അനികേതാ ഹ്യനാഹാരാ യത്ര സായംഗൃഹാശ്ച യേ । തേഷാം ഗൃഹസ്ഥഃ സര്വേഷാം പ്രതിഷ്ഠാ യോനിരേവ ച
സ്ഥിരമായ താമസമില്ലാത്തവരും, സ്ഥിരമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കാത്തവരും, വൈകുന്നേരം എവിടെയായാലും താമസിക്കുന്നവരും—ഇവരൊക്കർക്കും ഗൃഹസ്ഥൻ തന്നെയാണ് ആശ്രയവും ആരംഭവും.
തേഷാം സ്വാഗതദാനാദിവക്തവ്യം മധുരം നൃപ । ഗൃഹാഗതാനാം ദദ്യാച്ച ശയനാസനഭോജനമ്
അത്തരം അതിഥികൾക്ക് സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം പറയുകയും, സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുകയും വേണം രാജാവേ. വീട്ടിൽ വന്നവർക്കു കിടക്കയും ഇരിപ്പിടവും ഭക്ഷണവും നൽകണം.
അതിഥിര്യസ്യ ഭഗ്നാശോ ഗൃഹാത്പ്രതിനിവര്ത്തതേ । സ ദത്ത്വാ ദുഷ്കൃതം തസ്മൈ പുണ്യമാദായ ഗച്ഛതി
ഒരു അതിഥി പ്രതീക്ഷകൾ നിറവേറ്റാതെ വീട്ടിൽ നിന്നു മടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ്റെ പാപം ഗൃഹസ്ഥൻ ഏറ്റെടുത്തു, തന്റെ പുണ്യം അതിഥിക്ക് നൽകുന്നു.
അവജ്ഞാനമഹംകാരോ ദംഭശ്ചൈവ ഗൃഹ സതഃ । പരിതാപോപഘാതൌ ച പാരുഷ്യം ച ന ശസ്യതേ
ഗൃഹസ്ഥന് അവഹേളനവും അഹങ്കാരവും കപടതയും ദു:ഖവും അന്യായവും കഠിനതയും ശോഭിക്കുന്നതല്ല.
യസ്തു സമ്യക്കരോത്യേവം ഗൃഹസ്ഥഃ പരമം വിധിമ് । സര്വബംധവിനിര്മുക്തോ ലോകാനാപ്നോത്യനുത്തമാന്
ഈ പരമ നിയമം ശരിയായി പാലിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥൻ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ഉന്നതമായ ലോകങ്ങൾ നേടുന്നു.
വയഃപരിണതോ രാജന്കൃതകൃത്യോ ഗൃഹാശ്രമീ । പുത്രേഷു ഭാര്യാം നിക്ഷിപ്യ വനം ഗച്ഛേത്സഹൈവ വാ
വയസ്സായപ്പോൾ, ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ കര്ത്തവ്യം നിറവേറ്റിയാൽ, ഭാര്യയെ മക്കളുടെ കൈയിൽ ഏൽപ്പിച്ച്, താനോ ഭാര്യയോടൊപ്പംവോ കാടിലേക്ക് പോകണം രാജാവേ.
പര്ണമൂലഫലാഹാരഃ കേശശ്മശ്രുജടാധരഃ । ഭൂമിശായീ ഭവേത്തത്ര മുനിസ്സര്വാതിഥിര്നൃപ
അവിടെ ഇല, കിഴങ്ങ്, പഴം എന്നിവ ഭക്ഷിച്ച്, മുടിയും താടിയും ചുരുളാക്കി, നിലത്ത് കിടന്ന്, എല്ലാ അതിഥികളെയും സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു മുനിയായി ജീവിക്കണം രാജാവേ.
ചര്മകാശകുശൈഃ കുര്യ്യാത്പരിധാനോത്തരീയകേ । തദ്വത്ത്രിഷവണം സ്നാനം ശസ്തമസ്യ നരേശ്വര
തോൽ, തൊലി, ദർഭ എന്നിവ കൊണ്ട് വസ്ത്രം ധരിക്കണം; അതുപോലെ, ഒരു ദിവസം മൂന്നു പ്രാവശ്യം കുളിക്കേണ്ടതും ഉചിതമാണ് രാജാവേ.
