ഗൃഹീതോ വിഷ്ടിനാ വിപ്രഃ സര്വജ്ഞാനൈകഭാജനമ് । ജാതിസ്മണേഽസൌ പാപസ്യ ക്ഷയകാമ ഉവാഹ താമ്
സകലജ്ഞാനത്തിന്റെയും പാത്രമായ ബ്രാഹ്മണൻ, തന്റെ പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ, പാപം നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വിശ്ടിയിലാക്കി, ശിവിക ചുമന്നു.
യയൌ ജड़ഗതിഃ സോഽഥ യുഗമാത്രവലോകനഃ । കുര്വന് മതിമതാം ശ്രേഷ്ഠസ്തദന്യേ ത്വരിതം യയുഃ
അവൻ വയസ്സായവന്റെ നടപ്പിൽപോലെ, കുറച്ചു നേരം മാത്രം നോക്കി, മന്ദഗതിയിൽ നടന്നു; എന്നാൽ മറ്റു ജ്ഞാനികൾ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.
വിലോക്യ നൃപതിഃ സോഽഥ വിഷമാം ശിബികാഗതിമ് । കിമേതദിത്യാഹ സമം ഗമ്യതാം ശിബികാവഹാഃ
പിന്നീട്, രാജാവ് ശിവികയുടെ അസമമായ ചലനം കണ്ടു, 'ഇത് എന്താണ്? ശിവികയെ സുതാര്യമായി ചുമക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പുനസ്തഥൈവ ശിബികാം വിലോക്യ വിഷമാം ഹി സഃ । നൃപഃ കിമേതദിത്യാഹ ഭവദ ഭിര്ഗമ്യതേഽന്യഥാ
വീണ്ടും ശിവികയെ അസമമായി ചലിക്കുന്നതായി കണ്ട രാജാവ്, 'ഇത് എന്താണ്? നിങ്ങൾ ശരിയായി ചുമക്കുന്നില്ലേ?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
ഭൂപതേര്വദതസ്തസ്യ ശ്രുത്വേത്ഥം ബഹുശോ വചഃ । ശിബികാവാഹകാഃ പ്രോചുരയം യാതീത്യസത്വരമ്
രാജാവ് പലതവണ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശിവിക ചുമക്കുന്നവർ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ മന്ദഗതിയിലാണ് പോകുന്നത്.'
കിം ശ്രാന്തോഽസ്യല്പമദ്വാനം ത്വയോഢാ ശിഹികാ മമ । കിമായാസസഹോ ന ത്വം പീനാനസി നിരീക്ഷ്യസേ
'നിന്റെ ശിവിക കുറച്ചു ദൂരം മാത്രം ചുമന്നതിൽ തന്നെ നീ ക്ഷീണിച്ചോ? അല്ലെങ്കിൽ നീ ബലവാനായി തോന്നുന്നുവെങ്കിലും ഈ കഷ്ടം സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലേ?'
നാഹം പീവാന്ന ചൈവോഢാ ശിബികാ ഭവതോ മയാ । ന ശ്രാന്തോഽസ്മി ന ചായാസഃ സോഞവ്യോഽസ്തി മഹീപതേ
'ഞാൻ ബലവാനല്ല, നിങ്ങളുടെ ശിവിക ഞാൻ ചുമക്കുന്നില്ല, ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിട്ടില്ല, എനിക്ക് യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ല, രാജാവേ.'
പ്രത്യക്ഷം ദൃശ്യസേ പീവാനദ്യാംപി ശിബികാ ത്വയി । ശ്രമശ്വ ഭാരോദൂഹനേ ഭവത്യേവ ഹി ദേഹിനാമ്
'നീ ബലവാനാണെന്ന് നേരിൽ കാണാം, ശിവിക ഇപ്പോൾ നിന്റെ മേൽ തന്നെയാണ്. ശരീരമുള്ളവർക്കു ഭാരമുയർത്തുമ്പോൾ ക്ഷീണം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.'
പ്രത്യക്ഷ ഭവതാ ഭൂപ ! യദൂ ദൃഷ്ട മമ തദൂദ । ബലവാനബലശ്ചേതി വാച്യം പശ്വാദൂ വിശേഷണമ്
'രാജാവേ, നീ നേരിൽ കാണുന്നതെന്തായാലും, ഞാൻ ബലവാനോ ദുർബലനോ എന്നത് പശുക്കളുടെ ഗുണംപോലെയാണ് പറയേണ്ടത്, ആത്മാവിന്റെതല്ല.'
ത്വയോढ़ാ ശിബികാ ചേതി ത്വയ്യദ്യാപി ച സംസ്ഥിതാ । മിഥ്യൈതദത്ര തു ഭവാഞ്ഛൃണോതു വചനം മമ
'നിനക്കാണ് ശിവികയും അതു നിന്റെ മേലാണ് എന്ന് പറഞ്ഞാലും, അതു ശരിയല്ല; ഈ കാര്യത്തിൽ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ.'
