പരദാരപരദ്രവ്യപരഹിംസാസു യോ രതിമ് । ന കരോതി പുമാന്ഭൂപ തോഷ്യതേ തേന കേശവഃ ॥ ൩,൮.
മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയിലോ, സമ്പത്തിലോ, മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതിലോ ആസ്വാദനമില്ലാത്തവനിൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു, രാജാവേ.
ന താഡയതി നോ ഹന്തി പ്രാണിനോ ന ച ഹിംസകഃ । യോ മനുഷ്യോ മനുഷ്യേന്ദ്ര തോഷ്യതേ തേന കേശവഃ ॥ ൩,൮.
മനുഷ്യരാജാവേ, ജീവികളെ അടിക്കുകയോ, കൊല്ലുകയോ, പീഡിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യാത്തവനിൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
ദേവാദ്വിജഗുരൂണാം ച ശുശ്രൂഷാസു സദോദ്യതഃ । തോഷ്യതേ തേന ഗോവിന്ദഃ പുരുഷേണനരേശ്വര ॥ ൩,൮.
ദേവന്മാരെയും, ദ്വിജന്മാരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും സേവിക്കാൻ എപ്പോഴും തയ്യാറായിരിക്കുന്നവനിൽ, രാജാവേ, ഗോവിന്ദൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
യഥാത്മനി ച പുത്രേ ച സര്വഭൂതേഷു യത്തഥാ । ഹിതകാമോ ഹരിസ്തേന സര്വദാ തോഷ്യതേ സുഖമ് ॥ ൩,൮.
തനിക്കോ, സ്വന്തം മകന്ക്കോ എങ്ങനെ നല്ലതു ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും നല്ലതു ആഗ്രഹിക്കുന്നവനിൽ ഹരി എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും സുഖത്തോടെയും ഇരിക്കുന്നു.
യസ്യ രാഗാദിദോഷേണ ന ദുഷ്ടം നൃപ മാനസമ് । വിശുദ്ധചേതസാ വിഷ്ണുസ്തോഷ്യതേ തേന സര്വദാ ॥ ൩,൮.
രാജാവേ, ആരുടെയോ മനസ്സ് രാഗാദി ദോഷങ്ങളാൽ മലിനമാകാതെ, പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമായിരിക്കുമ്പോൾ, അങ്ങനെയുള്ളവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
വര്ണാശ്രമേഷു യേ ധര്മാഃ ശാസ്ത്രോക്താ മുനിസത്തമ । തേഷു തിഷ്ഠന്നരോ വിഷ്ണുമാദുഷ്ടം നൃപ മാനസമ് ॥ ൩,൮.
മഹർഷിയേ, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധർമ്മങ്ങളിൽ മനസ്സ് മലിനമാകാതെ ആചരിക്കുന്നവൻ വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
സഗര ഉവാച തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛമി വര്ണധര്മാനശേഷതഃ । തഥൈവാശ്രമധര്മംശ്ച ദ്വിജവര്യ ബ്രവീഹി താന് ॥ ൩,൮.
സഗരൻ പറഞ്ഞു: അതിനാൽ, വർണ്ണങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങൾ മുഴുവനായും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ ആശ്രമങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങളും, മഹാനായ ദ്വിജനേ, ദയവായി അവയെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ഔര്വ ഉവാച ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവിശാം ശുദ്രാണാം ച യഥാകമമ് । ത്വമേകാഗ്രമതിര്ഭൂത്വാ ശൃണു ധര്മാന്മയോദിതാന് ॥ ൩,൮.
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിവരുടെ യോജ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ നീ ഏകാഗ്രതയോടെ കേൾക്കണം.
ദാനം ദദ്യാദ്യജേദ്ദേവാന് യജ്ഞിഃ സ്വാധ്യായതത്പരഃ । നിത്യോദകീ ഭവേദ്വിപ്രഃ കുര്യാച്ചാഗ്നിപരിഗ്രഹമ് ॥ ൩,൮.
ബ്രാഹ്മണൻ ദാനം നൽകണം, ദേവന്മാരെ യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ട് ആരാധിക്കണം, സ്വാധ്യായത്തിൽ താല്പര്യം പുലർത്തണം, എല്ലായ്പ്പോഴും വെള്ളം നൽകുന്നവനാകണം, അഗ്നി സ്വീകരണവും നിർവഹിക്കണം.
വൃത്ത്യര്ഥം യാജയേച്ചാന്യാനന്യാനധ്യാപയേത്തഥാ । കുര്യാത്പ്രതിഗ്രഹാദാനംശുക്ലാര്ഥാന്ന്യായതോ ദ്വിജഃ ॥ ൩,൮.
ജീവനാമായി, ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞം നടത്താം, പഠിപ്പിക്കാം, ശുദ്ധമായ ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി ന്യായമായി ദാനം സ്വീകരിക്കാം.
സര്വഭൂതഹിതം കുര്യാന്നാഹിതം കസ്യാചിദ്ദ്വിജഃ । മൈത്രീ സമസ്തഭൂതേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യോത്തമം ധനമ് ॥ ൩,൮.
ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരപ്രദമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം, ആരെയും ദോഷപ്പെടുത്തരുത്. എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നതാണ് ബ്രാഹ്മണന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത്.
ഗ്രാവ്ണിരത്നേ ച പാരക്യേ സമബുദ്ധിര്ഭവേദ്ദ്വിജഃ । ഋതാവഭിഗമഃ പത്ന്യാം ശസ്തതേ ചാസ്യ പാര്ഥിവ ॥ ൩,൮.
ബ്രാഹ്മണൻ കല്ലിനോടും രത്നത്തിനോടും മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കളോടും തുല്യമായ മനോഭാവം പുലർത്തണം. ഭാര്യയെ ശരിയായ കാലത്ത് മാത്രം സമീപിക്കുന്നത് അവനു പ്രശംസനീയമാണ്, രാജാവേ.
ദാനാനി ദദ്യാദിച്ഛാതോ ദ്വിജേഭ്യഃ ക്ഷത്രിയോപി വാ । യജേച്ച വിവിധൈര്യജ്ഞൈരധീയീത ച പാര്ഥിവഃ ॥ ൩,൮.
ക്ഷത്രിയനും തനിക്കിഷ്ടംപോലെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകാം, വിവിധയജ്ഞങ്ങൾ നടത്താം, പഠിക്കാം, രാജാവേ.
ശസ്ത്രാജീവോ മഹീരക്ഷാ പ്രവരാ തസ്യ ജീവികാ । തത്രാപി പ്രഥമഃ കല്പഃ പൃഥിവീപരിപാരനമ് ॥ ൩,൮.
അയുധം ഉപയോഗിച്ച് ജീവിക്കലും ഭൂമിയെ രക്ഷിക്കലുമാണ് ക്ഷത്രിയന്റെ പ്രധാന ഉപജീവനം. അതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കലാണ്.
ധരിത്രീപാലനേനൈവ കൃതകൃത്യാ നരാധിപാഃ । ഭവന്തി തൃപതേരംശാ യതോ യജ്ഞാദികര്മണാമ് ॥ ൩,൮.
ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ തന്നെ രാജാക്കന്മാർ കർത്തവ്യം നിർവഹിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അവർ യജ്ഞാദികർമ്മങ്ങളുടെ ഫലത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു.
ദുഷ്ടാനാം ശാസനാദ്രാജാ ശിഷ്ടാനാം പരിപാലനാത് । പ്രാപ്നോത്യഭിമതാംല്ലോകാന്വര്ണസംസ്ഥാം കരോതി യഃ ॥ ൩,൮.
ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുകയും സജ്ജന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാജാവ് ഇഷ്ടമായ ലോകങ്ങളിൽ എത്തുന്നു; വർണ്ണക്രമം നിലനിറുത്തുന്നതും അവനാണ്.
പാശുപാല്യം ച വാണിജ്യം കൃഷിം ച മനുജേശ്വര । വൈശ്യായ ജീവികാം ബ്രഹ്മാ ദദൌ ലോകപിതാമഹഃ ॥ ൩,൮.
മനുഷ്യരിൽ പ്രഭുവേ, പശുപാലനം, വ്യാപാരം, കൃഷി എന്നിവയാണ് വൈശ്യന്റെ ഉപജീവനം; ഇവ ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
തസ്യാപ്യധ്യയനം യജ്ഞോ ദാനം ധര്മശ്ച ശസ്യതേ । നിത്യനൈമിത്തികാദീനാമനുഷ്ഠാനം ച കര്മണാമ് ॥ ൩,൮.
അവനും പഠനം, യജ്ഞം, ദാനം, ധർമ്മം എന്നിവയും, നിത്യവും പ്രത്യേക സമയത്തും ചെയ്യേണ്ട കർമ്മങ്ങളും ആചരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ശ്ലാഘിക്കപ്പെടുന്നു.
ദ്വിജാതിസംശ്രിതം കര്മ താദര്ഥ്യം തേന പോഷണമ് । ക്രയവിക്രയജൈര്വാപി ധനൈഃ കാരൂദ്ഭവേന വാ ॥ ൩,൮.
അവന്റെ ജോലി ദ്വിജാതികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്; അതിലൂടെ അവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു, വാങ്ങലും വിൽപ്പനയുമിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ധനത്തിലോ, കയ്യാലുള്ള തൊഴിൽകൊണ്ടോ.
ശുദ്രസ്യ സന്നതിഃ ശൌചം സേവാ സ്വാമിന്യമായയാ । അമന്ത്രയജ്ഞോ ഹ്യസ്തേയം തത്സംഗോ വിപ്രരക്ഷണമ് ॥ ൩,൮.
ശൂദ്രന് വിനയം, ശുദ്ധി, സേവനം, യജമാനനോട് വിശ്വാസം, മന്ത്രമില്ലാത്ത യജ്ഞം, കള്ളം ചെയ്യാതിരിക്കുക, സജ്ജനരോടൊപ്പം ഇരിക്കുക, ബ്രാഹ്മണരെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നിവയാണ്.
ദാനം ച ദദ്യാച്ഛൂദ്രോപി പാകയജ്ഞൈര്യജേത ച । പിത്ര്യാദികം ച തത്സര്വം ശുദ്രഃ കുര്വീത തേന വൈ ॥ ൩,൮.
ശൂദ്രനും ദാനം നൽകാം, പാകയജ്ഞങ്ങൾ നടത്താം; പിതൃകർമ്മാദികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും അവൻ ചെയ്യാം.
ഭൃത്യാദിഭരണാര്ഥായ സര്വേഷാം ച പരിഗ്രഹഃ । ഋതുകാലേഭിഗമനം സ്വദാരേഷു മഹീപതേ ॥ ൩,൮.
ഭൃത്യന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും പോഷിപ്പിക്കാൻ എല്ലാവർക്കും സമ്പത്ത് സ്വീകരിക്കാം; സ്വന്തം ഭാര്യമാരെ ശരിയായ സമയത്ത് സമീപിക്കാം, രാജാവേ.
ദയാ സമസ്തഭൂതേഷു തിതിക്ഷാ നാതിമാനിതാ । സത്യം ശൌചമനായാസോ മങ്ഗലം പ്രിയവാദിതാ ॥ ൩,൮.
എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ, ക്ഷമ, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, സത്യവാക്ക്, ശുദ്ധി, മനസ്സിലെ ആശങ്കയില്ലായ്മ, മംഗളത്വം, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കൽ — ഇവയാണ് നല്ല ഗുണങ്ങൾ.
മൈത്ര്യസ്പൃഹാ തഥാ തദ്വദകാര്പണ്യംനരേശ്വര । അനുസൂയാ ച സാമാന്യവര്ണാനാം കഥിതാ ഗുണാഃ ॥ ൩,൮.
സൗഹൃദം, അസൂയയില്ലായ്മ, പിശുക്കുതനമില്ലായ്മ, മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾക്കായി മോഹം കാണിക്കാതിരിക്കൽ — ഇതെല്ലാം സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളാണ്, രാജാവേ.
ആശ്രമാണാം ച സര്വേഷാമേതേ സാമാന്യലക്ഷണാഃ । ഗുണാംസ്തഥാവദ്ധര്മാംശ്ച വിപ്രാദീനാമിമാഞ്ഛൃണു ॥ ൩,൮.
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങൾക്കും ഈ ഗുണങ്ങൾ പൊതുവായ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. അങ്ങനെ തന്നെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും പ്രത്യേക ധർമ്മങ്ങളും ഗുണങ്ങളും ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ക്ഷാത്ത്രം കര്മ ദ്വിജസ്യോക്തം വൈശ്യം കര്മ തഥാ പദി । രാജന്യസ്യ ച വൈശ്യോക്തം ശൂദ്രകര്മ ന ചൈതയോഃ ॥ ൩,൮.
ക്ഷത്രിയന്റെ ജോലി ദ്വിജന്മാർക്കു നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; വൈശ്യരുടെ ജോലി അപ്രത്യക്ഷതയിൽ ചെയ്യാം; എന്നാൽ ശൂദ്രന്റെ ജോലി ഇവർക്കു വേണ്ടിയല്ല.
സാമര്ഥ്യേ സതി തത്ത്യാജ്യമുഭാഭ്യാമപി പാര്ഥിവ । തദേവാപദി കര്തവ്യം ന കുര്യാത്കര്മസംകരമ് ॥ ൩,൮.
ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ, രാജാവേ, അപ്രത്യക്ഷതയിലായാലും ആ ജോലികൾ ഇരുവരും ഉപേക്ഷിക്കാം; അത്ര മാത്രം ചെയ്യണം, വർഗ്ഗങ്ങളുടെ ജോലി തമ്മിൽ കലർത്തരുത്.
ഇത്യേതേ കഥിതാ രാജന്വര്ണധര്മാ മയാ തവ । ധര്മാനാശ്രമിണാം സമ്യഗ്ബ്രുവതോ മേ നിശാമയ ॥ ൩,൮.
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, ഞാൻ വർഗ്ഗങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങൾ പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി ആശ്രമികളുടെ ധർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ ശരിയായി പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ഔര്വ ഉവാച । ബാലഃ കൃതോപനയനോ വേദാഹരണതത്പരഃ । ഗുരുഗേഹേ വസേദ്ഭൂപ ബ്രഹ്മചാരീ സമാഹിതഃ
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ ബാലൻ, വേദപാരായണത്തിൽ മനസ്സോടെ, ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ ബ്രഹ്മചാരിയായി താമസിക്കണം, രാജാവേ.
ശൌചാ ചാരവ്രതം തത്ര കാര്യ്യം ശുശ്രൂഷണം ഗുരോഃ । വ്രതാനി ചരതാ ഗ്രാഹ്യോ വേദശ്ച കൃതബുദ്ധിനാ
അവിടെ ശുദ്ധിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും വ്രതങ്ങളും പാലിക്കണം; ഗുരുവിനെ സേവിക്കണം; വ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുമ്പോൾ ഉറച്ച മനസ്സോടെ വേദം പഠിക്കണം.