പരമാര്ഥോഽയമത്യര്ഥം പരമാര്ഥോ ന ചാപ്യയമ് കാര്യമേതദകാര്യ്യഞ്ച നൈതദേവം സ്പുടം ത്വിദമ് । ദിഗ്വാസസാമയം ധര്മോ ധര്മോഽയം ബഹുവാസസാമ്
ഇതാണ് പരമാര്ത്ഥം, അതേസമയം ഇതല്ല പരമാര്ത്ഥം; ഇതാണ് കര്മ്മം, അതേ സമയം ഇതല്ല കര്മ്മം — അങ്ങനെയാണ് ഇവിടെ എല്ലാം അപ്രധാനമായിരിക്കുന്നു. നഗ്നരായവരുടെ ധര്മ്മം ഒന്നാണ്, പല വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവരുടെ ധര്മ്മം മറ്റൊന്നാണ്.
ഇത്യനൈകാന്തവാദഞ്ച മായാമോഹേന നൈകധാ । തേന ദര്ശയതാ ദൈത്യാഃ സ്വധര്മാംസ്ത്യാജിതാ ദ്രിജ
ഇങ്ങനെ അനേകം പക്ഷങ്ങളുള്ള വാദങ്ങള് മുന്നോട്ട് വെച്ച്, മായാമോഹം ദൈത്യന്മാരെ അവരുടെ സ്വന്തം ധര്മ്മങ്ങളില് നിന്ന് വിട്ടുമാറിച്ചു, ദ്വിജന്.
അര്ഹതേമം മഹാധര്മം മായാമോഹേന തേ യതഃ । പ്രോക്താസ്തമാശ്രിതാ ധര്മമാര്ഹതാസ്തേന തേഽഭവന്
മായാമോഹം ഈ മഹാദ്ധര്മ്മം പ്രസ്താവിച്ചതിനാല്, അവര് ആ ധര്മ്മം സ്വീകരിച്ചു, അതിന്റെ അനുയായികളായി.
ത്രയീധര്മസമുത്സര്ഗ മായാമോഹേന തേഽസുരാഃ । കാരിതാസ്തന്മയാ ഹ്മാസംസ്തതോഽന്യേ തത്പ്രബോധിതാഃ
മായാമോഹം മൂലം ആ അസുരന്മാര് ത്രയീധര്മ്മം ഉപേക്ഷിച്ചു; ഞാനും അങ്ങനെ ആകുകയും, മറ്റു ചിലര് അവരാല് ഉണര്ത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
തൈരപ്യന്യേ പരേ തൈശ്വ തൈരപ്യന്യേ പരേ ച തൈഃ । അല്പൈരഹോഭിഃ സന്തയക്താ തൈര്ദൈത്യൈഃ പ്രായശസ്ത്രയീ
അവര് വഴി മറ്റുള്ളവര്, പിന്നെ അവരിലൂടെ മറ്റുള്ളവര്, അങ്ങനെ കുറച്ച് ദിവസങ്ങള്ക്കുള്ളില് ദൈത്യന്മാരില് ഭൂരിഭാഗവും ത്രയീമാര്ഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ചു.
പുനശ്വ രക്താമ്ബരധൃങൂ മായാമോഹോഽജിതേക്ഷിണഃ । അന്യാനാഹാസുരാന് ഗത്വാ മൃദ്ധല്പമധുരാക്ഷരമ്
പിന്നെയും ചുവപ്പ് വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ജയിക്കപ്പെടാത്ത മായാമോഹന് മറ്റൊരു അസുരസമൂഹത്തോട് പോയി, മൃദുലവും മധുരവുമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
സ്വര്ഗാര്ഥം യദി വോ വാഞ്ഛാ നിര്വാണാര്ഥമഥാസുരാഃ । തദലം പശുഘാതാദിദുഷ്ടധര്മൈര്നിബോധത
സ്വര്ഗം ആഗ്രഹമാണോ, അല്ലെങ്കില് മോക്ഷം ആഗ്രഹമാണോ അസുരന്മാരേ, എങ്കില് മൃഗഹത്യ പോലെയുള്ള ദുഷ്ടധര്മ്മങ്ങള് വേണ്ട; ശ്രദ്ധിക്കൂ.
