മൈത്രേയ ഉവാച। ജ്ഞാതമേതന്മയാ ത്വത്തോ യഥാ സര്വമിദം ജഗത് । വിഷ്ണുര്വിഷ്ണൌ വിഷ്ണുതശ്ച ന പരം വിദ്യതേ തതഃ
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഈ ലോകം മുഴുവൻ വിഷ്ണുവിൽ നിന്നാണ്, വിഷ്ണുവിലാണ്, വിഷ്ണുവാണ് എല്ലാം എന്നത് ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കി; അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല.
ഏതത്തു ശ്രോതുമിച്ഛാമി വ്യസ്താ വേദാ മഹാത്മനാ । വേദവ്യാസസ്വരൂപേണ യഥാ തേന യുഗേയുഗേ
മഹാത്മാവ് വ്യാസസ്വരൂപം ധരിച്ച് ഓരോ യുഗത്തിലും എങ്ങനെ വേദങ്ങൾ വിഭജിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യസ്മിന്യസ്മിന്യുഗേ വ്യാസോ യോ യ ആസീന്മഹാമുനേ । തംതമാചക്ഷ്വ ഭഗവഞ്ഛാഖാഭേദാംശ്ച മേ വദ
പ്രതിയുഗത്തിലും ആരാണ് വ്യാസൻ, മഹാമുനി? അവരെയും ശാഖകളുടെ വിഭജനവും ദയവായി എന്നോട് വിശദീകരിക്കൂ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച । വേദദ്രു മസ്യ മൈത്രേയ ശാഖാഭേദാസ്സഹസ്രശഃ । ന ശക്തോ വിസ്തരാദ്വക്തും സംക്ഷേപേണ ശൃണുഷ്വ തമ്
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയ, വേദത്തിന്റെ ശാഖകളും വിഭജനങ്ങളും അനവധി ആണ്; ഞാൻ അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദാംശങ്ങൾ പറയാൻ കഴിയില്ല, അതിനാൽ സംക്ഷിപ്തമായി കേൾക്കൂ.
ദ്വാപരേദ്വാപരേ വിഷ്ണുര്വ്യാസരൂപീ മഹാമുനേ । വേദമേകം സുബഹുധാ കുരുതേ ജഗതോ ഹിതഃ
പ്രതിദ്വാപരയുഗത്തിലും, മഹാമുനി, ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി വിഷ്ണു വ്യാസസ്വരൂപം ധരിച്ചു ഏകവേദം പലവിധമായി വിഭജിക്കുന്നു.
വീര്യം തേജോ ബലം ചാല്പം മനുഷ്യാണാമവേക്ഷ്യ ച । ഹിതായ സര്വഭൂതാനാം വേദഭേദാന്കരോതി സഃ
മനുഷ്യരുടെ ബലം, തേജസ്, ശക്തി എന്നിവ കുറയുന്നതു കണ്ടു, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഭാവിക്ക് വേണ്ടി വേദങ്ങൾ വിഭജിക്കുന്നു.
യയാസൌ കുരുതേ തന്വാ വേദമേകം പൃഥക്പ്രഭുഃ । വേദവ്യാസാഭിധാനാ തു സാ ച മൂര്തിര്മധുദ്വിഷഃ
ഏത് ശരീരത്തിലൂടെയായാലും ഏകവേദം വിഭജിക്കുന്ന ആ രൂപം മധുവിന്റെ ശത്രുവിന്റെ വ്യാസസ്വരൂപം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്.
യസ്മിന്മന്വംതരേ വ്യാസാ യേയേ സ്യുസ്താന്നിബോധ മേ । യഥാ ച ഭേദശ്ശാഖാനാം വ്യാസേന ക്രിയതേ മുനേ
ഏത് മന്വന്തരത്തിൽ ആരൊക്കെയാണ് വ്യാസന്മാർ എന്നതും, വ്യാസൻ എങ്ങനെ ശാഖകൾ വിഭജിക്കുന്നു എന്നതും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ, മുനിവര.
