗവാൻ ഇവിടെ അവതാരമെടുക്കുമെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'അവരെല്ലാം കുറച്ച് ദിവസത്തിനകം നശിച്ചുപോകും.'
അത്രാംതരേ ച സഗരോ ഹയമേധമാരഭത
അതിനിടയിൽ സഗരൻ അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ചു.
തസ്യ ച പുത്രൈരധിഷ്ഠിതമസ്യാശ്വം കോപ്യപഹൃത്യ ഭുവോ ബിലം പ്രവിവേശ
സഗരന്റെ മക്കൾ കുതിരയെ കാവൽനിൽക്കുമ്പോൾ, ആരോ ആ കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചു ഭൂമിയിലെ ഒരു കുഴിയിലൂടെ കടന്നു പോയി.
തതസ്തത്തനയാശ്ചാശ്വഖുരഗതിനിര്വംധേനാവനീമേകൈകോ യോജനം ചഖ്നുഃ
അതിനുശേഷം, ആ മക്കൾ ഓരോരുത്തരും കുതിരയുടെ കുരു ചിഹ്നം പിന്തുടർന്ന്, ഒരു യോജന ദൂരം ഭൂമി കുഴിച്ചു.
പാതാലേ ചാശ്വം പരിഭ്രമംതം തമവനീപതിതനയാസ്തേ ദദൃശുഃ
പാതാളത്തിൽ സഗരന്റെ മക്കൾ കുതിരയെ അലയുന്ന നിലയിൽ കണ്ടു.
നാതിദൂരേഽവസ്ഥിതം ച ഭഗവംതമപഘനേ ശരത്കാലേര്കമിവ തേജോഭിരവനതമൂര്ദ്ധമധശ്ചാശ്ഷോദിശശ്ചോദ്ഭാസയമാനം ഹയഹര്ത്താരം കപിലര്ഷിമപശ്യന്
അതിശയദൂരമല്ലാതെ, ശരത്കാലത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശം പകർന്നു, തല താഴ്ത്തി, എല്ലാ ദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അശ്വം മോഷ്ടിച്ച കപിലമഹർഷിയെ അവർ കണ്ടു.
തതശ്ചോദ്യതായുധാ ദുരാത്മാനോഽയമസ്മദപകാരീ യജ്ഞവിഘ്നകാരീ ഹന്യതാം ഹയഹര്ത്താ ഹന്യതാമിത്യവോചന്നഭ്യധാവംശ്ച
അപ്പോൾ, ആ ദുഷ്ടചിത്തമുള്ളവർ ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി, 'ഇവൻ ഞങ്ങളെ ശത്രുവായി ബാധിച്ചു, യാഗം തടഞ്ഞു, കുതിര മോഷ്ടിച്ചവനെ കൊല്ലണം!' എന്ന് പറഞ്ഞു മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
തതസ്തേനാപി ഭഗവതാ കിംചിദീഷത്പരിവര്ത്തിതലോചനേനാവലോകിതാസ്സ്വശരീരസമുത്ഥേനാഽഗ്നിനാ-ദഹ്യമാനാ വിനേശുഃ
പക്ഷേ, ഭഗവാൻ കണ്ണുകൾ അല്പം തിരിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ, അവരെ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നിയിൽ ദഹിപ്പിച്ചു.
സഗരോപ്യവഗമ്യാശ്വാനുസാരി തത്പുത്രബലമശ്ഷഓം പരമര്ഷിണാ കപിലേന തേജസാ ദഗ്ധം തതഓംശുമംതമസമംജസപുത്രമശ്വാനയനായ യുയോജ
സഗരൻ, അശ്വത്തെ പിന്തുടർന്ന് തന്റെ മക്കൾ കപിലമഹർഷിയുടെ തേജസ്സിൽ നശിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അശ്വം തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ തന്റെ മരുമകൻ അംശുമാനെ നിയോഗിച്ചു.
സ തു സഗരതനയഖാതമാര്ഗേണ കപിലമുപഗമ്യ ഭക്തിനമ്രസ്തദാ തൃഷ്ടാവ
സഗരന്റെ മക്കൾ കുഴിച്ച വഴിപിടിച്ച്, അംശുമാൻ ഭക്തിയോടും വിനയത്തോടും കൂടി കപിലനെ സമീപിച്ചു.
അഥൈനം ഭഗവാനാഹ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
ഗച്ഛൈനം പിതാമഹായാശ്വം പ്രാപയ വരം വൃണീഷ്വ ച പുത്രക പൌത്രാശ്ച തേ സ്വര്ഗാദ്ഗംഗാം ഭുവമാനേഷ്യന്ത ഇതി
'പോ, അശ്വത്തെ നിന്റെ വലിയപ്പനു കൊണ്ടു കൊടുക്കു. ഒരു വരം ചോദിക്കാനും മറക്കരുത്. നിന്റെ സന്തതികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഗംഗയെ ഭൂമിയിൽ കൊണ്ടുവരും.'
അഥാംശുമാനപി സ്വര്യാതാനാം ബ്രഹ്മദംഡഹതാനാമസ്മത്പിതൄണാമസ്വര്ഗയോഗ്യാനാം സ്വര്ഗപ്രാപ്തികരം വരമസ്മാകം പ്രയച്ഛേതി പ്രത്യാഹ
അംശുമാൻ പറഞ്ഞു: 'സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി ബ്രഹ്മദണ്ഡത്തിൽ ദഹിച്ച എന്റെ പിതാക്കന്മാർക്ക് സ്വർഗ്ഗലാഭം ലഭിക്കാൻ ഒരു വരം ദയവായി തരണമേ.'
തദാകര്ണ്യ തം ച ഭഗവാനാഹ ഉക്തമേവൈതന്മയാദ്യ പൌത്രസ്തേ ത്രിദിവാദ്ഗംഗാം ഭുവമാനയിഷ്യതീതി
അത് കേട്ട് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇത് ഞാൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞതാണ് — നിന്റെ മരുമകൻ ഗംഗയെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊണ്ടുവരും.'
തദംഭസാ ച സംസ്പൃഷ്ടേഷ്വസ്ഥിഭസ്മസു ഏതേ ച സ്വര്ഗമാരോക്ഷ്യന്തി
ആ ജലത്തിൽ അവരുടെ അസ്ഥികളും ചാരവും തൊടുമ്പോൾ, അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരും.
ഭഗവദ്വിഷ്ണുപാദാംഗുഷ്ഠനിര്ഗതസ്യ ഹി ജലസ്യൈതന്മാഹാത്മ്യമ്
ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഈ ജലത്തിന് ഇത്ര മഹത്വം ഉണ്ട്.
സഗരോപ്യശ്വമാസാദ്യ തം യജ്ഞം സമാപയാമാസ
സഗരൻ അശ്വത്തെ വീണ്ടെടുത്ത് യാഗം പൂർത്തിയാക്കി.
സാഗരം ചാത്മജപ്രീത്യാ പുത്രത്വേ കല്പിതവാന്
തന്റെ മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ, സാഗരത്തെ സ്വന്തം മകനായി കണക്കാക്കി.
തസ്യാംശുമതോ ദിലീപഃ പുത്രോഭവത്
അംശുമതിന്റെ മകനായി ദിലീപൻ ജനിച്ചു.
ദിലീപസ്യ ഭഗീരഥഃ യോഽസൌ ഗംഗാം സ്വര്ഗാദിഹാനീയ ഭാഗീരഥീസംജ്ഞാം ചകാര
ദിലീപന്റെ മകൻ ഭഗീരഥൻ ആണ്. സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് ഭഗീരഥി എന്ന പേരാണ് അവൾക്ക് നൽകിയതും.
ഭഗീരഥാത്സുഹോത്രസ്സുഹോത്രാച്ഛ്രുതഃ തസ്യാപി നാഭാഗഃ തതഓംബരീഷഃ തത്പുത്രസ്സിംധുദ്വീപഃ സിംധുദ്വീപാദയുതായുഃ
ഭഗീരഥനിൽ നിന്ന് സുഹോത്രൻ, സുഹോത്രനിൽ നിന്ന് ശ്രുതൻ, ശ്രുതന്റെ മകൻ നാഭാഗൻ, അവനിൽ നിന്ന് അംബരീഷൻ, അംബരീഷന്റെ മകൻ സിന്ധുദ്വീപൻ, സിന്ധുദ്വീപന്റെ മകൻ ആയുതായു എന്നിവരാണ്.
തത്പുത്രശ്ച ഋതുപര്ണഃ യോഽസൌ നലസഹായോക്ഷഹൃദയജ്ഞോഭൂത്
ആയുതായുവിന്റെ മകൻ ഋതുപർണൻ. അവൻ നളനോടൊപ്പം സഖാവായി കുതിരയാഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവനാണ്.
ഋതുപര്ണപുത്രസ്സര്വകാമഃ
ഋതുപർണന്റെ മകൻ സർവകാമൻ.
യന്ന കേവലമഭിസംധിപൂര്വകം സ്നാനാദ്യുപഭോഗേഷൂപകാരകമനഭിസാംധിതമപ്യസ്യാം പ്രേതപ്രാണസ്യാസ്ഥിചര്മസ്നായുകേശാദ്യുപസ്പൃഷ്ടം ശരീരജമപി പതിതം സദ്യശ്ശരീരിണം സ്വര്ഗം നയതീത്യുക്തഃ പ്രണമ്യ ഭവഗതേഽശ്വമാദായ പിതാമഹയജ്ഞമാജഗാമ്
ഇത് കേവലം ഉദ്ദേശപൂർവം സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോഴും, ആനന്ദം അനുഭവിക്കുമ്പോഴും ഉപകാരപ്രദമാണ്. അതുപോലെ, ഉദ്ദേശമില്ലാതെ പോലും, ഈ ജലം മരിച്ചവരുടെ അസ്ഥി, ചർമ്മം, നാരുകൾ, മുടി മുതലായവയെ സ്പർശിച്ചാൽ പോലും, അതു ഉടൻ ആത്മാവിനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. അംശുമാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, അശ്വത്തെ എടുത്ത് തന്റെ വലിയപ്പന്റെ യാഗശാലയിൽ എത്തിച്ചു.