വിഷ്ണുപുരാണമ്

വിവസ്വതഃ സുതോ വിപ്ര ശ്രാദ്ധദേവോ മഹാദ്യുതിഃ । മനുഃ സംവര്തതേ ധീമാന് സാംപ്രതം സപ്തമേന്തരേ ॥ ൩,൧.

മഹർഷേ, ഇപ്പോഴത്തെ ഏഴാമത്തെ മൻവന്തരത്തിൽ ഭരണചെയ്യുന്ന മനു, വിവസ്വാന്റെ പുത്രനായ ശ്രാദ്ധദേവൻ ആണ്, മഹാതേജസ്സും ധീമതിയും ഉള്ളവൻ.

ആദിത്യവസുരുദ്രാദ്യാ ദേവാശ്ചാത്ര മഹാമുനേ । പുരന്ദരസ്തഥൈവാത്ര മൈത്രേയ ത്രിദശേശ്വരഃ ॥ ൩,൧.

മഹാനായ മഹർഷേ, ഇവിടെ ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരുണ്ട്. ഇതോടൊപ്പം മൈത്രേയ, മുപ്പതു ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ പുരന്ദരനും ഇവിടെ സന്നിഹിതനാണ്.

വശിഷ്ഠഃ കാശ്യപോഥാത്രിര്ജമദഗ്നിഃ സഗൌതമഃ । വിശ്വാമിത്രഭരദ്വാജൌ സപ്ത സപ്തര്ഷയോഽഭവന് ॥ ൩,൧.

വശിഷ്ഠൻ, കശ്യപൻ, അത്രി, ജമദഗ്നി, ഗൗതമൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഭരദ്വാജൻ—ഇവരാണ് ഏഴു മഹർഷിമാർ ആയി പ്രശസ്തരായത്.

ഇക്ഷ്വാകുശ്ച നൃഗശ്ചൈവ ധൃഷ്ടഃ ശര്യാതിരേവ ച । നരിഷ്യന്തശ്ച വിഖ്യാതോ നാഭാഗോരിഷ്ട ഏവ ച ॥ ൩,൧.

ഇക്ഷ്വാകു, നൃഗ, ധൃഷ്ട, ശര്യാതി, നരിഷ്യന്തൻ, പ്രസിദ്ധനായ നാഭാഗൻ, ഇഷ്ടൻ—ഇവരും ഇവിടെ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.

കരൂഷശ്ച പൃഷധ്രശ്ച സുമഹാംല്ലോകവിശ്രുതഃ । മനോര്വൈവസ്വതസ്യൈതേ നവ പുത്രാഃ സുധാര്മികാഃ ॥ ൩,൧.

കരൂഷൻ, പൃഷധ്രൻ, ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായ സുമഹാൻ—ഇവരാണ് വൈവസ്വത മനുവിന്റെ നവധാർമിക പുത്രന്മാർ.

വിഷ്ണുശക്തിരനൌപമ്യാ സത്ത്വോദ്രിക്താ സ്ഥിതൌ സ്ഥിതാ । മന്വന്തരേഷ്വശേഷേഷു ദേവത്വേനാധിതിഷ്ഠതി ॥ ൩,൧.

വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തി അപാരവും, സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞതും, എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതുമാണ്. ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും ദൈവത്വമായി അവൾ നിലകൊള്ളുന്നു.

അംശേന തസ്യാ ജജ്ഞേഽസൌ യജ്ഞഃസ്വായംഭുവേന്തരേ । ആകൂത്യാം മാനസോ ദേവ ഉത്പന്നഃ പ്രഥമേന്തരേ ॥ ൩,൧.

സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ആ ശക്തിയുടെ ഒരു ഭാഗം യജ്ഞനായി ജനിച്ചു; ആദ്യ മന്വന്തരത്തിൽ ആകൂതി മുതൽ മാനസപുത്രനായ ദേവൻ ജനിച്ചു.

