സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । സര്വേഷ്വേതേഷു കഥ്യന്തേ വംശാമനുചരിതഞ്ച യത്
സൃഷ്ടിയും പ്രലയവും വംശാവലികളും മന്വന്തരങ്ങളും, വംശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യദേതത് തവ മൈത്രേയ! പുരാണാം കഥ്യതേ മയാ। ഏതദൂ വൈഷ്ണവസംജ്ഞ വൈ പാഹ്മസ്യ സമനന്തരമ്
മൈത്രേയാ, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞ ഈ പുരാണകഥകൾ പദ്മത്തിനുശേഷം വൈഷ്ണവം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
സര്ഗേ ച പ്രതിസര്ഗേ ച വംശമന്വന്തരാദിഷു । കഥ്യതേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരശേഷേഷ്വേവ സത്തമ
സൃഷ്ടിയിലും പ്രലയത്തിലും വംശാവലികളിലും മന്വന്തരങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാനേ.
അഹ്ഗാനി ചതുരോ വേദാ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ । പുരാണാം ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വിദ്യാ ഹ്മ താശ്ചതുര്ദശ
നാലു വേദങ്ങൾ, അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, മീമാംസ, ന്യായശാസ്ത്രം, പുരാണങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രം — ഇവയാണ് പതിനാലു വിദ്യകൾ.
ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വശ്ചൈവ തേ ത്രയഃ । അര്ഥശാസ്ത്ര ചതുര്ഥന്തു വിദ്യാ ഹ്മഷ്ടാദശൈവ താഃ
ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ഗാന്ധർവം — ഈ മൂന്ന്; അർത്ഥശാസ്ത്രം നാലാമത്, അങ്ങനെ പതിനെട്ട് വിദ്യകൾ ആകുന്നു.
ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പൂര്വ തേഭ്യോ ദേവര്ഷയഃ പുനഃ । രാജര്ഷയഃ പുനസ്തേഭ്യ ഋഷിപ്രകൃതയസ്ത്രയഃ
ആദ്യം ബ്രഹ്മർഷിമാരെ അറിയണം; അവരിൽ നിന്ന് ദേവർഷിമാർ, പിന്നെ രാജർഷിമാർ, അവരിൽ നിന്ന് മൂന്നു വിധം ഋഷിവംശങ്ങൾ.
ഇതി ശാഖാഃ പ്രസംഖ്യാതാഃ ശാഖാഭദാസ്തഥൈവ ച । കര്താരശ്ചൈവ ശാഖാനാം ബേദഹേതുസ്തഥോദിതഃ
ഇങ്ങനെ ശാഖകളും ഉപശാഖകളും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു; ശാഖകളുടെ സൃഷ്ടാക്കന്മാരെയും വിഭജനത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു.
സര്വമന്വന്തരേഷ്വേവ ശാഖാഭേദാഃ സമാഃ സമൃതാഃ । പ്രാജാപത്യാ ശ്രുതിനിത്യാ തദ്രികല്പാസ്ത്വിമേ ദ്രിജ
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ശാഖാവിഭാഗങ്ങൾ സമാനമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; പ്രജാപത്യപരമ്പരയും ശാശ്വതവേദങ്ങളും — ഇവയാണ് ഈ മൂന്നു ക്രമങ്ങൾ, ദ്വിജനേ.
ഏതത് തവോദിതം സര്വം യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । മൈത്രേയ! വേദസമ്ബദ്ധ കിമന്യത് തഥാമി തേ
മൈത്രേയാ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്; വേദങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വേറേതെങ്കിലും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടോ?
യഥാവത് കഥിത സര്വം യത് പൃഷ്ടോഽസി മയാ ദ്രിജ । ശ്രോതുമ്ച്ഛാമ്യഹം ത്വേകം തദൂ ഭവാന് പ്രബ്രവീതു മേ
ദ്വിജനേ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു; എനിക്ക് നിന്നിൽ നിന്ന് ഒരു കാര്യം കൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട് — ദയവായി അതു പറയൂ.
