നാഗദ്വീപസ്തഥാ സാമ്യോ ഗന്ധര്വസ്ത്വഥ ചാരുണഃ । അയം തു നവമസ്തഷാം ദ്വീപഃ സാഗാരസംവൃതഃ ॥ ൨,൩.
നാഗദ്വീപം, സാമ്യകം, ഗന്ധർവം, ചാരുണം; ഒമ്പതാമത്തേത് സമുദ്രം ചുറ്റിയ ദ്വീപാണ്.
യോജനാനാം സഹസ്രം തു ദ്വീപോയം ദക്ഷിണോത്തരാത് । പൂര്വേ കിരാതാ യസ്യാന്തേ പശ്ചിമേ യവനാഃ സ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩.
ഈ ദ്വീപ് തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കിലേക്ക് ആയിരം യോജന ദൂരം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതന്മാരും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് യവനന്മാരും വസിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ മധ്യേ ശബ്ദ്രാശ്ച ഭാഗശഃ । ഇജ്യായുധവണിജ്യാദ്യൈര്വര്തയന്തോ വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩.
ഇവയുടെ നടുവിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ ഓരോ വിഭാഗമായാണ് താമസിക്കുന്നത്. അവർ യാഗം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയ തൊഴിൽകൊണ്ടു ജീവിക്കുന്നു.
ശതദ്രൂചന്ദ്രഭാഗാദ്യാ ഹിമയത്പാദനിര്ഗതാഃ । വേദസ്മൃതിമുഖാദ്യാശ്ച പാരീയാത്രോദ്ഭവാ മുനേ ॥ ൨,൩.
ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ തുടങ്ങിയ നദികൾ ഹിമാലയത്തിന്റെ അടിവരയിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. വേദസ്മൃതി, മുഖാ തുടങ്ങിയവ പാർയാത്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പന്നമാകുന്നത്, മഹർഷേ.
നര്മദാ മുരസാദ്യാശ്ച നദ്യോ വിന്ധ്യാദ്രിനിര്ഗതാഃ । താപീപയോഷ്ണീനിര്വിന്ധ്യാ പ്രസൂഖാ ഋക്ഷസംഭവാഃ ॥ ൨,൩.
നർമദ, മുരസാ തുടങ്ങിയ നദികൾ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. താപി, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യ, പ്രസൂഖാ എന്നിവ ഋക്ഷപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണ്യാദികാസ്തഥാ । സഹ്യപാദോദ്ഭവാ നദ്യഃ സ്മൃതാഃ പാപഭയാപഹാഃ ॥ ൨,൩.
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണി തുടങ്ങിയ നദികൾ സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അടിവരയിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. ഇവ പാപഭയത്തെ അകറ്റുന്നവയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കൃതമാലാ താമ്രപര്ണിപ്രസുഖാ മലയോദ്ഭവാഃ । ത്രിസാമാ ചര്ഷികുല്യാദ്യാ മഹേന്ദ്രപ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൨,൩.
കൃതമാല, താംരപർണി, പ്രസൂഖാ എന്നിവ മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. ത്രിസാമ, ചർഷികുല്യ തുടങ്ങിയവ മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്.
ഋഷികുല്യാകുമാരാദ്യാഃ ശുക്തിമത്പാദസമ്ഭവാഃ । ആസാം നദ്യ ഉപാനദ്യഃ സന്ത്യന്യാശ്ച സഹസ്രശഃ ॥ ൨,൩.
ഋഷികുല്യ, കുമാര തുടങ്ങിയവ ശുക്തിമാന്റെ അടിവരയിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. ഈ നദികൾക്ക് അനേകം ഉപനദികളും ഉണ്ട്; ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു നദികളും ഇവിടെയുണ്ട്.
താസ്വിമേ കുരുപാഞ്ചാലാ മധ്യദേശാദയോ ജനാഃ । പൂര്വദേശാദികാശ്ചൈവ കാമരൂപനിവാസിനഃ ॥ ൨,൩.