വിജ്ഞാനമയമേവൈതദശേഷമവഗച്ഛത । ബുധ്യധ്വം മേ വചഃ സമ്യഗൂ ബുധൈരേവമുദീരിതമ്
ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ജ്ഞാനികള് പറഞ്ഞതുപോലെ എന്റെ വാക്കുകള് ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ.
ജഗദേതദനാധാരം ഭ്രാന്തിജ്ഞാനാര്ഥതത്പരമ് । രാഗാദിദുഷ്ടമത്യര്ഥം ഭ്രാമ്യതേ ഭവസങ്കടേ
ഈ ലോകം സത്യമായ അടിസ്ഥാനം ഇല്ലാതെ, തെറ്റായ അറിവിലും മായയിലും മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. ആസക്തിയും മറ്റും കൊണ്ടു മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും മലിനമായതുകൊണ്ട്, ജനങ്ങൾ ജന്മമരണചക്രത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ഏവം ബുധ്യത ബുധ്യധ്വം ബുധ്യതൈവമിതീരയന് । മായാമോഹഃ സ ദൈതേയാന് ധര്മമത്യാജയന്നജമ്
‘മനസ്സിലാക്കൂ, ഉണരൂ, ഇങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കൂ’ എന്നിങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആ മായയും ഭ്രമയും ദൈത്യന്മാരെ ജന്മരഹിതമായ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
നാനാപ്രകാരവചനം സ തേഷാം യുക്തിയോജിതമ് । തഥാ തഥാ ച തദൂധര്മം തത്യജുസ്തേ യഥാ യഥാ
അവൻ പലവിധമായ വാദങ്ങൾ ചിട്ടയോടെ അവർക്കു പറഞ്ഞു. അവൻ ഓരോ രീതിയിലും പറഞ്ഞതുപോലെ, അവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ധർമ്മം അങ്ങനെ അങ്ങനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
തേഽപ്യന്യേഷാം തഥൈവോചുരന്യൈരന്യേ തഥോദിതാഃ । മൈഭേയ ! തത്യജുര്ധര്മം വേദസ്മൃത്യുദിതം പരമ്
അവർ പിന്നെ മറ്റുള്ളവർക്കും അതേപോലെ പറഞ്ഞു, പിന്നെ മറ്റൊരുവർ അതു വീണ്ടും പറഞ്ഞു. മൈഭേയ, അങ്ങനെ അവർ വേദങ്ങളിലും സ്മൃതികളിലും പഠിപ്പിച്ച പരമധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചു.
അന്യാനപ്യന്യപാഷണഡപ്രകാരൈര്ബഹുഭിര്ദ്രിജ । ദൈതേയാന് മോഹയാമാസ മായാമോഹോഽതിമോഹകൃത്
ദ്വിജൻ, അനേകം വ്യാജമതങ്ങളിലൂടെ ആ മഹാമായാവി ദൈത്യന്മാരെ പൂർണ്ണമായി ഭ്രമിപ്പിച്ചു.
സ്വല്പേനൈവ ഹി കാലേന മായാമോഹേന തേഽസുരാഃ । മോഹിതാസ്തത്യജുഃ സര്വാം ത്രയീമാര്ഗാശ്രിതാം കഥാമ്
വളരെ കുറച്ചുസമയംകൊണ്ട് തന്നെ, ആ മായാഭ്രമം കൊണ്ട് ആ അസുരന്മാർ മുഴുവനായും ഭ്രമിച്ചു, വേദമാർഗ്ഗത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ എല്ലാ ഉപദേശങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു.
കേചിദൂവിനിന്ദാം വേദാനാം ദേവാനാമപരേ ദ്രിജ । യജ്ഞകര്മസലാപസ്യ തഥാന്യേ ച ദ്രിജന്മനാമ്
ചിലർ വേദങ്ങളെ അപമാനിച്ചു, ചിലർ ദേവന്മാരെ, ദ്വിജൻ; മറ്റൊരുവർ യജ്ഞകർമങ്ങളെയും ദ്വിജന്മാരുടെ വംശത്തെയും പരിഹസിച്ചു.
