സഗരഃ പ്രണിപത്ത്യൈനമൌര്വം പപ്രച്ഛഭാര്ഗവമ് । വിഷ്ണോരാരാധനോപായസംബന്ധം മുനിസത്തമ ॥ ൩,൮.
സഗരൻ ഭാർഗവകുലത്തിൽ പെട്ട ഔർവനെ വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ച്, വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗം സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
ഫലം ചാരാധിതേ വിഷ്ണോ യത്പുംസാമഭിജായതേ । സ ചാഹ പൃഷ്ടോ യത്നേന തസ്മൈ തന്മേഖിലം ശൃണു ॥ ൩,൮.
വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചാൽ മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണെന്നും സഗരൻ ഉത്സാഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചു. ഔർവൻ അതിന്റെ മുഴുവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു, അതു ഞാൻ പറയാം, ശ്രവിക്കൂ.
ഔര്വ ഉവാച ഭൌമം മനോരഥം സ്വര്ഗം സ്വര്ഗേ രമ്യം ച യത്പദമ് । പ്രാപ്നോത്യാരാധിതേ വിഷ്ണൌ നിര്വാണമപി ചോത്തമമ് ॥ ൩,൮.
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ഭൂമിയിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ, സ്വർഗ്ഗം, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ആനന്ദകരമായ സ്ഥാനം, അതുപോലെ പരമമായ മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
യദ്യദിച്ഛതി യാവച്ച ഫലമാരാധിതേഽച്യുതേ । തത്തദാപ്നോതി രാജേന്ദ്ര ഭൂരി സ്വല്പമഥാപി വാ ॥ ൩,൮.
രാജാവേ, അച്യുതനെ ആരാധിച്ചാൽ ആൾക്ക് എത്രയും വലിയതോ ചെറുതോ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലം അതുപോലെ തന്നെ ലഭിക്കും.
യത്തു പൃച്ഛസി ഭൂപാല കഥാമാരാധ്യതേ ഹരിഃ । തദഹം സകലം തുഭ്യം കഥയാമി നിബോധ മേ ॥ ൩,൮.
ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ഹരിയെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം എന്ന് നീ ചോദിച്ചതിനുള്ള മുഴുവൻ ഉത്തരം ഞാൻ പറയാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
വര്ണാശ്രമാചാരവതാ പുരുഷേണപരഃ പുമാന് । വിഷ്ണുരാരാധ്യതേ പന്ഥാ നാന്യസ്തത്തോഷകാരകഃ ॥ ൩,൮.
വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം പാലിക്കുന്നവനാണ് പരമപുരുഷനെ ശരിയായി ആരാധിക്കാൻ കഴിയുക; ഇതല്ലാതെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല.
യജന്യജ്ഞാന്യജത്യേനം ജപന്ത്യേനം ജപന്നൃപ । നിഘ്നന്നന്യാന്ഹിനസ്ത്യേനം സര്വഭൂതോ യതോ ഹരിഃ ॥ ൩,൮.
യജ്ഞങ്ങൾ അർപ്പിച്ചും, ജപങ്ങൾ ചൊല്ലിയും, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചും, മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിച്ചും ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു, കാരണം ഹരിയാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവ്.
തസ്മാത്സദാചാരവതാ പുരുഷേണ ജനാര്ദനഃ । ആരാധ്യസ്തു സ്വവര്ണോക്തധര്മാനുഷ്ഠാനകാരിമാ ॥ ൩,൮.
അതുകൊണ്ട്, നല്ല ആചാരമുള്ളവനും, തനിക്കു നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വർണ്ണധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനുമാണ് ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിക്കേണ്ടത്.
ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോ വൈശ്യഃ ശുദ്രശ്ച പൃഥിവീപതേ । സ്വധര്മതത്പരോ വിഷ്ണുമാരാധയതി നാന്യഥാ ॥ ൩,൮.
ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം; ഇതല്ലാതെ വേറെ മാർഗ്ഗമില്ല.
പരാപവാദം പൈശുന്യമനൃതം ച ന ഭാഷതേ । അന്യോദ്വേഗകരം വാപി തോഷ്യതേ തേനകേശവഃ ॥ ൩,൮.
അവൻ മറ്റുള്ളവരെ കുറിച്ച് ദുഷ്പ്രചാരം പറയുകയോ, ചതിയോ, കള്ളം പറയുകയോ, മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നതോ ഒന്നും സംസാരിക്കില്ല; ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനിൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
പരദാരപരദ്രവ്യപരഹിംസാസു യോ രതിമ് । ന കരോതി പുമാന്ഭൂപ തോഷ്യതേ തേന കേശവഃ ॥ ൩,൮.
മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയിലോ, സമ്പത്തിലോ, മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതിലോ ആസ്വാദനമില്ലാത്തവനിൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു, രാജാവേ.
ന താഡയതി നോ ഹന്തി പ്രാണിനോ ന ച ഹിംസകഃ । യോ മനുഷ്യോ മനുഷ്യേന്ദ്ര തോഷ്യതേ തേന കേശവഃ ॥ ൩,൮.
മനുഷ്യരാജാവേ, ജീവികളെ അടിക്കുകയോ, കൊല്ലുകയോ, പീഡിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യാത്തവനിൽ കേശവൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
ദേവാദ്വിജഗുരൂണാം ച ശുശ്രൂഷാസു സദോദ്യതഃ । തോഷ്യതേ തേന ഗോവിന്ദഃ പുരുഷേണനരേശ്വര ॥ ൩,൮.
ദേവന്മാരെയും, ദ്വിജന്മാരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും സേവിക്കാൻ എപ്പോഴും തയ്യാറായിരിക്കുന്നവനിൽ, രാജാവേ, ഗോവിന്ദൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
യഥാത്മനി ച പുത്രേ ച സര്വഭൂതേഷു യത്തഥാ । ഹിതകാമോ ഹരിസ്തേന സര്വദാ തോഷ്യതേ സുഖമ് ॥ ൩,൮.
തനിക്കോ, സ്വന്തം മകന്ക്കോ എങ്ങനെ നല്ലതു ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും നല്ലതു ആഗ്രഹിക്കുന്നവനിൽ ഹരി എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും സുഖത്തോടെയും ഇരിക്കുന്നു.
യസ്യ രാഗാദിദോഷേണ ന ദുഷ്ടം നൃപ മാനസമ് । വിശുദ്ധചേതസാ വിഷ്ണുസ്തോഷ്യതേ തേന സര്വദാ ॥ ൩,൮.
രാജാവേ, ആരുടെയോ മനസ്സ് രാഗാദി ദോഷങ്ങളാൽ മലിനമാകാതെ, പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമായിരിക്കുമ്പോൾ, അങ്ങനെയുള്ളവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
വര്ണാശ്രമേഷു യേ ധര്മാഃ ശാസ്ത്രോക്താ മുനിസത്തമ । തേഷു തിഷ്ഠന്നരോ വിഷ്ണുമാദുഷ്ടം നൃപ മാനസമ് ॥ ൩,൮.
മഹർഷിയേ, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധർമ്മങ്ങളിൽ മനസ്സ് മലിനമാകാതെ ആചരിക്കുന്നവൻ വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
സഗര ഉവാച തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛമി വര്ണധര്മാനശേഷതഃ । തഥൈവാശ്രമധര്മംശ്ച ദ്വിജവര്യ ബ്രവീഹി താന് ॥ ൩,൮.
സഗരൻ പറഞ്ഞു: അതിനാൽ, വർണ്ണങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങൾ മുഴുവനായും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ ആശ്രമങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങളും, മഹാനായ ദ്വിജനേ, ദയവായി അവയെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ഔര്വ ഉവാച ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവിശാം ശുദ്രാണാം ച യഥാകമമ് । ത്വമേകാഗ്രമതിര്ഭൂത്വാ ശൃണു ധര്മാന്മയോദിതാന് ॥ ൩,൮.
ഔർവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിവരുടെ യോജ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ നീ ഏകാഗ്രതയോടെ കേൾക്കണം.
ദാനം ദദ്യാദ്യജേദ്ദേവാന് യജ്ഞിഃ സ്വാധ്യായതത്പരഃ । നിത്യോദകീ ഭവേദ്വിപ്രഃ കുര്യാച്ചാഗ്നിപരിഗ്രഹമ് ॥ ൩,൮.
ബ്രാഹ്മണൻ ദാനം നൽകണം, ദേവന്മാരെ യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ട് ആരാധിക്കണം, സ്വാധ്യായത്തിൽ താല്പര്യം പുലർത്തണം, എല്ലായ്പ്പോഴും വെള്ളം നൽകുന്നവനാകണം, അഗ്നി സ്വീകരണവും നിർവഹിക്കണം.
വൃത്ത്യര്ഥം യാജയേച്ചാന്യാനന്യാനധ്യാപയേത്തഥാ । കുര്യാത്പ്രതിഗ്രഹാദാനംശുക്ലാര്ഥാന്ന്യായതോ ദ്വിജഃ ॥ ൩,൮.
ജീവനാമായി, ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞം നടത്താം, പഠിപ്പിക്കാം, ശുദ്ധമായ ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി ന്യായമായി ദാനം സ്വീകരിക്കാം.
സര്വഭൂതഹിതം കുര്യാന്നാഹിതം കസ്യാചിദ്ദ്വിജഃ । മൈത്രീ സമസ്തഭൂതേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യോത്തമം ധനമ് ॥ ൩,൮.
ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരപ്രദമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം, ആരെയും ദോഷപ്പെടുത്തരുത്. എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നതാണ് ബ്രാഹ്മണന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത്.
ഗ്രാവ്ണിരത്നേ ച പാരക്യേ സമബുദ്ധിര്ഭവേദ്ദ്വിജഃ । ഋതാവഭിഗമഃ പത്ന്യാം ശസ്തതേ ചാസ്യ പാര്ഥിവ ॥ ൩,൮.
ബ്രാഹ്മണൻ കല്ലിനോടും രത്നത്തിനോടും മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കളോടും തുല്യമായ മനോഭാവം പുലർത്തണം. ഭാര്യയെ ശരിയായ കാലത്ത് മാത്രം സമീപിക്കുന്നത് അവനു പ്രശംസനീയമാണ്, രാജാവേ.
ദാനാനി ദദ്യാദിച്ഛാതോ ദ്വിജേഭ്യഃ ക്ഷത്രിയോപി വാ । യജേച്ച വിവിധൈര്യജ്ഞൈരധീയീത ച പാര്ഥിവഃ ॥ ൩,൮.
ക്ഷത്രിയനും തനിക്കിഷ്ടംപോലെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകാം, വിവിധയജ്ഞങ്ങൾ നടത്താം, പഠിക്കാം, രാജാവേ.
ശസ്ത്രാജീവോ മഹീരക്ഷാ പ്രവരാ തസ്യ ജീവികാ । തത്രാപി പ്രഥമഃ കല്പഃ പൃഥിവീപരിപാരനമ് ॥ ൩,൮.
അയുധം ഉപയോഗിച്ച് ജീവിക്കലും ഭൂമിയെ രക്ഷിക്കലുമാണ് ക്ഷത്രിയന്റെ പ്രധാന ഉപജീവനം. അതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കലാണ്.
ധരിത്രീപാലനേനൈവ കൃതകൃത്യാ നരാധിപാഃ । ഭവന്തി തൃപതേരംശാ യതോ യജ്ഞാദികര്മണാമ് ॥ ൩,൮.
ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ തന്നെ രാജാക്കന്മാർ കർത്തവ്യം നിർവഹിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അവർ യജ്ഞാദികർമ്മങ്ങളുടെ ഫലത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു.
ദുഷ്ടാനാം ശാസനാദ്രാജാ ശിഷ്ടാനാം പരിപാലനാത് । പ്രാപ്നോത്യഭിമതാംല്ലോകാന്വര്ണസംസ്ഥാം കരോതി യഃ ॥ ൩,൮.
ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുകയും സജ്ജന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാജാവ് ഇഷ്ടമായ ലോകങ്ങളിൽ എത്തുന്നു; വർണ്ണക്രമം നിലനിറുത്തുന്നതും അവനാണ്.
പാശുപാല്യം ച വാണിജ്യം കൃഷിം ച മനുജേശ്വര । വൈശ്യായ ജീവികാം ബ്രഹ്മാ ദദൌ ലോകപിതാമഹഃ ॥ ൩,൮.
മനുഷ്യരിൽ പ്രഭുവേ, പശുപാലനം, വ്യാപാരം, കൃഷി എന്നിവയാണ് വൈശ്യന്റെ ഉപജീവനം; ഇവ ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
തസ്യാപ്യധ്യയനം യജ്ഞോ ദാനം ധര്മശ്ച ശസ്യതേ । നിത്യനൈമിത്തികാദീനാമനുഷ്ഠാനം ച കര്മണാമ് ॥ ൩,൮.
അവനും പഠനം, യജ്ഞം, ദാനം, ധർമ്മം എന്നിവയും, നിത്യവും പ്രത്യേക സമയത്തും ചെയ്യേണ്ട കർമ്മങ്ങളും ആചരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ശ്ലാഘിക്കപ്പെടുന്നു.
ദ്വിജാതിസംശ്രിതം കര്മ താദര്ഥ്യം തേന പോഷണമ് । ക്രയവിക്രയജൈര്വാപി ധനൈഃ കാരൂദ്ഭവേന വാ ॥ ൩,൮.
അവന്റെ ജോലി ദ്വിജാതികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്; അതിലൂടെ അവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു, വാങ്ങലും വിൽപ്പനയുമിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ധനത്തിലോ, കയ്യാലുള്ള തൊഴിൽകൊണ്ടോ.
ശുദ്രസ്യ സന്നതിഃ ശൌചം സേവാ സ്വാമിന്യമായയാ । അമന്ത്രയജ്ഞോ ഹ്യസ്തേയം തത്സംഗോ വിപ്രരക്ഷണമ് ॥ ൩,൮.
ശൂദ്രന് വിനയം, ശുദ്ധി, സേവനം, യജമാനനോട് വിശ്വാസം, മന്ത്രമില്ലാത്ത യജ്ഞം, കള്ളം ചെയ്യാതിരിക്കുക, സജ്ജനരോടൊപ്പം ഇരിക്കുക, ബ്രാഹ്മണരെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നിവയാണ്.