തതഃ പുനഃ സ വൈ ദേവഃ പ്രാപ്തേ സ്വാരോചിഷേന്തരേ । തുഷിതായാം സമുത്പന്നോ ഹ്യാജിഷസ്തുഷിതൈഃ സഹ ॥ ൩,൧.

അതിന്റെ ശേഷം സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരം എത്തിയപ്പോൾ, ആ ദേവൻ തുഷിതയിൽ നിന്ന്, തുഷിതന്മാരോടൊപ്പം, ആജിതനായി ജനിച്ചു.

ഔത്തമപ്യന്തരേ ദേവസ്തുഷിതസ്തു പുനഃ സ വൈ । സത്യായാമഭവത്സത്യഃ സത്യൈഃ സഹ സുരോത്തമൈഃ ॥ ൩,൧.

ഉത്തമ എന്ന മൂന്നാം മന്വന്തരത്തിൽ ആ ദേവൻ വീണ്ടും തുഷിതനായി; സത്യയിൽ, സത്യന്മാരോടൊപ്പം, സത്യനായി അവൻ ജനിച്ചു.

താമസസ്യാന്തരേ ചൈവ സംപ്രാപ്തോ പുനരേവ ഹി । ഹര്യായാം ഹരിഭിഃ സാര്ധ ഹരിരേവ ബഭൂവ ഹ ॥ ൩,൧.

താമസ മന്വന്തരം വന്നപ്പോൾ, ഹര്യയിൽ നിന്ന് ഹരികളോടൊപ്പം ഹരിയായ് ജനിച്ചു.

രൈവതേപ്യന്തരേ ദേവഃസംഭൂത്യാം മാനസോ ഹരിഃ । സംഭൂതോ രൈവതൈഃ സാര്ധ ദേവൈര്ദേവവരോ ഹരിഃ ॥ ൩,൧.

രൈവത മന്വന്തരത്തിൽ, സംഭൂതി മുതൽ, ഹരിയാണ് രൈവത ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഉത്തമനായ് ജനിച്ചത്.

ചാക്ഷുഷേ ചാന്തരേ ദേവോ വൈകുണ്ഠഃ പുരുഷോത്തമഃ । വികുണ്ഠായാമസൌ ജജ്ഞേ വൈകുണ്ഠൈര്ദൈവതൈഃ സഹ ॥ ൩,൧.

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ, വികുണ്ഠയിൽ നിന്ന്, വികുണ്ഠ ദേവന്മാരോടൊപ്പം പരമപുരുഷനായ വികുണ്ഠൻ ജനിച്ചു.

മന്വന്തരേത്ര സംപ്രാപ്തേ തഥാ വൈവസ്വതേ ദ്വിജ । വാമനഃ കാശ്യപാദ്വിഷ്ണുരദിത്യാം സംബഭൂവ ഹ ॥ ൩,൧.

വൈവസ്വത മന്വന്തരം വന്നപ്പോൾ, അദിതിയും കശ്യപനും ചേർന്ന്, വിഷ്ണു വാമനനായി ജനിച്ചു.

ത്രിഭിഃ ക്രമൈരിമാംല്ലോകാഞ്ജിത്വാ യേന മഹാത്മനാ । പുരന്ദരായ ത്രൈലോക്യം ദത്തം നിഹതകണ്ടകമ് ॥ ൩,൧.

ആ മഹാത്മാവ് മൂന്നു പടികൾകൊണ്ട് ലോകങ്ങളെ ജയിച്ചു, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കി, മൂന്നുലോകവും പുരന്ദരനു സമർപ്പിച്ചു.

ഇത്യേതാസ്തനവസ്തസ്യ സപ്തമന്വന്തരേഷു വൈ । സപ്തസ്വേവാഭവന്വിപ്ര യാഭിഃ സംവര്ധിതാഃ പ്രജാഃ ॥ ൩,൧.

ഈ ഏഴു മന്വന്തരങ്ങളിലും അവന്റെ രൂപങ്ങൾ ഇവയാണ്, മഹർഷേ; ഇവയാൽ ജനങ്ങൾ വളർന്നു.

യസ്മാദ്വിഷ്ടമിദം വിശ്വം യസ്യ ശക്ത്യാ മഹാത്മനഃ । തസ്മാത്സ പ്രോച്യതേ വിഷ്ണുര്വിശോര്ധാതോഃ പ്രവേശനാത് ॥ ൩,൧.

ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ സർവ്വവിശ്വം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ, അവനെ 'വിഷ്ണു' എന്നു വിളിക്കുന്നു; 'വിശ്' എന്നത് പ്രവേശനം എന്നർത്ഥം കൊണ്ടാണ്.

സര്വേ ച ദേവാ മനവഃ സമസ്താഃ സപ്തര്ഷയോ യേ മനുസൂനവശ്ച । ഇന്ദ്രശ്ചയോഽയം ത്രിദശേശഭൂതോ വിഷ്ണോരശോഷാസ്തു വിഭൂതയസ്താഃ ॥ ൩,൧.

എല്ലാ ദേവന്മാരും, മനുക്കളും, ഏഴു മഹർഷിമാരും, മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരും, മുപ്പതു ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ഇന്ദ്രനും—ഇവരൊക്കെയും വിഷ്ണുവിന്റെ അക്ഷയമായ വൈഭവങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളാണ്.

മൈത്രേയ ഉവാച പ്രോക്താന്യേതാനി ഭവതാ സപ്ത മന്വന്തരാണി വൈ । ഭവിഷ്യാണ്യപി വിപ്രര്ഷ മമാഖ്യാതും ത്വമര്ഹസി ॥ ൩,൨.

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഭവാൻ ഈ ഏഴു മന്വന്തരങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു. ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്ന മന്വന്തരങ്ങൾകുറിച്ചും ദയവായി എന്നോട് പറയണമെന്ന് ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.

ശ്രീപരാശര ഉവാച സൂര്യസ്യ പത്നീ സംജ്ഞാഭൂത്തനയാ വിശ്വകര്മണഃ । മനുര്യമോ യമീ ചൈവ തദപത്യാനി വൈ മുനേ ॥ ൩,൨.

ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: വിശ്വകർമ്മയുടെ മകൾ സംജ്ഞ സൂര്യന്റെ ഭാര്യയായി. മനു, യമൻ, യമീ—ഇവരാണ് അവളുടെ മക്കൾ, മഹർഷേ.

അസഹന്തീ തു സാ ഭര്തുസ്തേജശ്ഛായാം യുയോജ വൈ । ഭര്തൃശുശ്രൂഷണേഽരണ്യംസ്വയം ച തപസേ യയൌ ॥ ൩,൨.

ഭർത്താവിന്റെ അതിവിശേഷമായ തേജസ് സഹിക്കാനാവാതെ, സംജ്ഞാ തന്റെ ഛായയെ ഭർത്താവിനൊപ്പം ചേർത്തു, താനോ വനം ചെന്നു കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

സംജ്ഞേയമിത്യഥാര്കശ്ച ഛായായാമാത്മജത്രയമ് । ശനൈശ്ചരം മനും ചാന്യം തപതീം ചാപ്യജാജനത് ॥ ൩,൨.

അപ്പോൾ സൂര്യൻ, അവളെ സംജ്ഞാ എന്നു കരുതി, ഛായയോടൊപ്പം മൂന്നു മക്കളെ ജനിപ്പിച്ചു: ശനൈശ്ചരൻ, മറ്റൊരു മനു, തപതി.

ഛായാസംജ്ഞാ ദദൌ ശാപം യമായ കുപിതാ യദാ । തദാന്യേയമസൌ ബുദ്ധിരിത്യാസീദ്യമസൂര്യയോഃ ॥ ൩,൨.