ദേവതാഭ്യര്ചനം ഹോമസ്സര്വാഭ്യാഗതപൂജനമ് । ഭിക്ഷാബലിപ്രദാനം ച ശസ്തമസ്യ നരേശ്വര
ദേവതാരാധനയും ഹോമവും എല്ലാ അതിഥികൾക്കും ആദരവും ഭിക്ഷയും ബലിയും നൽകുന്നതും അവനു ഉത്തമമാണ് രാജാവേ.
വന്യസ്നേഹേന ഗാത്രാണാമഭ്യംഗശ്ചാസ്യ ശസ്യതേ । തപശ്ച തസ്യ രാജേംദ്ര ശീതോഷ്ണാദിസഹിഷ്ണുതാ
കാട്ടിൽ കിട്ടുന്ന എണ്ണ കൊണ്ട് ശരീരം പുരട്ടുന്നതും, തപസ്സും, ചൂടും തണുപ്പും സഹിക്കുന്നതും അവനു ശോഭനമാണ് രാജാധിരാജാ.
യസ്ത്വേതാം നിയതശ്ചര്യാം വാനപ്രസ്ഥശ്ചരേന്മുനിഃ । സ ദഹത്യഗ്നിവദ്ദോഷാഞ്ജയേല്ലോകാംശ്ച ശാശ്വതാന്
ഇങ്ങനെ നിശ്ചിതമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന വാനപ്രസ്ഥൻ മുനി അഗ്നിപോലെ ദോഷങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ച് ശാശ്വത ലോകങ്ങൾ നേടുന്നു.
ചതുര്ഥശ്ചാശ്രമോ ഭിക്ഷോഃ പ്രോച്യതേ യോ മനീഷിഭിഃ । തസ്യ സ്വരൂപം ഗദതോ മമ ശ്രോതും നൃപാര്ഹസി
നാലാമത്തെ ആശ്രമം, ഭിക്ഷുവിന്റെത്, ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ നീ കേൾക്കണം രാജാവേ.
പുത്രദ്ര വ്യകലത്രേഷു ത്യക്തസ്നേഹോ നരാധിപ । ചതുര്ഥമാശ്രമസ്ഥാനം ഗച്ഛേന്നിര്ധൂതമത്സരഃ
മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും ഭാര്യയോടും സ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, അസൂയയില്ലാതെ, നാലാമത്തെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടക്കണം ഭൂപതേ.
ത്രൈവര്ഗികാംസ്ത്യജേത്സര്വാനാരംഭാനവനീപതേ । മിത്രാദിഷു സമോ മൈത്രസ്സമസ്തേഷ്വേവ ജംതുഷു
മൂന്നു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്നേഹിതന്മാരോടും മറ്റുള്ളവരോടും സമഭാവന പുലർത്തി, എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദം പുലർത്തണം ഭൂമിയുടെ രാജാവേ.
ജരായുജാംഡജാദീനാം വാഡ്മനഃകായകര്മഭിഃ । യുക്തഃ കുര്വീത ന ദ്രോ ഹം സര്വസംഗാംശ്ച വര്ജയേത്
ജരായുജന്മാരോടും അണ്ഡജന്മാരോടും മറ്റുള്ളവരോടും വാക്കിലും മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും ഉത്തമമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യണം; ആരെയും ദോഷം ചെയ്യരുത്, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം.
ഏകാരാത്രസ്ഥിതിര്ഗ്രാമേ പംചരാത്രസ്ഥിതിഃ പുരേ । തഥാ തിഷ്ഠേദ്യഥാപ്രീതിര്ദ്വേഷോ വാ നാസ്യ ജായതേ
ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു രാത്രി മാത്രം, നഗരത്തിൽ അഞ്ചു രാത്രിയോളം മാത്രം താമസിക്കണം; എങ്ങും അനുരാഗമോ ദ്വേഷമോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം.