നൈതദൂയുക്തിസഹം വാക്യം ഹിംസാ ധര്മായ നേഷ്യതേ । ഹവീംഷ്യനലദഗ്ധാനി ഫലായേത്യര്ഭകോദിതമ
അങ്ങനെ യുക്തിയില്ലാതെ പറയുന്ന വാക്കുകൾ ധർമ്മത്തിന് അനുകൂലമല്ല; അഗ്നിയിൽ ഇട്ട ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ ഫലം തരുന്നു എന്നത് കുട്ടികൾ പറയുന്നതു പോലെയാണ്.
യജ്ഞൈരനേകൈര്ദേവത്വമവാപ്യേന്ദ്രണ ഭുജ്യതേ । ശമ്യാദി യദി ചേത്കാഷ്ഠം തദൂരം പത്രഭുക് പശു
അനവധി യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ട് ദൈവത്വം ലഭിച്ചുവെന്നും ഇന്ദ്രൻ അതു അനുഭവിക്കുന്നു എന്നും എങ്കിൽ, ഒരു മരക്കഷ്ണം അഗ്നിയിൽ ഇട്ടാൽ അതിന്റെ ഇലകൾ തിന്നുന്ന മൃഗവും അങ്ങനെ ലഭിക്കണം.
നിഹതസ്യ പശോര്യജ്ഞ സ്വര്ഗപ്രാത്പിര്യദീഷ്യതേ । സ്വപിതാ യജമാനേന കിന്നു തസ്മാന്ന ഹന്യതേ
കൊന്ന മൃഗത്തിന്റെ യജ്ഞം സ്വർഗം നൽകുന്നു എന്ന് പറയുന്നുവെങ്കിൽ, യജമാനന്റെ സ്വന്തം അച്ഛൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ അവനെ കൊല്ലുന്നില്ലേ എന്തുകൊണ്ട്?
തൃത്പയേ ജായതേ പുസോ ഭുക്തമന്യേന ചേത്തതഃ । കുര്യാച്ഛ്രാദ്ധ ശ്രദ്ധയാന്നം ന വഹേയുഃ പ്രവാസിനഃ
മറ്റൊരാൾ കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, വിശ്വാസത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തുമ്പോൾ യാത്രക്കാരൻ ആ അന്നം കൊണ്ടുപോകേണ്ടതില്ലല്ലോ.
ജനശ്രദ്ധ യമിത്യേതദവഗമ്യ തതോ വചഃ । ഉപേക്ഷ്യ ശ്രേയസേ വാക്യം രോചതാം യന്മയേരിതമ്
ജനങ്ങൾ വിശ്വാസത്താൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, fabrication ചെയ്തതുകൊണ്ടു മാത്രമേ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, തങ്ങൾക്കു നല്ലതായ വാക്കുകൾ അവഗണിക്കട്ടെ.
ന ഹ്മാപ്തവാദാ നഭസോ നിപതന്തി മഹാസുരാഃ । യുക്തിമദ് വചനം ഗ്രാഹ്മ മയാന്യേശ്വ ഭവദ്രിധൈഃ
മഹാസുരന്മാരേ, യുക്തിയില്ലാത്ത വാക്കുകൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണു വരില്ല; ഞാൻ പറഞ്ഞതോ, നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ പറഞ്ഞതോ, യുക്തിയുള്ള വാക്കുകൾ മാത്രം സ്വീകരിക്കണം.
മായാമോഹേന തേ ദൈത്യാഃ പ്രകാരൈര്ബഹുഭിസ്തഥാ । വ്യുത്ഥാപിതാ യഥാ നൈഷാം ത്രയീം കശ്വിദരോചയത്
ഇങ്ങനെ പലവിധ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ, ആ ദൈത്യന്മാർ മായാഭ്രമം കൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി വഴിതെറ്റി, ആരും വേദമാർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷം കാണുന്നില്ലായിരുന്നു.