സപ്ത ദ്രീപാനി പാതാല-വീഥ്യശ്വ സുമഹാമുനേ । സപ്ത ലോകാ യേഽന്തരസ്ഥാ ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യാസ്യ സര്വതഃ
മഹാനായ മുനിവരേ, ഏഴു ദ്വീപുകളും പാതാളത്തിലെ വഴികളും, അതിനകത്തുള്ള ഏഴു ലോകങ്ങളും, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ എല്ലായിടത്തും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സ്ഥൂലൈഃ സൂക്ഷ്മൈസ്തഥാ സൂക്ഷ്മാത് സൂക്ഷ്മൈഃ സൂക്ഷ്മതരൈസ്തഥാ । സ്ഥൂലൈഃ സ്ഥൂലതരൈശ്ചൈവ സര്വപ്രാണിഭിരാവൃതമ്
ഇത് എല്ലാ ജീവികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ദൃശ്യമായതും സൂക്ഷ്മമായതും അതിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായതും, ദൃശ്യമായതും അതിനേക്കാൾ ദൃശ്യമായതും.
അങ്ഗു ലസ്യാഷ്ടഭാഗോഽപി ന സോഽസ്തി മുനിസത്തമ । ന സാന്തി പ്രാണിനോ യത്ര കര്മബാന്ധനിബന്ധനാഃ
മഹാമുനിവരേ, ഒരു വിരലിന്റെ എട്ടിലൊന്നു ഭാഗം പോലും ജീവികൾ ഇല്ലാത്തതായിടം ഈ ലോകത്ത് ഇല്ല; എല്ലാവരും കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയവരാണ്.
സര്വേ ചൈത വശം യാന്തി യമസ്യ ഭഗവന് । കില । ആയുഷോഽന്തേ തഥാ യാന്തി യാതനാസ്തത്പ്രചോദിതാഃ
ഈ എല്ലാ ജീവികളും, ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം, യമന്റെ അധികാരത്തിൽ എത്തുന്നു, ഭഗവനേ, അവൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ശിക്ഷകൾക്ക് വിധേയരാവുന്നു.
യാതനാഭ്യഃ പരിഭ്രഷ്ടാ ദേവാദ്യാസ്വഥ യോനിഷു । ജന്തവഃ പരിവര്തന്തേ ശാസ്ത്രാണാമേഷ നിര്ണായഃ
ശിക്ഷകളിൽ നിന്ന് വീണു ദേവന്മാരെ തുടങ്ങി എല്ലാ ജീവികളും വിവിധ ജന്മങ്ങളിൽ ചുറ്റിപ്പറയുന്നു; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിശ്ചയം.
സോഽഹമിച്ഛാമി തച്ഛ്രോതു യമസ്യ വശവര്ത്തിനഃ । ന ഭവന്തി നരാ യന തത് കര്മം കഥയാമലമ്
ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, യമന്റെ അധികാരത്തിൽപ്പെടുന്നവരെ കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ; പാപരഹിതനേ, യമന്റെ പിടിയിൽപ്പെടാതെ മനുഷ്യർ ജീവിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
പരാശര ഉവാച । അയമേവ മുനേ ! പ്രശ്രോ നകുലേന മഹാത്മനാ । പൃഷ്ടഃ പിതാമഹഃ പ്രാഹ ഭീഷ്മോ യത് തച്ഛൃണുഷ്വ മേ
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: മഹാമുനിവരേ, ഈ ചോദ്യം മഹാത്മാവായ നകുലൻ ഒരിക്കൽ ചോദിച്ചിരുന്നു; അപ്പോൾ ഭീഷ്മൻ, പിതാമഹൻ, അതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു. ആ വാക്കുകൾ നീ കേൾക്കുക.
ഭീഷ്മ ഉവാച । പുരാ സമാഗതോ വത്സ ! സഖാ കാലിങ്ഗകോ ദ്രിജഃ । സമാമു പൃഷ്ടോ വൈ മയാ ജാതിസ്മരോ മുനിഃ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ഒരു ദിവസം, കുഞ്ഞേ, എന്റെ സുഹൃത്തായ കാലിംഗക ബ്രാഹ്മണൻ, തന്റെ പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ, എന്നെ സന്ദർശിച്ചു. ഞാൻ അവനോട് ചോദ്യം ചെയ്തു.
തേനാഖ്യാതമിദഞ്ച ദമിത്ഥഞ്ചൈതദൂ ഭവിഷ്യതി । തഥാ ച തദഭൂദ് വത്സ! യഥോക്തം തേന ധീമതാ
അവൻ സംഭവിച്ചതും സംഭവിക്കുന്നതും സംഭവിക്കാനുള്ളതും വിശദമായി പറഞ്ഞു; കുട്ടിയേ, ആ ധീരൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് എല്ലാം നടന്നത്.
സ പൃഷ്ടശ്വ മയാ ഭൂയഃ ശ്രദൃധാനവതാ ദ്രിജഃ । യദൂ യദാഹ ന തദൂ ദൃമന്യഥാ ഹി മയാ ക്വചിത്
ആ വിശ്വാസമുള്ള ബ്രാഹ്മണനോട് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു; അവൻ പറഞ്ഞതൊന്നും ഒരിക്കലും തെറ്റായതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.
ഏകദാ തു മയാ പൃഷ്ടം യദേതദ് ഭവതോദിതമ് । പ്രാഹ കാലിങ്ഗകോ വിപ്രഃ സ്മൃത്വാ തസ്യ മുനേര്വചഃ
ഒരു ദിവസം, നീ ഇപ്പോൾ ചോദിച്ചതുപോലെയുള്ള ഒരു ചോദ്യം ഞാൻ അവനോട് ചോദിച്ചു; അപ്പോൾ കാലിംഗക ബ്രാഹ്മണൻ ആ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത് പറഞ്ഞു.
ജാതിസ്മരേണ കഥിതോ രഹസ്യഃ പരമോ മമ । യമ-കിങ്ഗരയോര്യോഽഭൂത് സംവാദസ്തം ബ്രവീമി തേ
പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നോട് പരമരഹസ്യമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞു; യമനും അവന്റെ ദൂതന്മാരും തമ്മിൽ നടന്ന സംഭാഷണം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.
സ്വപുരുഷമഭിവീക്ഷ്യ പാശഹ്സതം വദതി യമഃ കില തസ്യ കര്ണാമൂലേ । പരിഹര മധുസൂദനപ്രപന്നാന് പ്രഭുരഹമന്യനൃണാം ന വൈഷ്ണവാനാമ്
തന്റെ ദൂതൻ കയറുമായി നിന്നപ്പോൾ, യമൻ അവന്റെ ചെവിയരികിൽ പറഞ്ഞുവെന്നു പറയുന്നു: 'മധുസൂദനനെ ആശ്രയിച്ചവരെ ഒഴിവാക്കുക; ഞാൻ മറ്റുള്ളവർക്കാണ് അധികാരമുള്ളത്, വിഷ്ണുഭക്തന്മാരിൽ അല്ല.'
അഹമമരഘണര്ചിതേന ധാത്രാ യമ ഇതി ലോകഹിതാഹിതേ നിയുക്തഃ । ഹരിഗുരുവശഗോഽസ്മി ന സ്വതന്ത്രഃ പ്രഭവതി സംയമനേ മമാപി വിഷ്ണുഃ
'അമരന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന സ്രഷ്ടാവാൽ ലോകത്തിന് നല്ലതും ചീത്തയും നല്കാൻ ഞാൻ യമനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഞാൻ ഹരിയുടെയും ഗുരുക്കന്മാരുടെയും അധികാരത്തിലാണ്, സ്വതന്ത്രനല്ല; വിഷ്ണു തന്നെ എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിനും മേലാണ്.'