പ്രാണയാത്രാനിമിത്തം ച വ്യംഗാരേ ഭുക്തവജ്ജനേ । കാലേ പ്രശസ്തവര്ണാനാം ഭിക്ഷാര്ഥം പര്യടേദ്ഗൃഹാന്
ജീവിതം നിലനിർത്താൻ, ആരോടും ചോദിക്കാതെ കിട്ടുന്ന ഭക്ഷണം കഴിക്കാം; നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരുടെ വീടുകളിൽ സമയത്ത് ഭിക്ഷയ്ക്കായി പോകണം.
കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ദര്പമോഹലോഭാദയശ്ച യേ । താംസ്തു സര്വാന്പരിത്യജ്യ പരിവ്രാണ്നിര്മമോ ഭവേത്
കാമം, ക്രോധം, അഹങ്കാരം, മോഹം, ലോഭം എന്നിവയും മറ്റും മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ച്, പരിവ്രാജകൻ മമതയില്ലാതിരിക്കണം.
അഭയം സര്വഭൂതേഭ്യോ ദത്ത്വാ യശ്ചരതേ മുനിഃ । തസ്യാപി സര്വഭൂതേഭ്യോ ന ഭയം വിദ്യതേ ക്വചിത്
എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം ഇല്ലെന്നു ഉറപ്പു നൽകി ജീവിക്കുന്ന സന്യാസിക്ക്, ലോകത്തിലെ ആരെയും കണ്ടാലും എവിടെയും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.
കൃത്വാഗ്നിഹോത്രം സ്വശരീരസംസ്ഥം ശാരീരമഗ്നിം സ്വമുഖേ ജുഹോതി । വിപ്രസ്തു ഭൈക്ഷ്യോപഹിതൈര്ഹവിര്ഭിശ്ചിതാഗ്നികാനാം വ്രജതി സ്മ ലോകാന്
താൻ തന്നെ അഗ്നിയായി കരുതി, അഗ്നിഹോത്രം തന്റെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, സ്വയം അഹുതികൾ സ്വമുഖത്തിൽ സമർപ്പിക്കുന്നവനാണ് സന്യാസി. എന്നാൽ, ഭിക്ഷയിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ഹവിസുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ബ്രാഹ്മണൻ ചിതാഗ്നി കത്തിച്ചവരുടെ ലോകങ്ങളിൽ എത്തുന്നു.
മോക്ഷാശ്രമം യശ്ചരതേ യഥോക്തം ശുചിസ്സുഖം കല്പിതബുദ്ധിയുക്തഃ । അനിംധനം ജ്യോതിരിവ പ്രശാംതസ്സ ബ്രഹ്മലോകം ശ്രയതേ ദ്വിജാതിഃ
നിർമ്മലനും സന്തുഷ്ടനും മനസ്സിൽ സമാധാനമുള്ളവനും ആയ് മോക്ഷമാർഗ്ഗം നിർവഹിക്കുന്നവൻ, ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത ദീപംപോലെ ശാന്തനായി, ആ ദ്വിജാതി ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
സഗര ഉവാച കഥിതം ചാതുരാശ്രമ്യം ചാതുര്വര്ണ്യക്രിയാസ്തഥാ । പുംസഃ ക്രിയാമഹം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ദ്വിജസത്തമ ॥ ൩,൧൦.
സഗരൻ പറഞ്ഞു: നാലു ആശ്രമങ്ങളുടെയും നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെയും കര്മ്മങ്ങൾ വിശദമായി പറഞ്ഞുവല്ലോ; ഇപ്പോൾ, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന കര്മ്മങ്ങൾ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നിത്യനൈമിത്തികാഃ കാമ്യാഃ ക്രിയാഃ പുംസാമശേഷതഃ । സമാഖ്യാഹി ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠ സര്വജ്ഞോ ഹ്യസി മേ മതഃ ॥ ൩,൧൦.
നിത്യവും നൈമിത്തികവുമായും കാമ്യമായും ഉള്ള മനുഷ്യരുടെ കര്മ്മങ്ങൾ മുഴുവനായി വിശദീകരിക്കണമേ, ഭൃഗുവിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, കാരണം ഞാൻ നിന്നെ സർവ്വജ്ഞനായി കരുതുന്നു.
