കോ നഗ്രഃ കിം സമാചാരോ നഗ്രസംജ്ഞാം നരോ ലഭേത് । നഗ്രസ്വരൂപമിച്ഛാമി യഥാവദ് ഗദിതം ത്വയാ । (ശ്രോതു ധര്മഭൃതാ ശ്രേഷ്ഠ! ന ഹ്മസ്ത്യവിദിതം തവ)
നാഗ്രൻ ആരാണ്? അവന്റെ ആചാരം എന്താണ്? നാഗ്ര എന്ന പേര് ഒരു മനുഷ്യന് എങ്ങനെ ലഭിക്കും? നാഗ്രന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ദയവായി വിശദമായി പറയൂ. ധർമ്മത്തിൽ പ്രധാനനായവനേ, നിനക്കറിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
പരാശര ഉവാച । ഋഗൂയജുഃ സാമരാംജ്ഞയം ത്രയോ വര്ണാവൃതിര്ദ്രിജ । ഏതാമുജ്ഝതി യോ മോഹാത് സ നഗ്രഃ പാതകീ സ്മൃതഃ
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൂന്ന് വർഗങ്ങളിൽ പെട്ടവൻ, ഋഗ്, യജുര്, സാമവേദങ്ങളുടെ നിയമങ്ങൾ മായ്ച്ചു കളയുന്നവൻ, അജ്ഞാനത്താൽ അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, അവനെ നാഗ്രൻ എന്നും പാപിയെന്നും പറയുന്നു.
ത്രയീ സമസ്തവര്ണാനാം ദ്രിജ !സംവരണം യതഃ । നഗ്രോ ഭവത്യുജ്ഝിതായാമതസ്തസ്യാം ന സംശയഃ
മൂന്ന് വേദങ്ങളും എല്ലാ വർഗങ്ങൾക്കും സംരക്ഷണമാണ്, ദ്വിജനേ. അവയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ നാഗ്രനാകും. ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദഞ്ച ശ്രൂയതാമന്യദ ഭീഷ്മായ സുമഹാത്മനേ । കഥയാമാസ ധര്മജ്ഞോ വസിഷ്ഠോഽസ്മത്പിതാമഹഃ
ഇനി മറ്റൊരു കഥയും കേൾക്കൂ. നമ്മുടെ പിതാമഹനായ വസിഷ്ഠൻ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനോടാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്.
മയാപി തസ്യ ഗദതഃ ശ്രുതമേതമന്ഹാത്മനഃ । നഗ്രസമ്ബന്ധി മൈത്രേയ ! യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ
മൈത്രേയാ, അവൻ സംസാരിച്ചപ്പോൾ നഗരത്തിന്റെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻയും ഇതേ കാര്യങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. നീ എന്നോട് ഇവിടെ ചോദിച്ചതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ദേവാസുരമഭൂദൂ യുദ്ധ ദിവ്യമവ്ദം പുരാ ദ്രിജ । തസ്മിന് പരാജിതാ ദേവാ ദൈത്യൈര്ഹ്രാദപുരോഗമൈഃ
മഹർഷേ, ഒരു കാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ ദിവ്യമായ ഒരു യുദ്ധം നടന്നു. ആ യുദ്ധത്തിൽ ഹ്രാദൻ മുന്നിൽ നിന്ന ദൈത്യന്മാർ ദേവന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചു.
ക്ഷീരോദസ്യോത്തരം കൂലം ഗത്വാതപ്യന്ത വൈ തപഃ । വിഷ്ണോരാരാധനാര്ഥായ ജഗുശ്ചൈമം സ്തവം തദാ
ദേവന്മാർ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കൻ തീരത്ത് ചെന്നു, വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാനായി കഠിനതപസ്സു ചെയ്തു. അപ്പോൾ അവർ ഈ സ്തോത്രം പാടി.
ആരധനായ ലോകാനാം വിഷ്ണോരീശസ്യ യാം ഗിരമ് । വക്ഷ്യാമോ ഭഗവാനദ്യസ്തയാ വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതു
ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നനാക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള വാക്കുകൾ ഇന്ന് ഭഗവാൻ പറയും. ആ വാക്കുകൾകൊണ്ട് വിഷ്ണു പ്രസന്നനാകട്ടെ.
യതോ ഭൂതാന്യശേഷാണി പ്രസൂതാനി മഹാത്മനഃ । യസ്മിശ്വ ലയമേഷ്യന്തി കസ്തം സ്തോതുമിഹേശ്വരഃ
എല്ലാ ജീവികളും ഉദ്ഭവിക്കുകയും, ഒടുവിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മഹാത്മാവിനെ ഈ ലോകത്ത് ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുക?