ഇത്ഥമുന്മാര്ഗയാതേഷു തേഷു ദൈത്യേഷു തേഽമരാഃ । ഉദ്യോഗം പരമം കൃത്വാ യുദ്ധായ സമുപസ്ഥിതാഃ
അങ്ങനെ ദൈത്യന്മാർ വഴിതെറ്റിയപ്പോൾ, ദേവന്മാർ പരമശ്രമം ചെയ്ത് യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി.
തതോ ദേവാസുരം യുദ്ധ പുനരേവാഭവദ് ദ്രിജ । ഹതാശ്വ തേഽസുരാ ദേവൈഃ സന്മാര്ഗപരിപന്ഥിനഃ
അതിനുശേഷം, ദ്വിജൻ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്തു; ധർമ്മമാർഗ്ഗം തടഞ്ഞിരുന്ന അസുരന്മാരെ ദേവന്മാർ സംഹരിച്ചു.
സ്വധര്മകവചസ്തഷാമഭൂദൂ യഃ പ്രഥമം ദ്രിയ । തേന രക്ഷാഭവത് പൂര്വം നേശുര്നഷ്ടേ ച തത്ര തേ
അവരിൽ, ആദ്യമായി സ്വന്തം ധർമ്മത്തിന്റെ കാവചം ധരിച്ചവൻ, ദ്വിജൻ, അവൻ മുമ്പ് അവരെ രക്ഷിച്ചു; അവൻ നശിച്ചപ്പോൾ അവർ വിജയിക്കാനായില്ല.
തതോ മൈത്രേയ! തന്മാര്ഗവര്ത്തിനോ യേഽഭവഞ്ജനാഃ । നഗ്രാസ്തേ തൈര്യതസ്ത്യക്തം ത്രയീസംവരണാം വൃഥാ
അതുകൊണ്ട്, മൈത്രേയ, ആ മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടവർക്ക്, വേദമാർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ചവരാൽ യാതൊരു ദോഷവും സംഭവിച്ചില്ല.
ബ്രഹ്മചാരീ ഗൃഹസ്ഥസ്വ വാനപ്രസ്ഥസ്തഥാശ്രമാഃ । പരിബ്രാഡൂ വാ ചതുര്ഥോഽത്ര പഞ്ചമോ നോപപദ്യതേ
ബ്രഹ്മചാരിയും ഗൃഹസ്ഥനും വാനപ്രസ്ഥനും പരിവ്രാജകനും — ഈ നാലു ജീവിതപദവികളാണ്, അഞ്ചാമത്തേതൊന്നുമില്ല.
യസ്തു സന്ത്യജ്യ ഗാര്ഹസ്ഥ്യം വാനപ്രസ്ഥോ ന ജായതേ । പരിവ്രാഡൂ വാപി മൈത്രേയ! സ ന്ഗ്രഃ പാപകൃന്നരഃ
ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും വാനപ്രസ്ഥനോ പരിവ്രാജകനോ ആകാതവൻ, മൈത്രേയ, പാപം ചെയ്യുന്നവനാണ്.
നിത്യാനാം കര്മണാം വിപ്ര! തസ്യ ഹാനിരഹര്നിശമ് । അകുര്വന് വിഹിതം കര്മ ശക്തഃ പതതി തദ്ദിനേ
ദിവസേനയും നിർബന്ധമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് നഷ്ടം വരുന്നു, ബ്രാഹ്മണാ. നിർബന്ധമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുമ്പോഴും അവ ചെയ്യാതിരിക്കുന്നവൻ അന്നേ അന്ന് തന്നെ വീഴുന്നു.
പ്രായശ്വിത്തേന മഹതാ ശുദ്ധിമാപ്രോത്യനാപദി । പക്ഷം നിത്യക്രിയാഹാനേഃ കര്ത്താ മൈത്രേയ! മാനവഃ
പ്രയാസം ഇല്ലാതെ നിർബന്ധകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവൻ വലിയ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്താൽ മാത്രം ശുദ്ധി ലഭിക്കും, മൈത്രേയ. അത്തരം ആളുകൾ ഈ പ്രായശ്ചിത്തം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം.