അത്രായം ശ്ലോകഃ । ഏതേ ക്ഷത്രപ്രസൂതാ വൈ പുനശ്ചാംഗിരസാഃ സ്മൃതാഃ । രഥീതരാണാം പ്രവരാഃ ക്ഷത്ത്രോപേതാ ദ്വിജാതയഃ ഇതി
ഇവരാണ് ക്ഷത്രിയവംശത്തിൽ ജനിച്ചവർ; ഇവരെ അങ്കിരസന്മാരുടെ സന്തതികൾ എന്നും പറയുന്നു. രഥീതരന്മാരിൽ, ക്ഷത്രിയരായി മാറിയ ദ്വിജന്മാരാണ് പ്രധാനവർ.
ക്ഷുതവതശ്ച മനോരിക്ഷ്വാകുഃ പുത്രോ ജജ്ഞേ ഘ്രാണതഃ
ക്ഷുതാവസ്ഥയിലിരുന്ന മനുവിന്, മൂക്കിലൂടെ ഇക്ഷ്വാകു എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.
തസ്യ പുത്രശതപ്രധാനാ വികുക്ഷിനിമിദംഡാഖ്യാസ്ത്രയഃ പുത്രാ ബഭൂവുഃ
അവന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് പുത്രന്മാർ വികുക്ഷി, നിമി, ദണ്ടൻ എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു.
ശകുനിപ്രമുഖാഃ പംചാശത്പുത്രാഃ ഉത്തരാപഥരക്ഷിതാരോ ബഭൂവുഃ
ശകുനിയെ മുൻനിർത്തി അമ്പത് പുത്രന്മാർ ഉത്തരദേശങ്ങൾ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു.
ചത്വാരിംശദഷ്ടൌ ച ദക്ഷിണാപഥഭൂപാലാഃ
നാല്പത്തിയെട്ട് പുത്രന്മാർ ദക്ഷിണദേശത്തിലെ രാജാക്കന്മാരായി.
സ ചേക്ഷ്വാകുരഷ്ടകായാശ്ശ്രാദ്ധമുത്പാദ്യ ശ്രാദ്ധാര്ഹം മാംസമാനയേതി വികുക്ഷിമാജ്ഞാപയാമാസ
ഇക്ഷ്വാകു, പിതാക്കന്മാരുടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, വികുക്ഷിയെ വിളിച്ച്, 'ശ്രാദ്ധത്തിന് യോജിച്ച മാംസം കൊണ്ടുവരിക' എന്നു കല്പിച്ചു.
സ തഥേതി ഗൃഹീതാജ്ഞോ വിധൃതശരാസനോ വനമഭ്യേത്യാനേകശോ മൃഗാന് ഹത്വാ ശ്രാംതോതിക്ഷുത്പരീതോ വികുക്ഷിരേകം ശശമഭക്ഷയത് । ശ്ഷഓം ച മാംസമാനീയ പിത്രേ നിവേദയാമാസ
അവൻ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് വില്ലെടുത്തു കാടിലേക്ക് ചെന്നു, പല മൃഗങ്ങളെയും വേട്ടയാടി. അതിനുശേഷം വളരെയധികം ക്ഷീണവും വിശപ്പും അനുഭവിച്ച വികുക്ഷി ഒറ്റയ്ക്ക് ഒരു മുയലിനെ തിന്നു. പിന്നെ ആ മുയലിന്റെ മാംസം കൊണ്ടുവന്ന് അച്ഛനു സമർപ്പിച്ചു.
ഇക്ഷ്വാകുകുലാചാര്യോ വശിഷ്ഠസ്തത്പ്രോക്ഷണായ ചോദിതഃ പ്രാഹ । അലമനേനാമേധ്യേനാമിഷേണ ദുരാത്മനാ തവ പുത്രേണൈതന്മാംസമുപഹതം യതോഽനേന ശശോ ഭക്ഷിതഃ
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ ഗുരുവായ വശിഷ്ഠൻ അതു ശുദ്ധീകരിക്കാൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ദുഷ്ടനായ മകനാൽ ഈ മാംസം അശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു. കാരണം അവൻ മുയൽ തിന്നു. അതിനാൽ ഇത് ശുദ്ധമല്ല.'
തതശ്ചാസൌ വികുക്ഷിര്ഗുരുണൈവമുക്തശ്ശശാദസംജ്ഞാമവാപ പിത്രാ ച പരിത്യക്തഃ
അങ്ങനെ ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട വികുക്ഷിക്ക് 'ശശാദ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. അച്ഛൻ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
പിതര്യുപരതേ ചാസാവഖിലാമേതാം പൃഥ്വീം ധര്മതശ്ശാശാസ
അച്ഛൻ മരിച്ചതിന് ശേഷം, അവൻ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ന്യായമായി ഭരിച്ചു.
ശശാദസ്യ തസ്യ പുരംജയോനാമ പുത്രോഭവത്
ആ ശശാദിന് പുരഞ്ജയൻ എന്നൊരു മകൻ ജനിച്ചു.
തസ്യേദം ചാന്യത്
അവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇതും പറയപ്പെടുന്നു.
പുരാ ഹി ത്രേതായാം ദേവാസുരയുദ്ധമതിഭീഷണമഭവത്
പണ്ടെത്രേ ത്രേതായുഗത്തിൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായൊരു യുദ്ധം നടന്നു.
തത്ര ചാതിബലിഭിരസുരൈരമരാഃ പരാജിതാസ്തേ ഭഗവംതം വിഷ്ണുമാരാധയാംചക്രുഃ
അവിടെ അത്യന്തം ശക്തരായ അസുരന്മാർ ദേവന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചു. ദേവന്മാർ ഭഗവാനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചു.
പ്രസന്നശ്ച ദേവാനാമനാദിനിധനോഖിലജഗത്പരായണോ നാരായണഃ പ്രാഹ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായ നാരായണൻ ദേവന്മാരിൽ പ്രസന്നനായി അവരോട് പറഞ്ഞു.
ജ്ഞാതമേതന്മയാ യുഷ്മാഭിര്യദഭിലഷിതം തദര്ഥമിദം ശ്രൂയതാമ്
'നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ഞാൻ അറിയുന്നു. അതിനായി ചെയ്യേണ്ടത് ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.'
പുരംജയോ നാമ രാജര്ഷേശ്ശശാദസ്യ തനയഃ ക്ഷത്ത്രിയവരോ യസ്തസ്യ ശരീരേഹമംശ്നോ സ്വയമേവാവതീര്യ താനശ്ഷോആ!നസുരാന്നിഹനിഷ്യാമി തദ്ഭവദ്ഭിഃ പുരംജയോഽസുരവധാര്ഥമുദ്യോഗം കാര്യതാമിതി
'ശശാദന്റെ മകനായ പുരഞ്ജയൻ രാജർഷി, ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ തന്നെ ഒരു ഭാഗം ആയി അവതരിക്കും. ഞാൻ അവൻ വഴി ആ അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കും. അതിനാൽ നിങ്ങൾ പുരഞ്ജയനോടൊപ്പം അസുരവധത്തിനായി ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങണം.'
ഏതച്ച ശ്രുത്വാ പ്രണമ്യ ഭഗവംതം വിഷ്ണുമമരാഃ പുരംജയസകാശമാജഗ്മുരൂചുശ്ചൈനമ്
ഇത് കേട്ട ദേവന്മാർ ഭഗവാനായ വിഷ്ണുവിനെ വന്ദിച്ച്, പുരഞ്ജയന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭോഭോഃ ക്ഷത്ത്രിയവര്യാസ്മാഭിരഭ്യര്ഥിതേന ഭവതാസ്മാകമരാതിവധോദ്യതാനാം കര്തവ്യം സാഹായ്യമിച്ഛാമഃ തദ്ഭവതാസ്മാകമഭ്യാഗതാനാം പ്രണയഭംഗോ ന കാര്യ ഇത്യുക്തഃ പുരംജയഃ പ്രാഹ
'ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് അപേക്ഷിച്ച്, ഞങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ സഹായം തേടുന്നു. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഞങ്ങൾക്കു സഹായം നിഷേധിക്കരുത്.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പുരഞ്ജയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു:
ത്രൈലോക്യനാഥോ യോയം യുഷ്മാകമിംദ്ര ഃ! ശതക്രതുരസ്യ യദ്യഹം സ്കംധാധിരൂഢോ യുഷ്മാകമരാതിഭസ്സഹ യോത്സ്യേ തദഹം ഭവതാം സഹായഃ സ്യാമ്
'മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും നാഥനായ ഇന്ദ്രൻ, ശതക്രതു, എന്നെ തന്റെ തോളിൽ കയറ്റി ഞങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ നേരിടാൻ തയ്യാറായാൽ, ഞാൻ നിങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കും.'
ഇത്യാകര്ണ്യ സമസ്തദേവൈരിംദ്രേ ണ ച ബാഢമിത്യേവം സമന്വിച്ഛിതമ്
ഇത് കേട്ട ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് സമ്മതിച്ചു.
തതശ്ച ശതക്രതോര്വൃഷരൂപധാരിണഃ കകുദി സ്ഥിതോഽതിരോഷസമന്വിതോ ഭഗവതശ്ചരാചരഗുരോരച്യുതസ്യ തേജസാപ്യായിതോ ദേവാസുരസംഗ്രാമേ സമസ്താനേവാസുരാന്നിജഘാന
അതിനുശേഷം, ശതക്രതു കാളയുടെ രൂപം ധരിച്ചു, തന്റെ കകുദിൽ പുരഞ്ജയനെ കയറ്റി, ഭഗവാനായ അച്യുതന്റെ ശക്തിയിൽ നിറഞ്ഞു, ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ അസുരന്മാരെയും സംഹരിച്ചു.
യതശ്ച വൃഷഭകകുദി സ്ഥിതേന രാജ്ഞാ ദൈതേയബലം നിഷൂദിതമതശ്ചാസൌ കകുത്സ്ഥസംജ്ഞാമവാപ
കാളയുടെ കകുദിൽ നിന്നുകൊണ്ട് രാജാവ് ദൈത്യസൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ചതിനാൽ, അവന് 'കകുത്സ്ഥൻ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
കകുത്സ്ഥസ്യാപ്യനേനാഃ പുത്രോഽഭവത്
ആ കകുത്സ്ഥന് അനേനാഃ എന്നൊരു മകൻ ജനിച്ചു.
പൃഥുരനേനസഃ
പൃഥുവിന്റെ മകനായിരുന്നു അനേനസ.
പൃഥോര്വിഷ്ടരാശ്വഃ
അനേനസിന്റെ മകനായിരുന്നു വിഷ്ടരാശ്വന്.
തസ്യാപി ചാംദ്രോ യുവനാശ്വഃ
വിഷ്ടരാശ്വന്റെ മകനായിരുന്നു ചാന്ദ്ര യുവനാശ്വന്.
ചാംദ്ര സ്യ തസ്യ യുവനാശ്വസ്യ ശാവസ്തഃ യഃ പുരീം ശാവസ്തീം നിവേശയാമാസ
ചാന്ദ്ര യുവനാശ്വന്റെ മകനായിരുന്നു ശാവസ്തന്, ശാവസ്തി എന്ന നഗരത്തെ സ്ഥാപിച്ചവന്.
ശാവസ്തസ്യ ബൃഹദശ്വഃ
ശാവസ്തന്റെ മകനായിരുന്നു ബൃഹദാശ്വന്.
തസ്യാപി കുവലയാശ്വഃ
ബൃഹദാശ്വന്റെ മകനായിരുന്നു കുവലയാശ്വന്.