തസ്മാന്ന വിജ്ഞാനമൃതേസ്തി കിംചിത്ക്വചിത്കദാചിദ്ദ്വിജ വസ്തുജാതമ് ।। വിജ്ഞാനമേകം നിജകര്മഭേദവിഭിന്നചിത്തേര്ബഹുധാഭ്യുപേതമ്
അതുകൊണ്ട്, ദ്വിജൻ, യാതൊരു സമയത്തും എവിടെയും ബോധം ഒഴികെ യഥാർത്ഥ വസ്തുവെന്നു പറയാൻ ഒന്നുമില്ല. ബോധം തന്നെയാണ് ഓരോരുത്തരുടെയും പ്രവൃത്തികളും ചിന്തകളും വ്യത്യാസപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് പലതായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
ജ്ഞാനം വിശുദ്ധം വിമലം വിശോ കമശ്ഷോലോഭാദിനിരസ്തസങ്ഗമ് । ഏകം സദൈകം പരമഃ പരേശഃ സ വാസുദേവോ ന യതോന്യദസ്തി
ശുദ്ധവും മലിനമില്ലാത്തതും ആഗ്രഹം, ക്രോധം, ലാലസം തുടങ്ങിയ ബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതുമായ ജ്ഞാനം മാത്രമാണ് സദാ ഏകതയും പരമവും. അതാണ് വാസുദേവൻ, പരമേശ്വരൻ. അതിന് പുറമെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
സദ്ഭാവ ഏവം ഭവതോ മയോക്തോ ജ്ഞാനം യഥാ സത്യമസത്യമന്യത് । ഏതത്തു യത്സംവ്യവഹാരഭൂതം തത്രാപി ചോക്തം ഭുവനാശ്രിതം തേ
ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം എന്താണെന്നും, ജ്ഞാനമാണ് യഥാർത്ഥം, മറ്റെല്ലാം അസത്യമാണ് എന്നുമാണ് വിശദീകരിച്ചത്. ലോകവ്യവഹാരത്തിന് അടിസ്ഥാനമായതും ലോകം ആശ്രയിച്ചാണെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
യജ്ഞഃ പശുര്വഹ്നിരശ്ഷോഋത്വിക്സോമഃ സുരാഃ സ്വര്ഗമയശ്ച കാമഃ । ഇത്യാദികര്മാശ്രിതമാര്ഗദൃഷ്ടം ഭൂരാദിഭോഗാശ്ച ഫലാനി തേഷാമ്
യജ്ഞം, യജ്ഞപശു, അഗ്നി, ഹോമദ്രവ്യം, ഋത്വിക്, സോമം, ദേവതകൾ, സ്വർഗ്ഗം, ആഗ്രഹം എന്നിവയും, യജ്ഞാദികളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങളായ ഭൂമി മുതലായ അനുഭവങ്ങളും ഇവയുടെ ഫലങ്ങളാണ്.
യച്ചൈതദ്ഭുവനഗതം മയാ തവോക്തം സര്വത്ര വ്രജതി ഹി തത്ര കര്മവശ്യഃ । ജ്ഞാത്വൈവം ധ്രുവമചലം സദൈകരൂപം തത്കുര്യാദ്വിശതി ഹി യേന വാസുദേവമ്
ലോകത്തിൽ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം പ്രവൃത്തിയുടെ ബലത്തിൽ എല്ലായിടത്തും നടക്കുന്നു. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, സ്ഥിരവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ആ പ്രവൃത്തി ചെയ്യണം, അതിലൂടെയാണ് വാസുദേവനിലേക്കെത്തുന്നത്.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച । ഭഗവന് ! സമ്യഗാഖ്യാതം യത് പൃഷ്ടോഽസി മയാഖലമ് । ഭൂസമുദ്രാദിസരിതാം സംസ്ഥാനം ഗ്രഹസംസ്ഥിതിമ്
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, ഭൂമി, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ചോദിച്ചതിനനുസരിച്ച് നീ വളരെ വ്യക്തമായി വിശദീകരിച്ചു.
