ഹിരണയനാഭാത് താവത്യഃ സംഹിതാ യൈര്ദ്രിജോത്തമൈഃ । ഗൃഹീതാസ്തേഽപി ചോച്യന്തേ പണ്ഡിതൈഃ പ്രാച്യസാമഗാഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഹിരണ്യനാഭനിൽ നിന്ന് മഹാന്മാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഏറ്റെടുത്ത സംഹിതകൾ പണ്ഡിതന്മാർ കിഴക്കൻ സാമഗന്മാർ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
ലോകാക്ഷിഃ കുഥമിശ്ചൈവ കുസീദിര്ലാങ്ഗലിസ്തഥാ । പൌഷ്പിഞ്ജിശിഷ്യാസ്തദ്ഭദൈഃ സംഹിതാ ബഹൂലീകൃതാഃ
ലോകാക്ഷി, കുതുമി, കുസീദി, ലാംഗലി എന്നിവരും മറ്റ് ശിഷ്യന്മാരും ചേർന്ന് പോഷ്പിഞ്ചിയുടെ ശിഷ്യരായി സംഹിതകൾ വളരെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഹിരണ്യനാഭശിഷ്യശ്ച ചതുര്വിശംതിസംഹിതാഃ । പ്രോവാച കൃതിനാമാസൌ ശിഷ്യേഭ്യഃ സ മഹാമതിഃ
ഹിരണ്യനാഭന്റെ ശിഷ്യനായ ആ പ്രബുദ്ധൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് ഇരുപത്തിനാലു സംഹിതകൾ പഠിപ്പിച്ചു.
തൈശ്വാപി സാമവേദോഽസൌ ശാഖാഭികര്ബഹുലീകൃതഃ । അഥര്വണാമഥോ വക്ഷ്യേ സംഹിതാനാം സമുജ്വയമ്
അവരാൽ സാമവേദം കൂടുതൽ ശാഖകളായി വ്യാപിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ അതർവവേദത്തിന്റെ സംഹിതകളെക്കുറിച്ച് പറയും.
ശിഷ്യമധ്യാപയാമാസ കബന്ധം സോഽപി തം ദ്രിധാ । കൃതാ തു ദേവദര്ശായ തഥാ പഥ്യായ ദത്തവാന്
അവൻ തന്റെ ശിഷ്യനായ കബന്ധനെ പഠിപ്പിച്ചു. കബന്ധൻ അതു ഉറപ്പോടെ ദേവദർശനും പഥ്യനും നൽകി.
അഥര്വവേദം സ മുനിഃ സുമന്തുരമിതദ്യുതിഃ । ദേവദര്ശസ്യ ശിഷ്യാസ്തു മൌദഗോ ബ്രഹ്മബലിസ്തഥാ । ശൌക്യായനിഃ പിപ്പലാദസ്തഥാന്യോ മുനിസത്തമഃ
പ്രഭയുള്ള മഹർഷിയായ സുമന്തു അതർവവേദം പഠിപ്പിച്ചു. ദേവദർശന്റെ ശിഷ്യന്മാർ മൗദഗൻ, ബ്രഹ്മബലി, ശൗക്യായനി, പിപ്പലാദൻ, മറ്റൊരു മഹർഷി എന്നിവരായിരുന്നു.
പഥ്യസ്യാപി ത്രയഃ ശിഷ്യാഃ കൂതാ യൈര്ദ്രിജ! സംഹിതാഃ । തജാജാലിഃ കുമുദാദിശ്വ തൃതീയഃ ശൌനകോ ദ്രിജ
ബ്രാഹ്മണനേ, പഥ്യനും മൂന്ന് ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ജാജാലി, കുമുദ, മൂന്നാമൻ ശൗണകൻ—ഇവരാണ് സംഹിതകൾ വിഭജിച്ചത്.
ശൌനകസ്തു ദ്രിധാ കൃത്വാ ദദാവേകന്തു ബഭ്രവേ । ദ്രിതീയാം സംഹിതാ പ്രാദാത് സൌന്ധവായനസംജ്ഞിനേ
ശൗണകൻ സംഹിത ഉറപ്പാക്കി ഒന്നാം സംഹിത ബഭ്രവനു നൽകി. രണ്ടാമത്തേത് സൗന്ധവായനനു നൽകി.
സൈന്ധവാ മൂഞ്ജികേശാശ്വ ദ്രിധാ ഭിന്നാസ്ത്രിധാ പുനഃ । നക്ഷത്രകല്പോ വേദാനാം സംഹിതാനാം തഥൈവ ച
സൈന്ധവനും മൂഞ്ജികേശനും ഉറപ്പാക്കിയ സംഹിതയെ വീണ്ടും മൂന്നു ഭാഗങ്ങളാക്കി. അതുപോലെ നക്ഷത്രകല്പം ഉൾപ്പെടെയുള്ള വേദങ്ങളുടെ സംഹിതകളും വിഭജിച്ചു.
