നിഷധഃ പാരിപാത്രശ്ച മര്യ്യാദാപര്വ്വതാവുഭൌ । മേരോഃ പരിചമദിഗഭാഗേ യതാ പൂര്വ്വൌ തഥാ സ്ഥിതൌ
നിഷധയും പാരിപാത്രവും അതിരുമലകളാണ്; മേറുവിന്റെ ഇരുപുറത്തും, കിഴക്കേ മലകളെപ്പോലെ, അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ത്രിശ്വൃഹ്ഗോ ജാരുധിശ്ചൈവ ഉത്തരൌ വര്ഷപര്വ്വതൌ । പൂര്വ്വപശ്വായതാവേതാവര്ണവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ
തൃശൃംഗവും ജാരുധിയും വടക്കേ അതിരുമലകളാണ്; ഇവ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഇത്യേതേ മുനിവര്യ്യോക്താ മര്യ്യാദാപര്വ്വതാസ്തവ । ജഠരാദ്യാഃ സ്ഥിതാ മേരോസ്തേഷാം ദ്രൌ ദ്രൌ ചതുര്ദിശമ്
മഹർഷേ, ജഠരമുതലായ ഈ അതിരുമലകൾ നാലു ദിശകളിലും മേറുവിനെ ചുറ്റി നിലകൊള്ളുന്നു.
മൈരോശ്ചതുര്ദിശം യേ തു പ്രോക്താഃ കേസരപര്വ്വതാഃ । ശീതാന്താദ്യാ മുനേ ! തേഷാമതീവ ഹി മനോരമാഃ
മഹർഷേ, മേറുവിന്റെ നാലു ദിശകളിലും, ശീതാന്തം തുടങ്ങി, അത്യന്തം മനോഹരമായ കെസരമലകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ശൈലാനാമന്തരേ ദ്രോണ്യഃ സിദ്ധചാരണസേവിതാഃ । സുരമ്യാണി തഥാ താസു കാനനാനി പുരാണി ച
മലകളുടെ ഇടനാഴികളിൽ, സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്ന, മനോഹരമായ പുരാതന കാടുകൾ ഉണ്ട്.
ലക്ഷ്മീ-വിഷ്ണവഗ്നിസൂര്യ്യാദിദേവാനാം മുനിസത്തമ് । താസ്വായതനവര്ഷാണി ജുഷ്ടാനി വരകിന്നരൈഃ
മഹർഷേ, അവിടങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മി, വിഷ്ണു, അഗ്നി, സൂര്യൻ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരുടെ വിശുദ്ധ ആലയങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടങ്ങൾ ഉത്തമ കിന്നരന്മാർ ആസ്വദിക്കുന്നു.
ഗന്ഘര്വ്വയക്ഷരക്ഷാംസി തഥാ ദൈതേയദാനവാഃ । ക്രീड़ന്തി താസു രമ്യാസു ശൈലദ്രോണീഷ്വഹര്നിശമ്
ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യരും ദാനവരും ആ മനോഹരമായ മലനാഴികളിൽ പകലും രാത്രിയും ആടിപാടുന്നു.
ഭൌമാ ഹ്യേതേ സ്മൃതാഃ സ്വര്ഗാ ധര്മ്മിണാമാലയാ മുനേ । നൈതേഷു പാപകര്മ്മണോ യാന്തി ജന്മശതൈരപി
മഹർഷേ, ഇവ ഭൂമിയിലെ സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, ധാർമ്മികരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ; പാപകര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് നൂറുകണക്കിന് ജന്മം കഴിഞ്ഞാലും അവിടെയെത്താൻ കഴിയില്ല.
ഭദ്രാശ്വേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരാസ്തേ ഹയശിരാ ദ്വിജ । വരാഹഃ കേതുമാലേ തു ഭാരതേ കൂര്മ്മരൂപധൃക്
ഭദ്രാശ്വത്തിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഹയശിരസ്സായി വസിക്കുന്നു, ദ്വിജൻ; കെതുമാലയിൽ വരാഹനായി, ഭാരതത്തിൽ കൂർമ്മരൂപത്തിൽ.