ഛായാ സംജ്ഞയുടെ മകനായ യമനെ കോപത്തോടെ ശപിച്ചപ്പോൾ, യമനും സൂര്യനും തമ്മിൽ ഇതൊരു വേറെയാളാണെന്ന്, യഥാർത്ഥ അമ്മയല്ലെന്ന് മനസ്സിലായി.

തതോ വിവസ്വാനാഖ്യാതാം തയൈവാരണ്യസംസ്ഥിതാമ് । സമാധിദൃഷ്ട്യാദദൃശേ താമശ്വാം തപസി സ്ഥിതാമ് ॥ ൩,൨.

അതിനുശേഷം, സൂര്യൻ ആഴമായ ധ്യാനത്തിലൂടെ, വനത്തിൽ കുതിരയായി രൂപം മാറി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന സംജ്ഞയെ കണ്ടു.

വാജിരൂപധരഃ സോഥ തസ്യാം ദേവാവഥാശ്വിനൌ । ജനയാമാസ രേവന്തം രേതസോംതേ ച ഭാസ്കരഃ ॥ ൩,൨.

സൂര്യൻ കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച്, അവളിൽ ദേവന്മാരായ അശ്വിനീദേവന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അതിന്റെ അവസാനം രേവന്തനെയും ജനിപ്പിച്ചു.

ആനിന്യേ ച പുനഃ സംജ്ഞാം സ്വസ്ഥാനം ഭഗവാന് രവിഃ । തേജസഃ ശമനം ചാസ്യ വിശ്വകര്മാ ചകാര ഹ ॥ ൩,൨.

പിന്നീട് ഭഗവാൻ രവി സംജ്ഞയെ തിരിച്ച് അവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനത്ത് കൊണ്ടുവന്നു; വിശ്വകർമ്മൻ സൂര്യന്റെ തേജസ് കുറച്ചു.

ഭ്രമമാരോപ്യ സൂര്യം തു തസ്യ തേജോനിശാതനമ് । കൃതവാനഷ്ടമം ഭാഗം സ വ്യശാതയദവ്യയമ് ॥ ൩,൨.

വിശ്വകർമ്മൻ സൂര്യനെ ഒരു ചക്രത്തിൽ കയറ്റി, അതിവിശേഷമായ തേജസ്സിന്റെ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗം വെട്ടിമാറ്റി; ശേഷിച്ച ഭാഗം അക്ഷയമായിരുന്നു.

യത്തസ്മാദ്വൈഷ്ണവം തേജസ്ശാതിതം വിശ്വകര്മണാ । ജാജ്വല്യമാനമപതത്തദ്ഭൂമൌ മുനിസത്തമ ॥ ൩,൨.

മഹാമുനീ, വിശ്വകർമ്മൻ വെട്ടിമാറ്റിയ വിഷ്ണുവിന്റെ അതി പ്രകാശമുള്ള തേജസ്സ് ഭൂമിയിൽ വീണു.

ത്വഷ്ടൈവ തേജസാ തേന വിഷ്ണോശ്ചക്രമകല്പയത് । ത്രിശൂലം ചൈവ ശര്വസ്യ ശിബികാം ധനദസ്യ ച ॥ ൩,൨.

അത് കൊണ്ട് ത്വഷ്ടാവ് വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രം, ശിവന്റെ ത്രിശൂലം, ധനദന്റെ ശിബിക എന്നിവയും മറ്റു ദൈവായുധങ്ങളും ഉണ്ടാക്കി.

ശക്തിം ഗുഹസ്യ ദേവാനാമന്യേഷാം ച യദായുധമ് । തത്സര്വം തേജസാ തേന വിശ്വകര്മാ വ്യവര്ധയത് ॥ ൩,൨.

കുമാരന്റെ ശക്തിയും മറ്റു ദേവന്മാരുടെ ആയുധങ്ങളും വിശ്വകർമ്മൻ ആ തേജസ്സുകൊണ്ട് ശക്തിപ്പെടുത്തി.