അഷ്ടവിംശതികൃത്വോ വൈ വേദോ വ്യസ്തോ സഹര്ഷിഭിഃ । വൈവസ്വതേംതരേ തസ്മിന്ദ്വാപരേഷു പുനഃപുനഃ
വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിലെ ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ, വേദം എട്ടിരുപത്തൊന്ന് തവണ മഹർഷിമാർ വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ട്.
വേദവ്യാസാ വ്യതീതാ യേ ഹ്യഷ്ടാവിംശതി സത്തമ । ചതുര്ധാ യൈഃ കൃതോ വേദോ ദ്വാപരേഷു പുനഃപുനഃ
മഹാനുഭാവാ, ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ ഓരോ തവണയും വേദം നാലായി വിഭജിച്ച എട്ടിരുപത്തൊന്നു വ്യാസന്മാരാണ് ഇതാ.
ദ്വാപരേ പ്രഥമേ വ്യസ്തസ്സ്വയം വേദഃ സ്വയംഭുവാ । ദ്വിതീയേ ദ്വാപരേ ചൈവ വേദവ്യാസഃ പ്രജാപതിഃ
ആദ്യ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ സ്വയംഭുവൻ വേദം വിഭജിച്ചു; രണ്ടാം ദ്വാപരയുഗത്തിൽ പ്രജാപതി വ്യാസനായിരുന്നു.
തൃതീയേ ചോശനാ വ്യാസശ്ചതുര്ഥേ ച ബൃഹസ്പതിഃ । സവിതാ പംചമേ വ്യാസഃ ഷഷ്ഠേ മൃത്യുസ്സമൃതഃ പ്രഭുഃ
മൂന്നാമത്തേതിൽ ഉശനസ് വ്യാസനായിരുന്നു; നാലാമത്തേതിൽ ബൃഹസ്പതി; അഞ്ചാമത്തേതിൽ സവിതാ വ്യാസനായിരുന്നു, ആറാമത്തേതിൽ മരണൻ, പ്രഭു, വ്യാസനായി.
സപ്തമേ ച തഥൈവേംദ്രോ വസിഷ്ഠശ്ചാഷ്ടമേ സ്മൃതഃ । സാരസ്വതശ്ച നവമേ ത്രിധാമാ ദശമേ സ്മൃതഃ
ഏഴാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് ഇന്ദ്രനെയും, എട്ടാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് വസിഷ്ഠനെയും ഓര്മ്മിക്കുന്നു. ഒമ്പതാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് സാരസ്വതനും പത്താമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് ത്രിധാമാനെയും ഓര്മ്മിക്കുന്നു.
ഏകാദശോ തു ത്രിശിഖോ ഭരദ്വാജസ്തതഃ പരഃ । ത്രയോദശോ ചാംതരിക്ഷോ വര്ണീ ചാപി ചതുര്ദശോ
പതിനൊന്നാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് ത്രിശിഖനാണ്, അതിന് ശേഷം ഭരദ്വാജന്. പതിമൂന്നാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് അന്തരിക്ഷനും, പതിനാലാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് വര്ണിയുമാണ്.
ത്രയ്യാരുണഃ പംചദശോ ഷോഡശോ തു ധനംജയഃ । ക്രതുംജയഃ സപ്തദശോ തദൂര്ധ്വം ച ജയസ്സ്മൃതഃ
പതിനഞ്ചാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് ത്രയ്യാരുണനാണ്, പതിനാറാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് ധനഞ്ജയനും, പതിനേഴാമത്തെ കാലഘട്ടത്തില് ക്രതുഞ്ജയനും, അതിന് ശേഷം ജയനെയും ഓര്മ്മിക്കുന്നു.
തതോ വ്യാസോ ഭരദ്വാജോ ഭരദ്വാജാച്ച ഗൌതമഃ । ഗൌതമാദുത്തരോ വ്യാസോ ഹര്യ്യാത്മാ യോഭിധീയതേ
അതിനുശേഷം ഭരദ്വാജന്റെ മകനായ വ്യാസനും, ഭരദ്വാജനില് നിന്ന് ഗൗതമനും, ഗൗതമനില് നിന്ന് ഹര്യാത്മാവെന്ന പേരിലുള്ള അടുത്ത വ്യാസനും ജനിച്ചു.
അഥ ഹര്യ്യാത്മനഓംതേ ച സ്മൃതോ വാജശ്രവാ മുനിഃ । സോമശുഷ്കായണസ്തസ്മാത്തൃണബിംദുരിതി സ്മൃതഃ
ഹര്യാത്മാവിന് ശേഷം വാജശ്രവാമുനിയെയും, അവനില് നിന്ന് സോമശുഷ്കായണനെയും, അവനില് നിന്ന് തൃണബിന്ദുവിനെയും ഓര്മ്മിക്കുന്നു.
ഋക്ഷോഭൂദ്ഭാര്ഗവസ്തസ്മാദ്വാല്മീകിര്യോഭിധീയതേ । തസ്മാദസ്മത്പിതാ ശക്തിര്വ്യാസസ്തസ്മാദഹം മുനേ
തൃണബിന്ദുവില് നിന്ന് ഋക്ഷനും, അവനില് നിന്ന് ഭൂഭാര്ഗവനും, അവനില് നിന്ന് വാല്മീകിയും, അവനില് നിന്ന് എന്റെ അച്ഛനായ ശക്തിയും, ശക്തിയില് നിന്ന് വ്യാസനും, വ്യാസനില് നിന്ന് ഞാനാണ്, മഹർഷേ.
ജാതുകര്ണോഭവന്മത്തഃ കൃഷ്ണദ്വൈപായനസ്തതഃ । അഷ്ടാവിംശതിരിത്യേതേ വേദവ്യാസാഃ പുരാതനാഃ
എന്നില് നിന്ന് ജാതുകര്ണനും, അവനുശേഷം കൃഷ്ണദ്വൈപായനനും ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ എട്ട് ഇരുപത്തിയെട്ട് പുരാതന വേദവ്യാസന്മാരാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏകോ വേദശ്ചതുര്ദ്ധാ തു തൈഃ കൃതോ ദ്വാപരാദിഷു
ഒരേയൊരു വേദം ഇവര് നാലായി വിഭജിച്ചത് ദ്വാപരയുഗത്തിലെയും മറ്റു കാലങ്ങളിലും ആയിരുന്നു.
ഭവിഷ്യേ ദ്വാപരേ ചാപി ദ്രൌ ണിര്വ്യാസോ ഭവിഷ്യതി । വ്യതീതേ മമ പുത്രേസ്മിന് കൃഷ്ണദ്വൈപായനേ മുനേ
ഭാവിയിലെ ദ്വാപരയുഗത്തില് ദ്രൗണി വ്യാസനാകും. എന്റെ മകനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനന് ശേഷം, മഹർഷേ.
ധ്രുവമേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ ഓമിത്യേവ വ്യവസ്ഥിതമ് । ബൃഹത്വാദ്ബൃംഹണത്വാച്ച തദ്ബ്രഹ്യേത്യഭിധീയതേ
നിശ്ചയമായും ഏകാക്ഷരമായ ബ്രഹ്മം 'ഓം' എന്ന രൂപത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിന്റെ മഹത്വത്താലും വികസിപ്പിക്കുന്ന ശേഷിയാലും അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രണവാവസ്ഥിതം നിത്യം ഭൂര്ഭുവസ്സ്വരിതീര്യ്യതേ । ഋഗ്യജുസ്സാമാഥര്വാണോ യത്തസ്മൈ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
പ്രണവം എന്നത് ശാശ്വതമായി 'ഭൂഃ', 'ഭുവഃ', 'സ്വഃ' എന്നിങ്ങനെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഋക്, യജുസ്, സാമ, അതര്വ്വ എന്നീ വേദങ്ങളുടെ സാരമായ ആ ബ്രഹ്മത്തിന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജഗതഃ പ്രലയോത്പത്ത്യോര്യത്തത്കാരണസംജ്ഞിതമ് । മഹതഃ പരമം ഗുഹ്യം തസ്മൈ സുബ്രഹ്മണേ നമഃ
ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കും ലയത്തിനും കാരണമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന, മഹത്തിനെക്കാൾ ഉന്നതവും അത്യന്തം രഹസ്യവുമായ ആ പരമ ബ്രഹ്മത്തിന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അഗാധാപാരമക്ഷയ്യം ജഗത്സംമോഹനാലയമ് । സ്വപ്രകാശപ്രവൃത്തിഭ്യാം പുരുഷാര്ഥപ്രയോജനമ്
അളക്കാനാവാത്തതും അതിരില്ലാത്തതും നശിക്കാത്തതുമായ ഈ ലോകത്തെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന വാസസ്ഥലമാണ്, അതിന്റെ സ്വന്തം പ്രകാശവും പ്രവൃത്തി വഴിയും മനുഷ്യരുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ സാധ്യമാക്കുന്നു.
സംഖ്യജ്ഞാനവതാം നിഷ്ഠാ ഗതിശ്ശമദമാത്മനാമ് । യത്തദവ്യക്തമമൃതം പ്രവൃത്തിര്ബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ്
സംഖ്യജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ ആധാരവും, ശമവും ദമവും ഉള്ളവരുടെ മാർഗ്ഗവുമാണ് അത്. അത്യന്തം സൂക്ഷ്മവും അമൃതസ്വഭാവമുള്ളതുമായ ശാശ്വത ബ്രഹ്മം സകല പ്രവൃത്തിയുടെയും മൂലമാണ്.
പ്രധാനമാത്മയോനിശ്ച ഗുഹാസംസ്ഥം ച ശബ്ദ്യതേ । അവിഭാഗം തഥാ ശുക്രമക്ഷയം ബഹുധാത്മകമ്
പ്രധാനവും ആത്മാവിന്റെ ഉത്ഭവസ്ഥലവുമാണ് അത്, ഗുഹയില് നിലകൊള്ളുന്നതും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വിഭജിക്കാനാവാത്തതും ശുദ്ധവും നശിക്കാത്തതും അനേകം സ്വഭാവങ്ങളുള്ളതുമാണ്.
പരമബ്രഹ്മണേ തസ്മൈ നിത്യമേവ നമോനമഃ । യദ്രൂ പം വാസുദേവസ്യ പരമാത്മസ്വരൂപിണഃ
വാസുദേവന്റെ പരമാത്മസ്വരൂപമായ ആ പരബ്രഹ്മത്തിന് ഞാൻ എപ്പോഴും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഏതദ്ബ്രഹ്മ ത്രിധാ ഭേദമഭേദമപി സ പ്രഭുഃ । സര്വഭേദേഷ്വഭേദോസൌ ഭിദ്യതേ ഭിന്നബുദ്ധിഭിഃ
ഈ ബ്രഹ്മം ഭേദം മൂന്നു വിധമുണ്ടെങ്കിലും, അതു വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതുമാണ്. എല്ലായിടത്തും അതു ഏകത്വത്തിലാണ്, പക്ഷേ ഭിന്നമായ മനസ്സുള്ളവർക്ക് അത് വിഭജിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു.
സ ഋങ്മയസ്സാമമയഃ സര്വാത്മാ സ യജുര്മയഃ । ഋഗ്യജുസ്സാമസാരാത്മാ സ ഏവാത്മാ ശരീരിണാമ്
അവൻ ഋക്, സാമ, യജുസ് എന്നിവയുടെ സാരമായവനും, എല്ലാറ്റിന്റെയും ആത്മാവും, embodied beings-ന്റെ ആത്മാവും ആണു. അവൻ ഋക്, യജുസ്, സാമ എന്നിവയുടെ ആത്മാവാണ്.