തഥാപ്യാരതിവിദ്വസധ്വസ്തവീര്യാ ഭവാര്ഥിനഃ । ത്വാം സ്തോഷ്യാമസ്തവോക്തീനാം യാഥാര്ഥ്യനൈവ ഗോചരേ
എങ്കിലും, അജ്ഞാനത്താൽ ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ, നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ എത്രമാത്രം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നുവോ അത്ര മാത്രം സ്തുതിക്കുന്നു.
ത്വമുര്വീ സലിലം വഹ്നിര്വായുരാകാശമേവ ച । സമസ്തമന്തഃ കരണം പ്രധാനം തത്പരഃ പുമാന്
നീ ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിവയൊക്കെയും ആകുന്നു. എല്ലാ അന്തഃകരണങ്ങളുടെയും പ്രധാനം നീ തന്നെയാണ്. അതിനപ്പുറമുള്ള പരമപുരുഷനും നീയാണു.
ഏകം തവൈതദൂ ഭൂതാത്മന് ! മൂര്ത്താമൂര്ത്തമയം വപുഃ
സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവേ, നിന്റെ ഈ രൂപം ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ ഘടകങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്.
തത്രേശ!തവ യത്പൂര്വം ത്വന്നാഭികമലോദ്ഭവമ് । രൂപം വിശ്വോപകാരായ തസ്മൈ ബ്രഹ്മാത്മനേ നമഃ
ഇശ്വരാ, നിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം ഉദിച്ച, ലോകത്തിനു ഉപകാരമായ ആ ബ്രഹ്മരൂപത്തിന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശക്രാര്ക-രുദ്ര-വസ്വശിവ-മരുത്സോമാദിഭേദവത് । വയമേയത് സ്വരൂപം യത് തസ്മൈ ദേവാത്മനേ നമഃ
നീ ഇന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, രുദ്രൻ, വസുക്കൾ, അശ്വിനികൾ, മരുതുകൾ, സോമൻ തുടങ്ങിയവരായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഞങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ആ ദൈവാത്മാവിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ദമ്ഭപ്രായമസമ്ബോധി തിതിക്ഷാ-ദമവര്ജിതമ് । യദ്രൂപം തവ ഗോവിന്ദ ! തസ്മൈ ദൈത്യാത്മനേ നമഃ
ഗോവിന്ദാ, കപടവും അജ്ഞാനവും ക്ഷമയില്ലായ്മയും ആന്തരികനിയന്ത്രണമില്ലായ്മയും നിറഞ്ഞ നിന്റെ ആ ദൈത്യരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
നാതിജ്ഞാനവഹാ യസ്മിന് നാഡയഃ സ്തിമിതതേജസി । ശബ്ദാദിലോഭി യത്തസ്മൈ തുബ്യം യക്ഷാത്മനേ നമഃ
അധികമായ ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മന്ദമായ, ശബ്ദാദികളിൽ ആസക്തിയുള്ള നിന്റെ ആ യക്ഷരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ക്രൌര്യമായാമയം ഘോരം യച്ച രൂപം തവാസിതമ് । നിശാചരാത്മനേ തസ്മൈ നമസ്തേ പൂരുഷോത്തമ
പരമപുരുഷാ, ക്രൂരതയും മായയും നിറഞ്ഞ ഭയാനകമായ കറുത്ത നിന്റെ ആ നിശാചരരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗസ്ഥര്ധാമസദ്ധര്മ-ഫലോപകരണാം തവ । ധര്മാഖ്യഞ്ച തഥാ രൂപം നമസ്തസ്മൈ ജനാര്ദന
ജനാർദ്ദനാ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, ധർമ്മത്തിന്റെ വാസസ്ഥലവും ഫലദായകവുമായ നിന്റെ ആ ധർമ്മരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഹര്ഷപ്രായമസംസര്ഗിഗതിമദ് ഗമനാദിഷു । സിദ്ധാഖ്യം തവ യദ്രൂപം തസ്മൈ സിദ്ധാത്മനേ നമഃ
സന്തോഷം നിറഞ്ഞ, അസക്തിയും സ്വതന്ത്രതയും ഉള്ള നിന്റെ ആ സിദ്ധരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അതിതിക്ഷാധനം ക്രൂ രമുപഭോഗമയം ഹരേ । ദ്രിജിഹ്വ തവ യദ്രപൂം തസ്മൈ നാഗാത്മനേ നമഃ
ഹരേ, അത്യധികം ക്ഷമയും ഭയാനകതയും ആസ്വാദനസുഖവും ഇരട്ടനാവും ഉള്ള നിന്റെ ആ നാഗരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അവബോധി ച യച്ഛാന്തമദോഷമപകല്മഷമ് । ഋഷിരൂപാത്മനേ തസ്മൈ വിഷ്ണോ രൂപായ!തേ നമഃ