ഭൂമൌ പാദയുഗസ്യാസ്ഥാ ജഹ്ഘ പാദദൂയേ സ്ഥിതേ । ഊരൂ ജങ്ഘാദൂയാവസ്ഥൌ തദാധാരം തഥോദരമ്
ഭൂമിയിൽ കാലുകൾ വച്ചാൽ, കാൽമുട്ടുകളും കാലുകളും ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നു. കാൽമുട്ടിന് മുകളിൽ തൊണ്ടുകൾ, അതിനുമുകളിൽ വയറും, അവയെ എല്ലാം താങ്ങുന്നതും വയറാണ്.
വക്ഷഃ സ്ഥലം തഥാ ബാഹൂ സ്കന്ധൌ ചോദരസംസ്ഥിതൌ । സ്കന്ധാശ്രിതേയം ശിബികാ മമ ഭാരോഽത്ര കികൃതഃ
വയറിന്റെ മുകളിൽ നെഞ്ചും കൈകളും ചുമലുകളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ പല്ലക്കു ചുമലുകളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ അതിന്റെ ഭാരവും ഇവിടെ തന്നെയാണ് വഹിക്കപ്പെടുന്നത്.
ശിബികായാം സ്ഥിതം ചേദം വപുസ്ത്വദുപലക്ഷിതമ് । തത്ര ത്വമഹമപ്യത്ര പ്രോച്യതേ ചേദമന്യഥാ
ഈ പല്ലക്കിൽ ഇരിക്കുന്ന ഈ ശരീരം നീ കാണുന്നത്, അതിനെ നീയോ ഞാനോ എന്ന് പറയുകയാണെങ്കിൽ, അതു ശരിയായ അർത്ഥമല്ല.
അഹം ത്വഞ്ച തഥാന്യേ ച ഭൂതൈരുഹ്മാമ പാര്ഥിവ । ഗുണപ്രവാഹപതിതോ ഭൂതവര്ഗോഽപി യാത്യയമ്
രാജാവേ, നീയും ഞാനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ വീണ ഈ ജീവികളുടെ കൂട്ടവും ഒടുവിൽ ഇല്ലാതാകുന്നു.
കര്മവശ്യാ ഗുണാശ്ചൈതേ സത്ത്വാദ്യാ- പൃഥിവീപതേ ! അവിദ്യാസഞ്ചിതം കര്മ്മ തജ്വാശേഷേഷു ജന്തുഷു
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, സത്ത്വം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം കര്മ്മത്തിന് കീഴിലാണ്. അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് സമ്പാദിച്ച കര്മ്മം എല്ലാ ജീവികളിലും ബന്ധപ്പെടുന്നു.
ആത്മാ ശുദ്ധോഽക്ഷരഃ ശാന്തോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । പ്രവൃദ്ധയപചയൌ നാസ്യ ഏകസ്യാഖിലജന്തുഷു
ആത്മാവ് ശുദ്ധവും അക്ഷരവും ശാന്തവും ഗുണരഹിതവും പ്രകൃതിക്ക് അപ്പുറത്തുള്ളതുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളിലും ഈ ഒരാള്ക്ക് neither വളർച്ച nor ക്ഷയം ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യദാ നോപചയസ്തസ്യ ന ചൈവാപചയേ നൃപ! തദാ പീവാനസീതീത്ഥം കയാ യുത്തയാ ത്വയേരിതമ്
രാജാവേ, അതിനുള്ളിൽ neither വർദ്ധന nor കുറവ് ഇല്ലെങ്കിൽ, നീ 'ഇവൻ കുഴഞ്ഞവനോ കട്ടിയവനോ' എന്ന് പറഞ്ഞത് എന്ത് തർക്കത്തിൽ നിന്നാണ്?
ഭൂ-പാദ-ജങ്ഘാ-ക്ഠ്യൂരു-ജഠരാദിഷു സംസ്ഥിതേ । ശിബികേയം യതാ സ്കന്ധേ തഥാ ഭാരഃ സമസ്ത്വയാ
കാലുകൾ, കാൽമുട്ടുകൾ, തൊണ്ടുകൾ, വയറ് എന്നിവയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പല്ലക്ക് ചുമലിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, നീയും ഈ ഭാരങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു.
തദാന്യൈര്ജന്തുഭര്ഭൂപ ! ശിബികോഢാ ന കേവലമ് । ലൈ-ദ്രുമ-ഗൃഹോത്ഥോഽപി പൃഥിവീസമ്ഭവോഽപി വാ
രാജാവേ, ഈ പല്ലക്ക് നീ മാത്രം വഹിക്കുന്നതല്ല, മറ്റുള്ള ജീവികളും ഇതിൽ പങ്കാളികളാണ്. ഇതു മരവും, മരച്ചില്ലും, വീടും, ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ളതുമാകാം.
യദാ പുസഃ പൃഥഗ്ഭാവഃ പ്രാകൃതൈഃ കാരണൌര്നൃപ ! സോഢവ്യസ്തു തദായാസഃ കഥം വാ നൃപതേ । മയാ
രാജാവേ, വഹിക്കുന്നവന്റെ വ്യത്യാസം പ്രകൃതിദത്തമായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുമ്പോൾ, ആ കഷ്ടം സഹിക്കേണ്ടത് അതിനാണ്. എങ്ങനെ അത് എന്റെ കാര്യമാകും?
യദൂദ്രവ്യാ ശിബികാ ചേയം തദൂദ്രവ്യോ ഭൂതസംഗ്രഹഃ । ഭവതോ മേഽഖിലസ്യാസ്യ മമത്വേനോപബൃ ഹിതഃ
ഈ പല്ലക്ക് ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, ജീവികളുടെ കൂട്ടവും അതുപോലെയാണ്. ഇതെല്ലാം നിന്റെതോ എന്റെതോ എന്ന ഭാവം മാത്രം ഇവയെ താങ്ങുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാഭവന്മൈനീ സ വഹഞ്ഛിബികാം ദ്രിജ ! സോഽപി രാജാവതീര്യ്യോര്വ്യം തത്പാദൌ ജഗൃഹേ ത്വരന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ ജ്ഞാനി പല്ലക്ക് വഹിക്കുന്നത് തുടർന്നു. രാജാവോ, വേഗത്തിൽ നിലത്തിറങ്ങി, അവന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.
ഭോ ഭോ വിസൃജ്യ ശിബികാം പ്രസാദം കുരു മേ ദ്രിജ! കഥ്യതാം കോ ഭവാനത്ര ജാലമരൂപധരഃ സ്ഥിതഃ
അയ്യോ, ദ്വിജനേ! പല്ലക്ക് വിട്ട് എന്നോട് ദയ കാണിക്കണേ. നീ ആരാണ്, ഈ അത്ഭുതരൂപത്തിൽ ഇവിടെ നിന്നിരിക്കുന്നതാരാണ് എന്ന് പറയൂ.
യോ ഭവാന് യന്നിമിത്തം വാ യദാഗമനകാരണ്മ് । തത്സര്വം കഥ്യതാം വിദൂന് ! മഹ്മ ശുശ്രൂഷവേ ത്വയാ
നീ ആരാണ്, എന്തിനാണ് വന്നത്, വരവിന്റെ കാരണം എന്താണ് — ഇതെല്ലാം പറയണം, ജ്ഞാനിയേ, ഞാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്.
ശ്രൂയതാം കോഽഹമിത്യേതദൂക്തും ഭൂപ! ന ശക്യതേ । ഉപഭോഗനിമിത്തഞ്ച സര്വത്ര ഗമനക്രിയാ
രാജാവേ, ഞാൻ ആരാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. എല്ലായിടത്തും അനുഭവത്തിനായാണ് സഞ്ചാരം നടക്കുന്നത്.
സുഖദുഃ ഖോപഭോഗൌ തു തൌ ദേഹാദ്യു പപാദകൌ । ധര്മാധര്മോദ്ഭവൌ ഭോക്തു ജന്തുര്ദേഹാദിമൃച്ഛതി
സുഖവും ദു:ഖവും ശരീരത്തിലൂടെയും മറ്റും അനുഭവപ്പെടുന്നു. ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം മൂലമാണ് ജീവി ശരീരം മുതലായവ നേടുന്നത്.
സര്വസ്യൈവ ഹി ബൂപാല ! ജന്തോഃ സര്വത്ര കാരണമ് । ധര്മാധര്മൌ യതഃ കസ്മാത് കാരണാം പൃച്ഛയതേ ത്വയാ
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും എല്ലായിടത്തും കാരണമാകുന്നത് ധർമ്മവും അധർമ്മവുമാണ്. അതിനാൽ നീ കാരണമെന്തെന്ന് ചോദിക്കുന്നത് എന്തിന്?
ധര്മാധമാം ന സന്ദേഹഃ സര്വകാര്യ്യേഷു കാരണമ് । ഉപഭോഗനിമിത്തഞ്ച ദേഹാദ്ദ ഹാന്തരാഗമഃ
എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും ധർമ്മവും അധർമ്മവും കാരണമാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല. അനുഭവത്തിനായി ശരീരം ലഭിക്കുകയും, പിന്നെ വിട്ടു പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
യത്ത്വൈതദ ഭവതാ പ്രോക്ത കോഽഹമിത്യേതദാത്മനഃ । വക്തു ന ശക്യതേ ശ്രോതു തന്മമേച്ഛാ പ്രവര്ത്തതേ
നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് — 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നത് ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് പറയാനോ കേൾക്കാനോ കഴിയില്ല. എന്നിരുന്നാലും, അതറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്ക് ഉണരുന്നു.
യോഽസ്തി സോഽഹമിതി ബ്രഹ്മന്! കഥം വക്തും ന ശക്യതേ । ആത്മന്യേഷ ന ദോഷായ ശബ്ദോഽഹമിതി യോ ദ്രിജ
ബ്രാഹ്മണനേ, ആരെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, 'ഞാനാണ് അവൻ' എന്ന് പറയാൻ എന്ത് തടസ്സമുണ്ട്? ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് 'ഞാനാണ്' എന്ന് പറയുന്നതിൽ തെറ്റൊന്നുമില്ല, ദ്വിജനേ.