വിഷ്ണവാധാരം തഥാ ചൈതത് ത്രൈലോക്യം സമവസ്ഥിതമ് । പരമാര്ഥസ്തു തേനോക്തോ യഥാജ്ഞാനം പ്രധാനതഃ
വിഷ്ണുവാണ് ഈ ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ ആധാരം എന്നതും നീ വിശദീകരിച്ചു. പരമാർത്ഥവും പ്രധാനതത്വത്തെക്കുറിച്ചും ജ്ഞാനപ്രകാരം നീ പറഞ്ഞുതന്നു.
യത്ത്വോതദ്ഭഗവാനാഹ ഭരതസ്യ മഹീപതേഃ । കഥയിഷ്യാമി ചരിതം തന്മാഖ്യാതുമര്ഹസി
ഭഗവാൻ ഭാരതൻ എന്ന രാജാവിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി അവന്റെ കഥ എനിക്കു പറയണം.
ഭരതഃ സ മഹീപാലഃ ശാലഗ്രാമേഽവസത് കില യോഗയുക്തഃ സമാധായ വാസുദേവേ സദാ മനഃ
ഭാരതൻ എന്ന മഹാരാജാവ് ഒരിക്കൽ ശാലഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചു. അവൻ എപ്പോഴും യോഗത്തിൽ ലീനനായി, മനസ്സ് വാസുദേവനിൽ സ്ഥിരമായി ആകുന്നു.
പുണ്യദേശപ്രഭാവേണ ധ്യായതശ്വ സദാ ഹരിമ് । കഥന്തു നാഭവന്മുക്തിര്യദഭൂത് സ ദ്രിജഃ പുനഃ
ആ പുണ്യഭൂമിയുടെ മഹത്വത്തിൽ അവൻ എപ്പോഴും ഹരിയെ ധ്യാനിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ദ്വിജൻ, അവൻ മോക്ഷം ലഭിക്കാതെ വീണ്ടും ജനിച്ചത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന് പറയൂ.
വിപ്രത്വേ ച കൃതം തേന യദ്ഭൂയഃസുമഹാത്മനാ । ഭരതേന മുനിശ്വേഷ്ഠ! തത് സര്വ്വം വക്തുമര്ഹസി
ബ്രാഹ്മണനായി വീണ്ടും ജനിച്ചപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവ് ഭാരതൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ദയവായി എല്ലാം എനിക്കു പറയണം.
പരാശാര അവാച । ശാലഗ്രാമേ മഹാഭാഗോ ഭഗവന്നയസ്തമാനസഃ । സ ഉവാസ ചിരം കാലം മൈത്രേയ! പൃഥിവീപതിഃ
പരാശരൻ പറഞ്ഞു: ശാലഗ്രാമത്തിൽ ഭഗവാനിൽ മനസ്സു നല്കിയ ആ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ രാജാവ്, മൈത്രേയ, വളരെ കാലം അവിടെ വസിച്ചു.
അഹിംസാദിഷ്വശേഷേഷു ഗുണേഷു ഗുണിനാം വരഃ । അവാപ പരമാം കാഷ്ഠാം മനസശ്ചാപി സംയമേ
അഹിംസാദി ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പരമാവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തി.
യജ്ഞേശാച്യുത ഗോവിന്ദ മാധവാനന്ത കേശവ ! കൃഷ്ണാ വിഷ്ണോ ഹ്ടഷീകേശേത്യാഹ രാജാ സ കേവലമ്
യജ്ഞേശ, അച്യുത, ഗോവിന്ദ, മാധവ, അനന്ത, കേശവ, കൃഷ്ണ, വിഷ്ണു, ഹൃഷീകേശ എന്നീ നാമങ്ങൾ മാത്രമാണ് രാജാവ് ഉച്ചരിച്ചത്.