വിഷ്ണോ, ഉണർന്നിരിക്കുന്ന, ശാന്തവും ദോഷരഹിതവും പാപമില്ലാത്ത നിന്റെ ആ ഋഷിരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഭക്ഷയത്യഥ കല്പാന്തേ ഭൂതാനി യദാവരിതമ് । ത്വദ്രൂപം പുണ്ഡരീകാക്ഷ!തസ്മൈ കാലാത്മനേ നമഃ
കമലനയനാ, കല്പാന്തത്തിൽ എല്ലാജീവികളും ഗ്രസിക്കുന്ന നിന്റെ ആ കാലരൂപത്തിന് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
സമ്ഭക്ഷ്യ സര്വഭൂതാനി ദേവാദീന്യവിശേഷതഃ । നൃത്യത്യന്തേ ച യദ്രൂപം തസ്മൈ രുദ്രാത്മനേ നമഃ
ദേവന്മാരെയും മറ്റെല്ലാ ജീവികളെയും വ്യത്യാസമില്ലാതെ മുഴുവൻ ഉണ്ണുകയും, അവസാനം ആ രൂപത്തിൽ തന്നെ നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന രുദ്രസ്വരൂപനോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പ്രവൃത്ത്യാ രജസോ യച്ച കര്മണാം കാരകാത്മകമ് । ജനാര്ദന! നമസ്തസമൈ ത്വദ്രൂപായ നരാത്മനേ
ജനാർദ്ദനാ, പ്രവർത്തിയുടെ കാരണമായ രാജോഗുണത്തിന്റെ വഴി പ്രവർത്തിക്കുന്ന, മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവായ ആ നിന്റെ രൂപത്തോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അഷ്ടാവിംശദൂവധോപേതം യദ്രൂപം താമസം തവാ । ഉന്മാര്ഗഗാമി സര്വാത്മന് തസ്മൈ ! പശ്വാത്മനേ നമഃ
സർവ്വവ്യാപകനേ, ഇരുപത്തിയെട്ട് രൂപങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, വഴിവിട്ടു സഞ്ചരിക്കുന്ന, മൃഗങ്ങളുടെ ആത്മാവായ താമസികമായ നിന്റെ ആ രൂപത്തോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
യജ്ഞാങ്ഗബൂതം യദ്രൂപം ജഗതഃ സിദ്ധിസാധനമ് । വൃക്ഷാതിദൂഭേദി തസ്മൈ മുഖ്യാത്മനേ നമഃ
യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായും ലോകത്തിന്റെ സിദ്ധിയുടെ ഉപാധിയായും, വൃക്ഷാദികളെ വിഭജിക്കുന്ന മുഖ്യാത്മാവായ ആ രൂപത്തോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
തിര്യങൂ മാനുഷദേവാദി വ്യോമശബ്ദാദികഞ്ച യത് । രൂപം തവാദേഃ സര്വസ്യ തസ്മൈ സര്വാത്മനേ നമഃ
മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർ, ആകാശം, ശബ്ദം എന്നിവയുടെ ആരംഭമായ ആ സർവ്വാത്മാവായ നിന്റെ രൂപത്തോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പ്രധാനബുദ്ധയാദിമയാദശേഷാദൂ യദന്യദസ്മാത് പരമം പരാത്മന് । രൂപം തവാദ്യം ന യദന്യതുല്യം തസ്മൈ നമഃ കാരണകാരണായ
പ്രധാനവും ബുദ്ധിയും തുടങ്ങിയവയെക്കാൾ അപ്പുറം, മറ്റൊന്നുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാനാകാത്ത ആദിരൂപമായ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ നിനക്കു ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശുക്ലാദിദീര്ഘാദിഘനാദിഹീന മഗോചരേ യച്ച വിശേഷണാനാമ് । സുദ്ധാതിസുദ്ധ പരമര്ഷിദൃശ്യം രൂപായ തസ്മൈ ഭഗവന് । നതാഃ സ്മഃ
പൊളിവും നീളവും കനവും പോലെയുള്ള ഗുണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത, വിശുദ്ധവും അതിശുദ്ധവുമായ, പരമർഷികൾ കാണുന്ന, ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള ആ നിന്റെ രൂപത്തോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു, ഭഗവനെ.
യന്നഃ ശരീരേഷു യദന്യദേഹേ ഷ്വശേഷജന്തുഷ്വജമവ്യയം യത് । യസ്മാച്ച നാന്യദൂവ്യതിരിക്തമസ്തി ബ്രഹ്മസ്വരൂപായ നതാഃ സ്മ തസ്മൈ
നമ്മുടെ ശരീരങ്ങളിലും മറ്റുള്ള ശരീരങ്ങളിലും എല്ലാ ജീവികളിലും ജനനം ഇല്ലാത്ത, നശിക്കാത്ത, അതിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നുമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മസ്വരൂപത്തോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.