ഇവരിൽ കുറുക്കന്മാർ, പാഞ്ചാലന്മാർ, മധ്യദേശവാസികൾ, കൂടാതെ കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെയും മറ്റിടങ്ങളിലെയും ജനങ്ങൾ, തങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രൂപങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു.
പുണ്ഡ്രാഃ കലിങ്ഗാ മഗധാ ദക്ഷിണാദ്യാശ്ച സര്വശഃ । തഥാപരാന്താഃ സൌരാഷ്ട്രാഃ ശൂരാഭീരാസ്തഥാര്ബുദാഃ ॥ ൨,൩.
പുണ്ഡ്രന്മാർ, കലിങ്ങന്മാർ, മഗധന്മാർ, ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ള എല്ലാവരും, അപ്പറാന്തർ, സൌരാഷ്ട്രവർ, ശൂരന്മാർ, അഭീരന്മാർ, അർബുദന്മാർ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
കാരൂഷാ മാലബാശ്ചൈവ പാരിയാത്ര നിവാസിനഃ । സൌവീരാഃ സൈന്ധവാ ഹൂണാഃ സാല്വാഃ കോസലവാസിനാഃ ॥ ൨,൩.
കാരുഷന്മാർ, മാലവന്മാർ, പാരിയാത്രപർവ്വതത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർ, സൗവീരന്മാർ, സൈന്ധവന്മാർ, ഹൂണന്മാർ, സാൽവന്മാർ, കോസലദേശവാസികൾ എന്നിവരും.
മാദ്രാരാമാസ്തഥാമ്ബഷ്ഠാ പാരസീകാദയസ്തഥാ । ആസാം പിബന്തി സലിലം വസന്തി സഹിതാഃ സദാ । സമീപതോ മഹാഭാഗ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകുലാഃ ॥ ൨,൩.
മദ്രർ, രാമർ, അംബഷ്ടർ, പാർസികൾ തുടങ്ങിയവർ, ഇവർ എല്ലാവരും ഈ ജലത്തിൽ കുടിച്ചു സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരുമിച്ച് വസിക്കുന്നു.
ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാന്യത്ര മഹാമുനേ । കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരഞ്ച കലിശ്ചാന്യത്ര ന ക്വചിത് ॥ ൨,൩.
മഹാമുനേ, ഈ ഭാരതഭൂമിയിൽ കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം എന്നിങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; മറ്റിടങ്ങളിൽ അങ്ങനെ ഇല്ല.
തപസ്തപ്യന്തി മുനയോ ജുഹ്വതേ ചാത്ര യജ്വനഃ । ദാനാനി ചാത്ര ദീയന്തേ പരലോകാര്ഥമാദരാത് ॥ ൨,൩.
ഇവിടെ മുനികൾ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു, യജ്ഞകർ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു, മറ്റുള്ളവരും പരലോകത്തിനായി ഭക്തിപൂർവ്വം ദാനം ചെയ്യുന്നു.
പുരുഷൈര്യജ്ഞപുരുഷോ ജമ്ബൂദ്വീപേ സദേജ്യതേ । യജ്ഞൈര്യജ്ഞമയോ വിഷ്ണുരന്യദ്വീപേഷു ചാന്യഥാ ॥ ൨,൩.
ജംബൂദ്വീപിൽ മനുഷ്യർ യാഗങ്ങൾ നടത്തി യജ്ഞപുരുഷനെ ആരാധിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റുള്ള ദ്വീപുകളിൽ യജ്ഞസ്വരൂപനായ വിഷ്ണുവിനെ വേറിട്ട രീതിയിൽ ആരാധിക്കുന്നു.
അത്രാപി ഭാരതം ശ്രേഷ്ഠം ജന്ബൂദ്വീപേ മഹാമുനേ । യതോ ഹി കര്മഭൂരേഷാ ഹ്യതോന്യാ ഭോഗഭൂമയഃ ॥ ൨,൩.