നാന്യജ്ജാഗാദ മൈത്രേയ! കിഞ്ചിത് സ്വപ്നാന്തരേഽപി ച । ഏതതൂപരം തദര്ഥഞ്ച വിനാ നാന്യദചിന്തയത്
മൈത്രേയ, സ്വപ്നത്തിൽ പോലും മറ്റൊന്നും അവൻ സംസാരിച്ചില്ല. ഇതിലുപരി മറ്റൊന്നും അവൻ ചിന്തിച്ചില്ല.
സമിത്-പുഷ്പ-കുശാദാനം ചക്ര ദേവക്രിയാകൃതേ । നാന്യാനി ചക്ര കര്മ്മാണി നിഃ സങ്ഗോ യോഗതാപസഃ
ദൈവോപചാരങ്ങൾക്കായി ഇന്ധനം, പുഷ്പം, ദർഭ എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു. യോഗത്തിൽ ലീനനായി, അസക്തനായി, മറ്റേതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി ചെയ്തില്ല.
ജഗാമ സോഽബിഷേകാര്ഥമേകദാ തു മഹാനദീമ് । സസ്നൌ തത്ര തദാ ചക്ര സ്നാനസ്യനന്തരക്രിയാഃ
ഒരു ദിവസം അഭിഷേകത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഒരുക്കത്തിനായി രാജാവ് ഒരു വലിയ നദിയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം കുളിച്ച്, കുളിക്കലിന് ശേഷം ചെയ്യേണ്ട ചടങ്ങുകളും നടത്തി.
അഥാതജഗാമ തത്തീര്ഥം ജലം പാത് പിപാസിതാ । ആസന്നപ്രസവാ ബ്രഹ്മന്നേകൈവ ഹരിണീ വനാത്
അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, അതേ തീരത്ത്, കാട്ടിൽ നിന്ന് ഒരേകാന്തമായി വന്ന ഒരു ഗർഭിണിയായ മാൻ, വെള്ളം കുടിക്കാൻ, ദാഹിച്ചവളായി എത്തി.
തതഃ സമഭവത്തത്ര പീതപ്രായ ജലേ തയാ । സിംഹസ്യ നാദഃ സുമഹാന് സര്വ്വപ്രാണിഭയങ്കരഃ
അവൾ വെള്ളം കുടിക്കാൻ പോകുമ്പോൾ, അപ്രതീക്ഷിതമായി, ഒരു സിംഹം വലിയ ശബ്ദത്തിൽ അരിപ്പിച്ചു. ആ ഗർജ്ജനം എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഭയമുണ്ടാക്കി.
തതഃ സാ സഹസാ ത്രാസാദാപ്ലുതാ നിമ്നഗാതടമ് । അത്യുജ്വാരോഹണേനാസ്യാ നദ്യാം ഗര്ഭഃ പപാത സഃ
അത് കേട്ട മാൻ ഭയത്താൽ പെട്ടെന്ന് നദീതീരത്തേക്ക് ചാടി. അത്രയും ഉത്സാഹത്തോടെ ചാടിയതുകൊണ്ട്, അവളുടെ കുഞ്ഞ് ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് നദിയിലേക്ക് വീണു.
തമുഹ്മമാനം വേഗേന വീചിമാലാപരിപ്ലുതമ് । തജഗ്രാഹ സ നൃപോ ഗര്ഭാത് പതിതം മൃഗപോതകമ്
വേഗത്തിൽ ഒഴുകിയ തിരകളിൽ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ കുഞ്ഞിനെ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് വീണ മാൻകുഞ്ഞിനെ, രാജാവ് പിടിച്ചു.
ഗര്ഭപ്രവ്യുതിദോഷേണ പ്രോത്തുങ്ഗാക്രമണോന ച । മൈത്രേയ! സാപി ഹരിണീ പപാത ച മമാര ച
ഗർഭം നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ വേദനയും അത്രയും ഉയർന്ന ചാടലും കാരണം, മൈത്രേയാ, ആ മാൻ നിലംപതിച്ചു മരിച്ചുപോയി.