ചതുര്ഥഃ സ്യാദാങ്ഗിരസഃ ശാന്തികല്പശ്വ പഞ്ചമഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്ത്വഥര്വണാമേതേ സംഹിതാനാം വികല്പകാഃ
നാലാമത് ആംഗിരസും അഞ്ചാമത് ശാന്തികല്പവുമാണ്. ഇവരാണ് അതർവവേദത്തിലെ പ്രധാന സംഹിതാവിഭജകർ.
ആഖ്യാനേശ്ചാപ്യുപാഖ്യാനൈര്ഗാഥാഭിഃ കല്പസിദ്ധിഭിഃ । പുരാണസംഹിതാം ചക്ര പുരാണാര്ഥവിശാരദഃ
കഥകളും ഉപകഥകളും ഗാഥകളും കല്പവിധികളും ഉപയോഗിച്ച് പുരാണാർത്ഥത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ പുരാണസംഹിത രചിച്ചു.
പ്രഖ്യാതോ വ്യാസശിഷ്യോഽഭൂത് സൂതോ വൈ രോമഹര്ഷണഃ । പുരാണസംഹിതാം തസ്മൈ ദദൌ വ്യാസോ മഹാമുനിഃ
വ്യാസന്റെ പ്രശസ്ത ശിഷ്യൻ സുതനായ രോമഹർഷണൻ ആയിരുന്നു. മഹാമുനിയായ വ്യാസൻ പുരാണസംഹിത അവനു നൽകി.
സുമതിശ്ചാഗ്രിവര്ജാശ്ച മിത്രായുഃ ശാംശപായനഃ । അകൃതവ്രണഃ സാവര്ണിഃ ഷട് ശിഷ്യാസ്തസ്യ ചാഭവന്
സുമതി, അഗ്രിവർജ, മിത്രായു, ശാംശപായന, അകൃതവ്രണ, സാവർണി — ഇവർ ആ ആചാര്യന്റെ ആറു ശിഷ്യന്മാർ ആയി.
കാശ്യപഃ സംഹിതാകര്താ സാവര്ണിഃ ശാശപായനഃ । രോമഹര്ഷണികാ ചാന്യാ തിസൃണാം മൂലസംഹിതാഃ
കശ്യപൻ സംഹിത രചിച്ചു; സാവർണിയും ശാശപായനനും അങ്ങനെ. രോമഹർഷണൻ മറ്റൊരു സംഹിതയും ഉണ്ടാക്കി; ഇവയാണ് മൂലസംഹിതകൾ.
ചതുഷ്ടയേനാപ്യേതേന സംഹിതാനാമിദം മുനേ । ആദ്യം സര്വപുരാണാനാം പുരാണം ബ്രാഹ്മമുച്യതേ
മുനിവരേ, ഈ നാലു വിഭജനത്തിലൂടെ എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും ആദ്യം വരുന്ന പുരാണം ബ്രഹ്മപുരാണം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അഷ്ടാദശ പുരാണാനി പുരാണജ്ഞാഃ പ്രചക്ഷതേ । ബ്രാഹ്മം പാദ്മം വൈഷ്ണവഞ്ച ശൈവം ഭാഗവതം തഥാ
പുരാണങ്ങളെ അറിയുന്നവർ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നു പറയുന്നു: ബ്രഹ്മ, പദ്മ, വൈഷ്ണവ, ശൈവ, ഭാഗവതം എന്നിവയും.
അഥാന്യന്നാരദീയഞ്ച മാര്കണ്ഡേയഞ്ച സപ്തമമ് । ആഗ്നേയമഷ്ടമഞ്ചൈവ ഭവിഷ്യം നവമം തഥാ
അതിനുശേഷം നാരദീയവും, ഏഴാമതായി മാർകണ്ടേയവും, എട്ടാമതായി അഗ്നേയവും, ഒൻപതാമതായി ഭവിഷ്യവും.
ദശമം ബ്രഹ്മവൈവര്തം ലൈങ്ഗമേകാദശം സ്മൃതമ് । വാരാഹം ദ്വാദശഞ്ചൈവ സ്കാന്ദഞ്ചാത്ര ത്രയോദശമ്
പത്താമത് ബ്രഹ്മവൈവർതം, പതിനൊന്നാമത് ലൈംഗം, പന്ത്രണ്ടാമത് വാരാഹം, പതിമൂന്നാമത് സ്കന്ദം എന്ന് എണ്ണപ്പെടുന്നു.
ചതുര്ദശം വാമനഞ്ച കൌര്മം പഞ്ചദശം സ്മൃതമ് । മാത്സ്യഞ്ച ഗാരുड़ഞ്ചൈവ ബ്രഹ്മാണ്ഡഞ്ച തതഃ പരമ
പതിനാലാമത് വാമനവും, പതിനഞ്ചാമത് കൂർമം എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അതിനുശേഷം മത്സ്യ, ഗരുഡ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്നിവയാണ്.
തഥാ ചോപപുരാണാനി മുനിഭിഃ കഥിതാനി ച । മഹാപുരാണാന്യേതാനി ഹ്മഷ്ടാദശ മഹാമുനേ
അതുപോലെ ഉപപുരാണങ്ങൾ എന്നും മുനികൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; മഹാമുനിവരേ, ഈ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങളാണ് മഹാപുരാണങ്ങൾ.
സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । സര്വേഷ്വേതേഷു കഥ്യന്തേ വംശാമനുചരിതഞ്ച യത്
സൃഷ്ടിയും പ്രലയവും വംശാവലികളും മന്വന്തരങ്ങളും, വംശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യദേതത് തവ മൈത്രേയ! പുരാണാം കഥ്യതേ മയാ। ഏതദൂ വൈഷ്ണവസംജ്ഞ വൈ പാഹ്മസ്യ സമനന്തരമ്
മൈത്രേയാ, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞ ഈ പുരാണകഥകൾ പദ്മത്തിനുശേഷം വൈഷ്ണവം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
സര്ഗേ ച പ്രതിസര്ഗേ ച വംശമന്വന്തരാദിഷു । കഥ്യതേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരശേഷേഷ്വേവ സത്തമ
സൃഷ്ടിയിലും പ്രലയത്തിലും വംശാവലികളിലും മന്വന്തരങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാനേ.
അഹ്ഗാനി ചതുരോ വേദാ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ । പുരാണാം ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വിദ്യാ ഹ്മ താശ്ചതുര്ദശ
നാലു വേദങ്ങൾ, അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, മീമാംസ, ന്യായശാസ്ത്രം, പുരാണങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രം — ഇവയാണ് പതിനാലു വിദ്യകൾ.
ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വശ്ചൈവ തേ ത്രയഃ । അര്ഥശാസ്ത്ര ചതുര്ഥന്തു വിദ്യാ ഹ്മഷ്ടാദശൈവ താഃ
ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ഗാന്ധർവം — ഈ മൂന്ന്; അർത്ഥശാസ്ത്രം നാലാമത്, അങ്ങനെ പതിനെട്ട് വിദ്യകൾ ആകുന്നു.
ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പൂര്വ തേഭ്യോ ദേവര്ഷയഃ പുനഃ । രാജര്ഷയഃ പുനസ്തേഭ്യ ഋഷിപ്രകൃതയസ്ത്രയഃ
ആദ്യം ബ്രഹ്മർഷിമാരെ അറിയണം; അവരിൽ നിന്ന് ദേവർഷിമാർ, പിന്നെ രാജർഷിമാർ, അവരിൽ നിന്ന് മൂന്നു വിധം ഋഷിവംശങ്ങൾ.
ഇതി ശാഖാഃ പ്രസംഖ്യാതാഃ ശാഖാഭദാസ്തഥൈവ ച । കര്താരശ്ചൈവ ശാഖാനാം ബേദഹേതുസ്തഥോദിതഃ
ഇങ്ങനെ ശാഖകളും ഉപശാഖകളും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു; ശാഖകളുടെ സൃഷ്ടാക്കന്മാരെയും വിഭജനത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു.
സര്വമന്വന്തരേഷ്വേവ ശാഖാഭേദാഃ സമാഃ സമൃതാഃ । പ്രാജാപത്യാ ശ്രുതിനിത്യാ തദ്രികല്പാസ്ത്വിമേ ദ്രിജ
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ശാഖാവിഭാഗങ്ങൾ സമാനമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; പ്രജാപത്യപരമ്പരയും ശാശ്വതവേദങ്ങളും — ഇവയാണ് ഈ മൂന്നു ക്രമങ്ങൾ, ദ്വിജനേ.
ഏതത് തവോദിതം സര്വം യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । മൈത്രേയ! വേദസമ്ബദ്ധ കിമന്യത് തഥാമി തേ
മൈത്രേയാ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്; വേദങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വേറേതെങ്കിലും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടോ?
യഥാവത് കഥിത സര്വം യത് പൃഷ്ടോഽസി മയാ ദ്രിജ । ശ്രോതുമ്ച്ഛാമ്യഹം ത്വേകം തദൂ ഭവാന് പ്രബ്രവീതു മേ
ദ്വിജനേ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു; എനിക്ക് നിന്നിൽ നിന്ന് ഒരു കാര്യം കൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട് — ദയവായി അതു പറയൂ.