പിതര്യുപരതേ സോഽഥ ഭ്രാതൃ-ഭ്രാതൃവ്യ-ബാന്ധവൈഃ । കാരിതഃ ക്ഷേത്രകര്മാദി കദന്നാഹാരപോഷിതഃ
അച്ഛൻ മരിച്ചശേഷം, സഹോദരന്മാരും ബന്ധുക്കളും അവനെ കൃഷിക്കളത്തും മറ്റു ജോലികളിലും ഉപയോഗിച്ചു; കഠിനമായ അഹാരം മാത്രം നൽകി പോഷിച്ചു.
സ തൂക്ഷപീനാവയവോ ജദ़കാരീ ച കര്മണി । സര്വലോകോപകരണാം ബഭൂവാഹാരവേതനഃ
അവന്റെ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചിരുന്നതും, പ്രവർത്തിയിൽ മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവനായി തോന്നിയെങ്കിലും, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്രദമായ ജോലികൾ ചെയ്തു, ഭക്ഷണം മാത്രമേ പ്രതിഫലമായി ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.
[തം താദൃശമസംസ്കാരം വിപ്രാകൃവിചേഷ്ടിതമ് । ക്ഷത്താ പൃഷതരാജസ്യ കാല്യൈ പശുമകല്പയത്
അവനെ അങ്ങനെ സംസ്കാരമില്ലാതെ, ബ്രാഹ്മണനല്ലാത്തവന്റെ പോലെ പെരുമാറുന്നതായി കണ്ട രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കക്ഷാധികാരി അവനെ കാലിദേവിക്ക് ബലിക്കായി തയ്യാറാക്കി.
രാത്രൌ തം സമലങകൃത്യ വൈശസസ്യ വിധാനതഃ । അധിഷ്ഠിതം മഹാകാലീ ജ്ഞാത്വാ യോഗേശ്വരം തഥാ
രാത്രിയിൽ, വൈശസബലിക്കുള്ള വിധിപ്രകാരം അവനെ അലങ്കരിച്ചപ്പോൾ, യോഗേശ്വരൻ അവിടെ ഉണ്ടെന്നു മനസ്സിലാക്കി മഹാകാളി അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
തതഃ ഖഡ ഗം സമാദായ നിശിതം നിശി സാ തഥാ । ക്ഷത്താര ക്രൂരകര്മാണമച്ഛിനത് കണ്ഠമൂലതഃ । സ്വപാര്ഷദയുതാ ദേവീ പപൌ രുധിരമുല്വണമ്
അതിനുശേഷം, ആ രാത്രി, കാളിദേവി തന്റെ അനുചരികളോടൊപ്പം കഠിനമായ കർമ്മം ചെയ്തു, മൂർച്ചയുള്ള വാൾ എടുത്ത് കക്ഷാധികാരിയുടെ കഴുത്ത് വെട്ടി, ധാരാളം രക്തം കുടിച്ചു.
തതഃ സൌവീരരാജസ്യ പ്രയാതസ്യ മഹാത്മനഃ । വിഷ്ടികര്താഥ മന്യേത വിഷ്ടിയോഗ്യോഽയമിത്യപി
അതിനുശേഷം, സൗവീരരാജാവ് മഹാത്മാവായവൻ യാത്ര പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിശ്ടികർത്താവ് 'ഇവൻ വിശ്ടിക്കായി യോഗ്യനാണ്' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
തം താദൃശം മഹാത്മാനം ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ് ।]* *[ ഏതദാകാരബന്ധനീദൂയാന്തര്ഗതബാഗഃ സര്വത്ര പുസ്തകേ ന ദൃശ്യതേ । ശ്രീധരേണാപ്യസ്യ വ്യാഖ്യാ ന കൃതാ, അതഃ സര്വസമ്മതി ശൂന്യത്വാദയം ബാഗോ ബന്ധനീദൂയഗര്മൈ സ്ഥാപിതഃ ।] തം താദൃശമസംസ്കാരം വിപ്രാകൃതിവിചേഷ്ടിതമ് । ക്ഷത്താ സൌവീരരാജസ്യ വിഷ്ടിയോഗ്യമമന്യത
അവൻ അങ്ങനെ മഹാത്മാവായവൻ, ചാരുപൊടിയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ, സംസ്കാരമില്ലാത്തതും ബ്രാഹ്മണനല്ലാത്തതും കണ്ട കക്ഷാധികാരി സൗവീരരാജാവിന്റെ വിശ്ടിക്കായി അവനെ യോഗ്യനെന്ന് കരുതി.