ഹരിണീം താം വിലോക്യാഥ വിപന്നാം നൃപതാപസഃ । മൃഗപോതം സമാദായ നിജമാശ്വമമാഗതഃ
മാൻ മരിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ട രാജാവ്, ആ മാൻകുഞ്ഞിനെ എടുത്ത് തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
ചകാരാനുദിനഞ്ചാസൌ മൃഗപോതസ്യവൈ നൃപഃ । പോഷണ പുഷ്യമാണശ്യ സ തേന വബൃധേ മുനേ
പ്രതിദിനം രാജാവ് ആ മാൻകുഞ്ഞിനെ വളർത്തി പോഷിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ, മുനിയേ, അത് വളർന്നു.
ചചാരാശ്രമപര്യ്യന്തം തൃണാനി ഗഹനേഷു സഃ । ദൂരം ഗത്വാ ച ശാദ്ദൂലത്രാസാദഭ്യായയൌ പുനഃ
ആ കുഞ്ഞ് ആശ്രമം ചുറ്റി കാട്ടിൽ പുല്ല് തിരയാൻ പോയി. ദൂരെയ്ക്ക് പോയാൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ ഭയത്തിൽ വീണ്ടും തിരിച്ചു വരുമായിരുന്നു.
പ്രാതര്ഗത്വാതിദൂരഞ്ച സായമായാദ യഥാശ്വമമ് । പുനശ്ച ഭരതസ്യാഭൂദാശ്വമസ്യോടജാജിരേ
രാവിലെ അത് ദൂരെയ്ക്ക് പോയി, വൈകിട്ട് വീണ്ടും ആശ്രമത്തിലേക്ക്, കുതിരപോലെ, മടങ്ങി വരും. അങ്ങനെ, അത് ഭരതന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അടുപ്പം നേടി.
തസ്യ തസ്മിന്മൃഗേ ദൂര-സമീപപരിവര്ത്തിനി । ആസീച്ചേതഃ സമായുക്തം ന യയാവന്യതോ ദ്രിജ
ആ മാൻകുഞ്ഞ് അടുത്തോ ദൂരെയോ പോയാലും രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അതിലായിരുന്നു. മറ്റൊന്നിലേക്കും മനസ്സ് തിരിഞ്ഞില്ല, ദ്വിജനേ.
വിമുക്തരാജ്യതനയഃ പ്രോജ്ഝിതാശേഷബാന്ധവഃ । മമത്വം സ ചകാരോച്ചൈസ്തസ്മിന് ഹരിണബാലകേ
രാജ്യം, മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, ആ മാൻകുഞ്ഞിനോടുള്ള സ്നേഹം രാജാവിന് അതീവമായി വളർന്നു.
കിം വൃകൈക്ഭക്ഷിതോ വ്യാഘൂഃ കിം സിംഹേന നിപാതിതഃ । ചിരായമാണേ നിഷ്കാന്തേ തസ്യാസീദിതി മാനസമ്
'ഇത് പുലികളാൽ തിന്നുപോയോ? കടുവയോ സിംഹമോ അതിനെ ആക്രമിച്ചോ? ഇത്രയും നേരം തിരിച്ചു വന്നില്ലല്ലോ,' എന്ന് രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കയോടെ ചിന്തിച്ചു.
ഏഷാ വസുമതീ തസ്യ ഖുരാഗ്രക്ഷതകര്ബുരാ । പ്രീതയേ മമ ജാതോഽസൌ ക്വ മമൈണകബാലകഃ
'ഇവിടെ മാൻകുഞ്ഞിന്റെ കുരുവിരൽപ്പാടുകൾ നിലത്ത് കാണാം. അതിനാൽ എനിക്ക് സന്തോഷം തോന്നുന്നു. എവിടെയാണ് എന്റെ കുഞ്ഞ്?'