മഹാമുനേ, ജംബൂദ്വീപിൽ ഭാരതം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം, കാരണം ഇതാണ് കര്മ്മഭൂമി; മറ്റുള്ളവ എല്ലാം ഭോഗഭൂമികളാണ്.
അത്ര ജന്മസഹസ്രാണാം സഹസ്രൈരപി സത്തമ । കദാചില്ലഭതേ ജന്തുര്മാനുഷ്യം പുണ്യസംചയാത് ॥ ൨,൩.
സത്യമായും, ഇവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം, ഒരിക്കൽക്കൊന്നു മാത്രം, ഒരാളുടെ പുണ്യസഞ്ചയത്താൽ മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കും.
ഗായന്തി ദേവാഃ കില ഗീതകാനി ധന്യാസ്തു തേ ഭാരത ഭൂമിഭാഗേ । സ്വര്ഗാപവര്ഗാസ്പദമാര്ഗഭൂതേ ഭവന്തി ഭൂയഃ പുരുഷാഃ സുരത്വാത് ॥ ൨,൩.
ദേവന്മാർ പാടുന്നു: 'ഭാരതഭൂമിയിൽ ജനിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യവാന്മാർ; സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കും മോക്ഷത്തിലേക്കും പോകുന്ന വഴിയാണിത്; ഇവിടെ പുണ്യത്താൽ മനുഷ്യർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.'
കര്മാണ്യസംകല്പിതതത്ഫലാനി സംന്യസ്യ വിഷ്ണോ പരമാത്മ്ഭൂതേ । അവാപ്യ താം കര്മമഹീമനന്തേ തസ്മില്ലയം യേ ത്വമലാഃ പ്രയാന്തി ॥ ൨,൩.
വിഷ്ണുവിൽ, പരമാത്മാവിൽ, തന്റെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഫലത്തോടുകൂടി സമർപ്പിച്ച്, കര്മ്മത്തിന്റെ മഹത്വം നേടിയശേഷം അവനിൽ ലയിക്കുന്നവർ, ആ ശുദ്ധന്മാർ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
ജാനീമ നൈതത്ക്വ വയം വിലീനേ സ്വര്ഗപ്രദേ കര്മണി ദേഹബന്ധമ് । പ്രാപ്സ്യാമ ധന്യാഃ ഖലു തേ മനുഷ്യാ യേ ഭാരതേ നേന്ദ്രിയവിപ്രഹീനാഃ ॥ ൨,൩.
സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്ന കര്മ്മം തീർന്ന ശേഷം ശരീരം വിട്ടാൽ നമുക്ക് എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടതെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഭാരതത്തിൽ ജനിച്ച, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നഷ്ടമാകാതെ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
നവവര്ഷം തു മൈത്രേയ ജമ്ബുദ്വീപമിദം മയാ । ലക്ഷയോജനവിസ്താരം സംക്ഷേപാത്കഥിതം തവ ॥ ൨,൩.
മൈത്രേയ, ഈ ജംബൂദ്വീപും അതിലെ ഒൻപതു പ്രദേശങ്ങളും, ലക്ഷം യോജന വീതിയുള്ളതായും, ഞാൻ സങ്ക്ഷിപ്തമായി നിന്നോട് വിവരിച്ചു.
ജമ്ബൂദ്വീപം സമാവൃത്യ ലക്ഷയോജനവിസ്തരഃ । മൈത്രേയ വലയാകാരഃ സ്ഥിതഃ ക്ഷാരോദധിര്ബഹിഃ ॥ ൨,൩.