കടകമുകുടകര്ണികാദിബേദൈഃ കനകമഭേദമപീഷ്യതേ യഥൈകമ । സുരപശുമനുജാദികല്പനാഭി ഹരിരഖിലാഭിരുദീര്യ്യതേ തഥൈകഃ
കങ്കണവും മുകുടവും കാത് തൂണികളും മുതലായവയായി രൂപംകൊണ്ടാലും പൊന്നിന് ഒരേ സ്വഭാവമാണല്ലോ; അതുപോലെ ദേവൻ, മൃഗം, മനുഷ്യൻ എന്നിങ്ങനെ എത്ര രൂപങ്ങൾക്കിടയിലും ഹരി ഒരാളാണ്.
ക്ഷിതിജലപരമാണാവോഽനിലാന്തേ പുനരപി യാന്തി യഥൈകതാം ധരിവ്യാഃ । സുരപശുമനുജാദയസ്തഥാന്തേ ഗുണകലുഷേണ സനാതനേന തേന
ഭൂമി, വെള്ളം, അനുസ് എന്നിവ ഒടുവിൽ വീണ്ടും ഒന്നാകുന്നതുപോലെ, ദേവന്മാർ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ തുടങ്ങിയവരും ഒടുവിൽ ഗുണദോഷങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ ഒന്നാകുന്നു.
ഹരിമമരഗണര്ചിതാഞഘ്രിപഹ്മം പ്രണമതി യഃ പരമാര്ഥതോ ഹി മര്ത്ത്യഃ । തമപഗതസമസ്തപാപബന്ധം വ്രജ പരിഹ്ടത്യ യഥാഗ്രിഗാജ്യസിക്തമ്
അമരന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ സത്യസന്ധമായി നമസ്കരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് ഒഴിക്കുന്നതുപോലെ, മോക്ഷത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഇതി യമവചനം നിശമ്യ പാശീ കഥയ മമ വിഭോ ! സമസ്തധാതു യമപുരുഷസ്തമുവാച ധര്മരാജമ് । ര്ഭവതി ഹരേഃ ഖലു യാദൃശോഽസ്യ ഭക്തഃ
യമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, കയറുമേന്തിയ ദൂതൻ ചോദിച്ചു: 'സകലഭൂതങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ, എന്നോട് പറയൂ!' അപ്പോൾ യമന്റെ ദൂതൻ ധർമ്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഹരിയോടുള്ള ഭക്തി എത്രയോ അത്രയേയാണ് ഭക്തന്റെ ഗതി.'
ന ചലതി നിജവര്ണാധര്മതോ യഃ സമമതിരാത്മസുഹ്ടദവിപക്ഷപക്ഷേ ന ഹരതി ന ച ഹന്തി കിഞ്ചിദുച്ചൈഃ സിതമനസം തമവൈഹി വിഷ്ണഭക്തമ്
സ്വന്തം വർണ്ണധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വഴിതെറ്റാത്തവനും, സ്നേഹിയും ശത്രുവിനും ഒരുപോലെ മനസ്സുള്ളവനും, കവർച്ചയോ കൊലപാതകമോ ചെയ്യാത്തവനും, മനസ്സ് പാവനമായവനും ആരാണോ, അവനെ വിഷ്ണുഭക്തനെന്നു അറിയണം.
കലികലൂഷമലേന യസ്യ നാത്മാ വിമലമതേര്മലിനീകൃതോഽസ്തമോഹേ । മനസി കൃതജനാര്ദനം മനുഷ്യം സതതമവേഹി ഹരരതീവ ഭക്തമ്
കലിയുഗത്തിലെ മലിനതയിൽ ആത്മാവ് അഴുക്കടയാത്തവനും, മനസ്സ് ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെടാത്തവനും, ഹൃദയത്തിൽ ജനാർദ്ദനനെ സ്ഥിരമായി വസിപ്പിച്ചവനും ആരാണോ, അവനെ ഹരിയിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയുള്ളവനെന്നു അറിയണം.