സ രാജാ ശിവികാരൂഢോ ഗന്തൂം കൃതമതിര്ദ്രിജ ! ബഭൂവേക്ഷുമതീതീരേ കപിലര്ഷേര്വരാശ്രമമ്
രാജാവ് യാത്ര പോകാൻ മനസ്സ് ഉറപ്പാക്കി, ശിവികയിൽ കയറി, ഇക്ഷുമതീനദീതീരത്തുള്ള കപിലമഹർഷിയുടെ ഉത്തമാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ശ്രേയഃ കിമത്ര സംസാരേ ദുഃ ഖപ്രായേ നൃണാമിതി । പ്രഷ്ടും തം മോക്ഷധര്മജ്ഞ കപിലാഖ്യം മഹാമുനിമ്
മനുഷ്യർക്കു ദു:ഖം നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും നല്ലത് എന്താണെന്ന് ചോദിക്കാൻ മോക്ഷധർമ്മം അറിയുന്ന കപിലമഹർഷിയെ രാജാവ് ആഗ്രഹിച്ചു.
ഉവാഹ ശിവികാം തസ്യ ക്ഷത്തുര്വചനചോദിതഃ । നൃണാം വിഷ്ടിഗൃഹീതാനാമന്യേഷാം സോഽപി മധ്യഗഃ
കക്ഷാധികാരിയുടെ വാക്ക് കേട്ട്, മറ്റു വിശ്ടിയിലാക്കിയവരോടൊപ്പം അവനും രാജാവിന്റെ ശിവിക ചുമന്നു.
ഗൃഹീതോ വിഷ്ടിനാ വിപ്രഃ സര്വജ്ഞാനൈകഭാജനമ് । ജാതിസ്മണേഽസൌ പാപസ്യ ക്ഷയകാമ ഉവാഹ താമ്
സകലജ്ഞാനത്തിന്റെയും പാത്രമായ ബ്രാഹ്മണൻ, തന്റെ പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ, പാപം നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വിശ്ടിയിലാക്കി, ശിവിക ചുമന്നു.
യയൌ ജड़ഗതിഃ സോഽഥ യുഗമാത്രവലോകനഃ । കുര്വന് മതിമതാം ശ്രേഷ്ഠസ്തദന്യേ ത്വരിതം യയുഃ
അവൻ വയസ്സായവന്റെ നടപ്പിൽപോലെ, കുറച്ചു നേരം മാത്രം നോക്കി, മന്ദഗതിയിൽ നടന്നു; എന്നാൽ മറ്റു ജ്ഞാനികൾ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.
വിലോക്യ നൃപതിഃ സോഽഥ വിഷമാം ശിബികാഗതിമ് । കിമേതദിത്യാഹ സമം ഗമ്യതാം ശിബികാവഹാഃ
പിന്നീട്, രാജാവ് ശിവികയുടെ അസമമായ ചലനം കണ്ടു, 'ഇത് എന്താണ്? ശിവികയെ സുതാര്യമായി ചുമക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പുനസ്തഥൈവ ശിബികാം വിലോക്യ വിഷമാം ഹി സഃ । നൃപഃ കിമേതദിത്യാഹ ഭവദ ഭിര്ഗമ്യതേഽന്യഥാ
വീണ്ടും ശിവികയെ അസമമായി ചലിക്കുന്നതായി കണ്ട രാജാവ്, 'ഇത് എന്താണ്? നിങ്ങൾ ശരിയായി ചുമക്കുന്നില്ലേ?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
ഭൂപതേര്വദതസ്തസ്യ ശ്രുത്വേത്ഥം ബഹുശോ വചഃ । ശിബികാവാഹകാഃ പ്രോചുരയം യാതീത്യസത്വരമ്
രാജാവ് പലതവണ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശിവിക ചുമക്കുന്നവർ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ മന്ദഗതിയിലാണ് പോകുന്നത്.'