മൈത്രേയ, ലക്ഷം യോജന വീതിയുള്ള ജംബൂദ്വീപിനെ ചുറ്റി വലയംപോലെ ഉപ്പു കടൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ക്ഷാരോദേന യഥാ ദ്വീപോ ജമ്ബൂസംജ്ഞോഽഭിവേഷ്ടിതഃ । സംവേഷ്ട്യ ക്ഷാരമുദധിം പ്ലക്ഷദ്വീപസ്തഥാ സ്ഥിതഃ ॥ ൨,൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ജംബൂദ്വീപ് ഉപ്പുകടലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ, ആ ഉപ്പുകടലിനെ ചുറ്റി പ്ലക്ഷദ്വീപും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരഃ ശതസാഹസ്രസംമിതഃ । സ ഏവം ദ്വിഗുണോ ബ്രഹ്മന് പ്ലക്ഷദ്വീപ ഉദാഹൃതഃ ॥ ൨,൪.
ജംബൂദ്വീപിന്റെ വീതി ലക്ഷം യോജനമാണ്; ബ്രഹ്മനേ, പ്ലക്ഷദ്വീപ് അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
സപ്ത മേധാതിഥേഃ പുത്രാഃ പ്ലക്ഷദ്വീപേശ്വരസ്യ വൈ । ജ്യേഷ്ഠ ശാന്തഹയോ നാമ ശിശിരസ്തദനന്തരഃ ॥ ൨,൪.
പ്ലക്ഷദ്വീപിന്റെ രാജാവായ മേധാതിതിയുടെ ഏഴു പുത്രന്മാർ: മൂത്തവൻ ശാന്തഹയൻ, പിന്നെ ശിശിരൻ.
സുഖോദയസ്തഥാനന്ദഃ ശിവഃ ക്ഷേമക ഏവ ച । ധ്രുവശ്ച സപ്തമസ്തേഷാം പ്ലക്ഷദ്വീപേശ്വരാ ഹി തേ ॥ ൨,൪.
സുഖോദയൻ, ആനന്ദൻ, ശിവൻ, ക്ഷേമകൻ, ഏഴാമൻ ധ്രുവൻ—ഇവരാണ് പ്ലക്ഷദ്വീപിലെ ഭരണാധികാരികൾ.
പൂര്വം ശാന്തഹയം വര്ഷം ശിശിരം ച സുഖം തഥാ । ആനന്ദം ച ശിവം ചൈവ ക്ഷേമകം ധ്രുവമേവ ച ॥ ൨,൪.
ആദ്യം ശാന്തഹയ, വർഷ, ശിശിര, സുഖം, ആനന്ദം, ശിവം, ക്ഷേമകം, ധ്രുവം എന്നിങ്ങനെ ഏഴു പ്രദേശങ്ങളാണ് അവിടെ.
മര്യാദാകാരകാസ്തേഷാം തഥാന്യേ വര്ഷപര്വതാഃ । സപ്തൈവ തേഷാം നാമാനി ശൃണുഷ്വ മുനിസത്തമ ॥ ൨,൪.
അവയുടെ അതിരുകൾ പർവതങ്ങൾ കൊണ്ട് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിലുമുണ്ട്. ആ ഏഴു പർവതങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം, മഹർഷേ, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ഗോമദേശ്ചൈവ ചന്ദ്രശ്ച നാരദൌ ദുന്ദുഭിസ്തഥാ । സോമകഃ മുമനാശ്ചൈവ വൈഭ്രാജശ്ചൈവ സപ്തമഃ ॥ ൨,൪.
ഗോമദ, ചന്ദ്ര, നാരദ, ദുന്ദുഭി, സോമക, മുമനാ, ഏഴാമത്തേത് വൈഭ്രാജ എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയുടെ പേരുകൾ.
വര്ഷാചലേഷു രമ്യേഷു വര്ഷേഷ്വേതേഷു ചാനഘാഃ । വസംതി ദേവഗന്ധര്വസഹിതാഃ സതതം പ്രജാഃ ॥ ൨,൪.
ആ മനോഹരമായ പർവതപ്രദേശങ്ങളിലും ഈ ഏഴു പ്രദേശങ്ങളിലും പാപരഹിതരായ ജനങ്ങൾ ദേവതകളും ഗന്ധർവന്മാരുമൊത്ത് എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു.