ആഖ്യാനേശ്ചാപ്യുപാഖ്യാനൈര്ഗാഥാഭിഃ കല്പസിദ്ധിഭിഃ । പുരാണസംഹിതാം ചക്ര പുരാണാര്ഥവിശാരദഃ
കഥകളും ഉപകഥകളും ഗാഥകളും കല്പവിധികളും ഉപയോഗിച്ച് പുരാണാർത്ഥത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ പുരാണസംഹിത രചിച്ചു.
പ്രഖ്യാതോ വ്യാസശിഷ്യോഽഭൂത് സൂതോ വൈ രോമഹര്ഷണഃ । പുരാണസംഹിതാം തസ്മൈ ദദൌ വ്യാസോ മഹാമുനിഃ
വ്യാസന്റെ പ്രശസ്ത ശിഷ്യൻ സുതനായ രോമഹർഷണൻ ആയിരുന്നു. മഹാമുനിയായ വ്യാസൻ പുരാണസംഹിത അവനു നൽകി.
സുമതിശ്ചാഗ്രിവര്ജാശ്ച മിത്രായുഃ ശാംശപായനഃ । അകൃതവ്രണഃ സാവര്ണിഃ ഷട് ശിഷ്യാസ്തസ്യ ചാഭവന്
സുമതി, അഗ്രിവർജ, മിത്രായു, ശാംശപായന, അകൃതവ്രണ, സാവർണി — ഇവർ ആ ആചാര്യന്റെ ആറു ശിഷ്യന്മാർ ആയി.
കാശ്യപഃ സംഹിതാകര്താ സാവര്ണിഃ ശാശപായനഃ । രോമഹര്ഷണികാ ചാന്യാ തിസൃണാം മൂലസംഹിതാഃ
കശ്യപൻ സംഹിത രചിച്ചു; സാവർണിയും ശാശപായനനും അങ്ങനെ. രോമഹർഷണൻ മറ്റൊരു സംഹിതയും ഉണ്ടാക്കി; ഇവയാണ് മൂലസംഹിതകൾ.
ചതുഷ്ടയേനാപ്യേതേന സംഹിതാനാമിദം മുനേ । ആദ്യം സര്വപുരാണാനാം പുരാണം ബ്രാഹ്മമുച്യതേ
മുനിവരേ, ഈ നാലു വിഭജനത്തിലൂടെ എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും ആദ്യം വരുന്ന പുരാണം ബ്രഹ്മപുരാണം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അഷ്ടാദശ പുരാണാനി പുരാണജ്ഞാഃ പ്രചക്ഷതേ । ബ്രാഹ്മം പാദ്മം വൈഷ്ണവഞ്ച ശൈവം ഭാഗവതം തഥാ
പുരാണങ്ങളെ അറിയുന്നവർ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നു പറയുന്നു: ബ്രഹ്മ, പദ്മ, വൈഷ്ണവ, ശൈവ, ഭാഗവതം എന്നിവയും.
അഥാന്യന്നാരദീയഞ്ച മാര്കണ്ഡേയഞ്ച സപ്തമമ് । ആഗ്നേയമഷ്ടമഞ്ചൈവ ഭവിഷ്യം നവമം തഥാ
അതിനുശേഷം നാരദീയവും, ഏഴാമതായി മാർകണ്ടേയവും, എട്ടാമതായി അഗ്നേയവും, ഒൻപതാമതായി ഭവിഷ്യവും.
ദശമം ബ്രഹ്മവൈവര്തം ലൈങ്ഗമേകാദശം സ്മൃതമ് । വാരാഹം ദ്വാദശഞ്ചൈവ സ്കാന്ദഞ്ചാത്ര ത്രയോദശമ്
പത്താമത് ബ്രഹ്മവൈവർതം, പതിനൊന്നാമത് ലൈംഗം, പന്ത്രണ്ടാമത് വാരാഹം, പതിമൂന്നാമത് സ്കന്ദം എന്ന് എണ്ണപ്പെടുന്നു.
ചതുര്ദശം വാമനഞ്ച കൌര്മം പഞ്ചദശം സ്മൃതമ് । മാത്സ്യഞ്ച ഗാരുड़ഞ്ചൈവ ബ്രഹ്മാണ്ഡഞ്ച തതഃ പരമ
പതിനാലാമത് വാമനവും, പതിനഞ്ചാമത് കൂർമം എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അതിനുശേഷം മത്സ്യ, ഗരുഡ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്നിവയാണ്.
തഥാ ചോപപുരാണാനി മുനിഭിഃ കഥിതാനി ച । മഹാപുരാണാന്യേതാനി ഹ്മഷ്ടാദശ മഹാമുനേ
അതുപോലെ ഉപപുരാണങ്ങൾ എന്നും മുനികൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; മഹാമുനിവരേ, ഈ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങളാണ് മഹാപുരാണങ്ങൾ.
സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । സര്വേഷ്വേതേഷു കഥ്യന്തേ വംശാമനുചരിതഞ്ച യത്
സൃഷ്ടിയും പ്രലയവും വംശാവലികളും മന്വന്തരങ്ങളും, വംശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യദേതത് തവ മൈത്രേയ! പുരാണാം കഥ്യതേ മയാ। ഏതദൂ വൈഷ്ണവസംജ്ഞ വൈ പാഹ്മസ്യ സമനന്തരമ്
മൈത്രേയാ, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞ ഈ പുരാണകഥകൾ പദ്മത്തിനുശേഷം വൈഷ്ണവം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
സര്ഗേ ച പ്രതിസര്ഗേ ച വംശമന്വന്തരാദിഷു । കഥ്യതേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരശേഷേഷ്വേവ സത്തമ
സൃഷ്ടിയിലും പ്രലയത്തിലും വംശാവലികളിലും മന്വന്തരങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാനേ.
അഹ്ഗാനി ചതുരോ വേദാ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ । പുരാണാം ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വിദ്യാ ഹ്മ താശ്ചതുര്ദശ
നാലു വേദങ്ങൾ, അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, മീമാംസ, ന്യായശാസ്ത്രം, പുരാണങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രം — ഇവയാണ് പതിനാലു വിദ്യകൾ.
ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വശ്ചൈവ തേ ത്രയഃ । അര്ഥശാസ്ത്ര ചതുര്ഥന്തു വിദ്യാ ഹ്മഷ്ടാദശൈവ താഃ
ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ഗാന്ധർവം — ഈ മൂന്ന്; അർത്ഥശാസ്ത്രം നാലാമത്, അങ്ങനെ പതിനെട്ട് വിദ്യകൾ ആകുന്നു.
ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പൂര്വ തേഭ്യോ ദേവര്ഷയഃ പുനഃ । രാജര്ഷയഃ പുനസ്തേഭ്യ ഋഷിപ്രകൃതയസ്ത്രയഃ
ആദ്യം ബ്രഹ്മർഷിമാരെ അറിയണം; അവരിൽ നിന്ന് ദേവർഷിമാർ, പിന്നെ രാജർഷിമാർ, അവരിൽ നിന്ന് മൂന്നു വിധം ഋഷിവംശങ്ങൾ.
ഇതി ശാഖാഃ പ്രസംഖ്യാതാഃ ശാഖാഭദാസ്തഥൈവ ച । കര്താരശ്ചൈവ ശാഖാനാം ബേദഹേതുസ്തഥോദിതഃ
ഇങ്ങനെ ശാഖകളും ഉപശാഖകളും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു; ശാഖകളുടെ സൃഷ്ടാക്കന്മാരെയും വിഭജനത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു.
സര്വമന്വന്തരേഷ്വേവ ശാഖാഭേദാഃ സമാഃ സമൃതാഃ । പ്രാജാപത്യാ ശ്രുതിനിത്യാ തദ്രികല്പാസ്ത്വിമേ ദ്രിജ
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ശാഖാവിഭാഗങ്ങൾ സമാനമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; പ്രജാപത്യപരമ്പരയും ശാശ്വതവേദങ്ങളും — ഇവയാണ് ഈ മൂന്നു ക്രമങ്ങൾ, ദ്വിജനേ.
ഏതത് തവോദിതം സര്വം യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । മൈത്രേയ! വേദസമ്ബദ്ധ കിമന്യത് തഥാമി തേ
മൈത്രേയാ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്; വേദങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വേറേതെങ്കിലും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടോ?
യഥാവത് കഥിത സര്വം യത് പൃഷ്ടോഽസി മയാ ദ്രിജ । ശ്രോതുമ്ച്ഛാമ്യഹം ത്വേകം തദൂ ഭവാന് പ്രബ്രവീതു മേ
ദ്വിജനേ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു; എനിക്ക് നിന്നിൽ നിന്ന് ഒരു കാര്യം കൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട് — ദയവായി അതു പറയൂ.
സപ്ത ദ്രീപാനി പാതാല-വീഥ്യശ്വ സുമഹാമുനേ । സപ്ത ലോകാ യേഽന്തരസ്ഥാ ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യാസ്യ സര്വതഃ
മഹാനായ മുനിവരേ, ഏഴു ദ്വീപുകളും പാതാളത്തിലെ വഴികളും, അതിനകത്തുള്ള ഏഴു ലോകങ്ങളും, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ എല്ലായിടത്തും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സ്ഥൂലൈഃ സൂക്ഷ്മൈസ്തഥാ സൂക്ഷ്മാത് സൂക്ഷ്മൈഃ സൂക്ഷ്മതരൈസ്തഥാ । സ്ഥൂലൈഃ സ്ഥൂലതരൈശ്ചൈവ സര്വപ്രാണിഭിരാവൃതമ്
ഇത് എല്ലാ ജീവികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ദൃശ്യമായതും സൂക്ഷ്മമായതും അതിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായതും, ദൃശ്യമായതും അതിനേക്കാൾ ദൃശ്യമായതും.
അങ്ഗു ലസ്യാഷ്ടഭാഗോഽപി ന സോഽസ്തി മുനിസത്തമ । ന സാന്തി പ്രാണിനോ യത്ര കര്മബാന്ധനിബന്ധനാഃ
മഹാമുനിവരേ, ഒരു വിരലിന്റെ എട്ടിലൊന്നു ഭാഗം പോലും ജീവികൾ ഇല്ലാത്തതായിടം ഈ ലോകത്ത് ഇല്ല; എല്ലാവരും കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയവരാണ്.
സര്വേ ചൈത വശം യാന്തി യമസ്യ ഭഗവന് । കില । ആയുഷോഽന്തേ തഥാ യാന്തി യാതനാസ്തത്പ്രചോദിതാഃ
ഈ എല്ലാ ജീവികളും, ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം, യമന്റെ അധികാരത്തിൽ എത്തുന്നു, ഭഗവനേ, അവൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ശിക്ഷകൾക്ക് വിധേയരാവുന്നു.
യാതനാഭ്യഃ പരിഭ്രഷ്ടാ ദേവാദ്യാസ്വഥ യോനിഷു । ജന്തവഃ പരിവര്തന്തേ ശാസ്ത്രാണാമേഷ നിര്ണായഃ
ശിക്ഷകളിൽ നിന്ന് വീണു ദേവന്മാരെ തുടങ്ങി എല്ലാ ജീവികളും വിവിധ ജന്മങ്ങളിൽ ചുറ്റിപ്പറയുന്നു; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിശ്ചയം.
സോഽഹമിച്ഛാമി തച്ഛ്രോതു യമസ്യ വശവര്ത്തിനഃ । ന ഭവന്തി നരാ യന തത് കര്മം കഥയാമലമ്
ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, യമന്റെ അധികാരത്തിൽപ്പെടുന്നവരെ കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ; പാപരഹിതനേ, യമന്റെ പിടിയിൽപ്പെടാതെ മനുഷ്യർ ജീവിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
പരാശര ഉവാച । അയമേവ മുനേ ! പ്രശ്രോ നകുലേന മഹാത്മനാ । പൃഷ്ടഃ പിതാമഹഃ പ്രാഹ ഭീഷ്മോ യത് തച്ഛൃണുഷ്വ മേ
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: മഹാമുനിവരേ, ഈ ചോദ്യം മഹാത്മാവായ നകുലൻ ഒരിക്കൽ ചോദിച്ചിരുന്നു; അപ്പോൾ ഭീഷ്മൻ, പിതാമഹൻ, അതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു. ആ വാക്കുകൾ നീ കേൾക്കുക.
ഭീഷ്മ ഉവാച । പുരാ സമാഗതോ വത്സ ! സഖാ കാലിങ്ഗകോ ദ്രിജഃ । സമാമു പൃഷ്ടോ വൈ മയാ ജാതിസ്മരോ മുനിഃ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ഒരു ദിവസം, കുഞ്ഞേ, എന്റെ സുഹൃത്തായ കാലിംഗക ബ്രാഹ്മണൻ, തന്റെ പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ, എന്നെ സന്ദർശിച്ചു. ഞാൻ അവനോട് ചോദ്യം ചെയ്തു.
തേനാഖ്യാതമിദഞ്ച ദമിത്ഥഞ്ചൈതദൂ ഭവിഷ്യതി । തഥാ ച തദഭൂദ് വത്സ! യഥോക്തം തേന ധീമതാ
അവൻ സംഭവിച്ചതും സംഭവിക്കുന്നതും സംഭവിക്കാനുള്ളതും വിശദമായി പറഞ്ഞു; കുട്ടിയേ, ആ ധീരൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് എല്ലാം നടന്നത്.
സ പൃഷ്ടശ്വ മയാ ഭൂയഃ ശ്രദൃധാനവതാ ദ്രിജഃ । യദൂ യദാഹ ന തദൂ ദൃമന്യഥാ ഹി മയാ ക്വചിത്
ആ വിശ്വാസമുള്ള ബ്രാഹ്മണനോട് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു; അവൻ പറഞ്ഞതൊന്നും ഒരിക്കലും തെറ്റായതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.