കിം ശ്രാന്തോഽസ്യല്പമദ്വാനം ത്വയോഢാ ശിഹികാ മമ । കിമായാസസഹോ ന ത്വം പീനാനസി നിരീക്ഷ്യസേ
'നിന്റെ ശിവിക കുറച്ചു ദൂരം മാത്രം ചുമന്നതിൽ തന്നെ നീ ക്ഷീണിച്ചോ? അല്ലെങ്കിൽ നീ ബലവാനായി തോന്നുന്നുവെങ്കിലും ഈ കഷ്ടം സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലേ?'
നാഹം പീവാന്ന ചൈവോഢാ ശിബികാ ഭവതോ മയാ । ന ശ്രാന്തോഽസ്മി ന ചായാസഃ സോഞവ്യോഽസ്തി മഹീപതേ
'ഞാൻ ബലവാനല്ല, നിങ്ങളുടെ ശിവിക ഞാൻ ചുമക്കുന്നില്ല, ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിട്ടില്ല, എനിക്ക് യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ല, രാജാവേ.'
പ്രത്യക്ഷം ദൃശ്യസേ പീവാനദ്യാംപി ശിബികാ ത്വയി । ശ്രമശ്വ ഭാരോദൂഹനേ ഭവത്യേവ ഹി ദേഹിനാമ്
'നീ ബലവാനാണെന്ന് നേരിൽ കാണാം, ശിവിക ഇപ്പോൾ നിന്റെ മേൽ തന്നെയാണ്. ശരീരമുള്ളവർക്കു ഭാരമുയർത്തുമ്പോൾ ക്ഷീണം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.'
പ്രത്യക്ഷ ഭവതാ ഭൂപ ! യദൂ ദൃഷ്ട മമ തദൂദ । ബലവാനബലശ്ചേതി വാച്യം പശ്വാദൂ വിശേഷണമ്
'രാജാവേ, നീ നേരിൽ കാണുന്നതെന്തായാലും, ഞാൻ ബലവാനോ ദുർബലനോ എന്നത് പശുക്കളുടെ ഗുണംപോലെയാണ് പറയേണ്ടത്, ആത്മാവിന്റെതല്ല.'
ത്വയോढ़ാ ശിബികാ ചേതി ത്വയ്യദ്യാപി ച സംസ്ഥിതാ । മിഥ്യൈതദത്ര തു ഭവാഞ്ഛൃണോതു വചനം മമ
'നിനക്കാണ് ശിവികയും അതു നിന്റെ മേലാണ് എന്ന് പറഞ്ഞാലും, അതു ശരിയല്ല; ഈ കാര്യത്തിൽ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ.'
ഭൂമൌ പാദയുഗസ്യാസ്ഥാ ജഹ്ഘ പാദദൂയേ സ്ഥിതേ । ഊരൂ ജങ്ഘാദൂയാവസ്ഥൌ തദാധാരം തഥോദരമ്
ഭൂമിയിൽ കാലുകൾ വച്ചാൽ, കാൽമുട്ടുകളും കാലുകളും ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നു. കാൽമുട്ടിന് മുകളിൽ തൊണ്ടുകൾ, അതിനുമുകളിൽ വയറും, അവയെ എല്ലാം താങ്ങുന്നതും വയറാണ്.
വക്ഷഃ സ്ഥലം തഥാ ബാഹൂ സ്കന്ധൌ ചോദരസംസ്ഥിതൌ । സ്കന്ധാശ്രിതേയം ശിബികാ മമ ഭാരോഽത്ര കികൃതഃ
വയറിന്റെ മുകളിൽ നെഞ്ചും കൈകളും ചുമലുകളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ പല്ലക്കു ചുമലുകളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ അതിന്റെ ഭാരവും ഇവിടെ തന്നെയാണ് വഹിക്കപ്പെടുന്നത്.
ശിബികായാം സ്ഥിതം ചേദം വപുസ്ത്വദുപലക്ഷിതമ് । തത്ര ത്വമഹമപ്യത്ര പ്രോച്യതേ ചേദമന്യഥാ
ഈ പല്ലക്കിൽ ഇരിക്കുന്ന ഈ ശരീരം നീ കാണുന്നത്, അതിനെ നീയോ ഞാനോ എന്ന് പറയുകയാണെങ്കിൽ, അതു ശരിയായ അർത്ഥമല്ല.
അഹം ത്വഞ്ച തഥാന്യേ ച ഭൂതൈരുഹ്മാമ പാര്ഥിവ । ഗുണപ്രവാഹപതിതോ ഭൂതവര്ഗോഽപി യാത്യയമ്
രാജാവേ, നീയും ഞാനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാം ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ വീണ ഈ ജീവികളുടെ കൂട്ടവും ഒടുവിൽ ഇല്ലാതാകുന്നു.
കര്മവശ്യാ ഗുണാശ്ചൈതേ സത്ത്വാദ്യാ- പൃഥിവീപതേ ! അവിദ്യാസഞ്ചിതം കര്മ്മ തജ്വാശേഷേഷു ജന്തുഷു
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, സത്ത്വം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം കര്മ്മത്തിന് കീഴിലാണ്. അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് സമ്പാദിച്ച കര്മ്മം എല്ലാ ജീവികളിലും ബന്ധപ്പെടുന്നു.
ആത്മാ ശുദ്ധോഽക്ഷരഃ ശാന്തോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । പ്രവൃദ്ധയപചയൌ നാസ്യ ഏകസ്യാഖിലജന്തുഷു
ആത്മാവ് ശുദ്ധവും അക്ഷരവും ശാന്തവും ഗുണരഹിതവും പ്രകൃതിക്ക് അപ്പുറത്തുള്ളതുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളിലും ഈ ഒരാള്ക്ക് neither വളർച്ച nor ക്ഷയം ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യദാ നോപചയസ്തസ്യ ന ചൈവാപചയേ നൃപ! തദാ പീവാനസീതീത്ഥം കയാ യുത്തയാ ത്വയേരിതമ്
രാജാവേ, അതിനുള്ളിൽ neither വർദ്ധന nor കുറവ് ഇല്ലെങ്കിൽ, നീ 'ഇവൻ കുഴഞ്ഞവനോ കട്ടിയവനോ' എന്ന് പറഞ്ഞത് എന്ത് തർക്കത്തിൽ നിന്നാണ്?
ഭൂ-പാദ-ജങ്ഘാ-ക്ഠ്യൂരു-ജഠരാദിഷു സംസ്ഥിതേ । ശിബികേയം യതാ സ്കന്ധേ തഥാ ഭാരഃ സമസ്ത്വയാ
കാലുകൾ, കാൽമുട്ടുകൾ, തൊണ്ടുകൾ, വയറ് എന്നിവയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പല്ലക്ക് ചുമലിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, നീയും ഈ ഭാരങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു.
തദാന്യൈര്ജന്തുഭര്ഭൂപ ! ശിബികോഢാ ന കേവലമ് । ലൈ-ദ്രുമ-ഗൃഹോത്ഥോഽപി പൃഥിവീസമ്ഭവോഽപി വാ
രാജാവേ, ഈ പല്ലക്ക് നീ മാത്രം വഹിക്കുന്നതല്ല, മറ്റുള്ള ജീവികളും ഇതിൽ പങ്കാളികളാണ്. ഇതു മരവും, മരച്ചില്ലും, വീടും, ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ളതുമാകാം.
യദാ പുസഃ പൃഥഗ്ഭാവഃ പ്രാകൃതൈഃ കാരണൌര്നൃപ ! സോഢവ്യസ്തു തദായാസഃ കഥം വാ നൃപതേ । മയാ
രാജാവേ, വഹിക്കുന്നവന്റെ വ്യത്യാസം പ്രകൃതിദത്തമായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുമ്പോൾ, ആ കഷ്ടം സഹിക്കേണ്ടത് അതിനാണ്. എങ്ങനെ അത് എന്റെ കാര്യമാകും?