ഔര്വ ഉവാച യദേതദുക്തം ഭവതാ നിത്യനൈമിത്തികാശ്രയമ് । തദഹം കഥയിഷ്യാമി ശൃണുഷ്വൈകമനാ മമ ॥ ൩,൧൦.
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: നീ ചോദിച്ച നിത്യവും നൈമിത്തികവുമായ കര്മ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിശദമായി പറയും; എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
ജാതസ്യ ജാതകര്മാദിക്രിയാകാണ്ഡമശേഷതഃ । പുത്രസ്യ കുര്വീത പിതാ ശ്രാദ്ധം ചാഭ്യുദയാത്മകമ് ॥ ൩,൧൦.
ജനിച്ച കുട്ടിക്കായി, പിതാവ് ജനനാദി കര്മ്മങ്ങളും മറ്റു എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളും, കൂടാതെ ഉല്ലാസകരമായ ശ്രാദ്ധവും നിർവഹിക്കണം.
യുഗ്മാംസ്തു പ്രാഡ്മുഖാന്വിപ്രാന്ഭോജയേന്മനുജേശ്വര । യഥാ തൃപ്തിസ്തഥാ കുര്യാദ്ദൈവം പിത്ര്യം ദ്വിജന്മനാമ് ॥ ൩,൧൦.
നരാധിപനേ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കിഴക്കോട്ട് മുഖം നോക്കി ജോഡികളായി ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; ദ്വിജന്മാർക്ക് ദേവതകൾക്കും പിതാക്കൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ഹോമങ്ങൾ അവരുടെ തൃപ്തിക്ക് അനുസരിച്ച് നടത്തണം.
ദധ്നാ യുക്തൈഃ സബദരൈര്മിശ്രാന് പിണ്ഡാന്മുദാ യുതഃ । നാന്ദീമുഖേഭ്യസ്തീര്ഥേന ദദ്യാദ്ദൈവേന പാര്ഥിവ ॥ ൩,൧൦.
തൈര്, യവം മുതലായവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ പിണ്ടങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ, നന്ദിമുഖം നോക്കുന്നവർക്കു തിരുനീർ ഉപയോഗിച്ച് ദൈവാർപ്പണമായി നൽകണം, രാജാവേ.
പ്രാജാപത്യേന വാ സര്വമുപചാരം പ്രദക്ഷിണമ് । കുര്വീത തത്തഥാശേഷവൃദ്ധികാലേഷു ഭൂപതേ ॥ ൩,൧൦.
അല്ലെങ്കിൽ, പ്രാജാപത്യവിധിയിലൂടെ എല്ലാ ചടങ്ങുകളും വലതുവശം ചുറ്റി നിർവഹിക്കണം; അങ്ങനെ എല്ലാ ഉല്ലാസകരമായ സമയങ്ങളിലും ചെയ്യണം, ഭൂപതേ.
തതശ്ച നാമ കുര്വീത പിതൈവ ദശമേഹനി । ദേവപൂര്വം നരാഖ്യം ഹി ശര്മവര്മാദിസംയുതമ് ॥ ൩,൧൦.
അതിനുശേഷം പിതാവ് പത്താം ദിവസം കുട്ടിക്ക് ദൈവനാമം തുടങ്ങിയും മനുഷ്യനാമം അവസാനിപ്പിച്ചും, 'ശർമ', 'വർമ്മ' മുതലായതും ചേർത്ത് നാമകരണം ചെയ്യണം.
ശര്മേതി ബ്രാഹ്യണസ്യോക്തം വര്മേതി ക്ഷത്രസംശ്രയമ് । ഗുപ്തദാസാത്മകം നാമ പ്രശസ്തം വൈശ്യശൂദ്രയോഃ ॥ ൩,൧൦.
'ശർമ' എന്നത് ബ്രാഹ്മണർക്കാണ്, 'വർമ്മ' എന്നത് ക്ഷത്രിയർക്കാണ്; സംരക്ഷണവും സേവനവും സൂചിപ്പിക്കുന്ന നാമം വൈശ്യനും ശൂദ്രനും അനുയോജ്യമാണ്.