മത്സ്യരൂപശ്വ ഗോവിന്ദഃ കുരുഷ്വാസ്തേ ജനാര്ദ്ദനഃ । വിശ്വരൂപേണ സര്വ്വത്ര സര്വ്വഃ സര്വത്രഗോ ഹരിഃ
കുരുക്കളിൽ ഗോവിന്ദൻ മത്സ്യരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ജനാർദ്ദന; ഹരി വിശ്വരൂപത്തിൽ എല്ലായിടത്തും, എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വ്വസ്യാധാരഭൂതോഽസൌ മൈത്രേയാസ്തേഽഖിലാത്മകഃ । യാനി കിമ്പുരുഷാദീനി വര്ഷാണ്യഷ്ടൌ മഹാമുനേ । ന തേഷു ശോകോ നായാസോ നോദ്വേഗഃ ക്ഷുദ്ഭയാദികമ്
മൈത്രേയാ, എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനമായവനും, എല്ലാം വ്യാപിച്ചവനും ആ മഹാനായവൻ കിംപുരുഷാദികളായ എട്ടു ദേശങ്ങളെയും താങ്ങി നില്ക്കുന്നു. മഹർഷേ, ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ദു:ഖമോ കഷ്ടമോ വിശപ്പോ ഭയമോ അതുപോലുള്ള വിഷമതകളോ ഒന്നും ഇല്ല.
സുസ്ഥാഃ പ്രജാ നിരാതങ്കാഃ സര്വ്വദുഃഖവിവര്ജ്ജിതാഃ । ദശദ്വാദശവര്ഷാണാം സഹസ്ത്രാണി സ്ഥിരായുഷഃ
അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ ആരോഗ്യവാന്മാരും ഭയമോ ബുദ്ധിമുട്ടോ ഇല്ലാതവരുമാണ്; അവർക്കു എല്ലാത്തരം ദു:ഖങ്ങളും വിട്ടുപോയിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ആയുസ്സ് പതിനായിരം മുതൽ പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം വരെ സ്ഥിരമായിരിക്കും.
ന തേഷു വര്ഷതേ ദേവോ ഭൌമാന്യമ്ഭാംസി തേഷു വൈ । കൃത-ത്രേതാദികാ നൈവ തേഷു സ്ഥാനേഷു കല്പനാ
അവിടെയുള്ള ദേശങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ മഴ പെയ്യിക്കുന്നില്ല, ഭൂമിയിൽ വെള്ളവും ഇല്ല. അവിടെയുള്ളവർക്ക് കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം തുടങ്ങിയ കാലഘട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയുമില്ല.
സര്വ്വേഷ്വേതേഷു വര്ഷേഷു സപ്ത സപ്ത കുലാചലാഃ । നദ്യശ്വ ശതശസ്തേഭ്യഃ പ്രസൂതാ യാ ദ്വിജോത്തമ
ആ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നൊന്നിലും ഏഴു വലിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയിൽ നിന്നാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നൂറുകണക്കിന് നദികൾ ഉല്പത്തിയാകുന്നത്.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഉത്തരം യത്സമുദ്രസ്യ ഹിമാദ്രേശ്ചൈവ ദക്ഷിണമ് । വര്ഷം തദ്ഭാരതം നാമ ഭാരതീ യത്ര സന്തതിഃ ॥ ൨,൩.
ശ്രീപരാശരർ പറഞ്ഞു: സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേശം ഭാരതം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. അവിടെയാണ് ഭാരതന്റെ സന്തതികൾ വസിക്കുന്നത്.
നവയോജനസാഹസ്രോ വിസ്താരോസ്യ മഹാമുനേ । കര്മഭൂമിരിയം സ്വര്ഗമപവര്ഗം ച ഗച്ഛതാമ് ॥ ൨,൩.
മഹർഷേ, ഈ ദേശത്തിന്റെ വീതി ഒൻപതു ആയിരം യോജനമാണ്. ഇതാണ് മനുഷ്യർക്ക് കര്മ്മഫലമായി സ്വർഗ്ഗമോ മോക്ഷമോ നേടാവുന്ന കര്മ്മഭൂമി.
മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷപര്വതഃ । വിന്ധ്യശ്ച പാരീയാത്രശ്ച സപ്താത്ര കുലപര്വതാഃ ॥ ൨,൩.
മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യപർവ്വതം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവ്വതം, വിന്ധ്യപർവ്വതം, പാർയാത്രം — ഇവയാണ് ഇവിടെ ഉള്ള ഏഴു പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ.
അതഃ സംപ്രാപ്യതേ സ്വര്ഗോ സുക്തിമസ്മാത്പ്രയാന്തി വൈ । തിര്യക്ത്വം നരകം ചാപി യാന്ത്യതഃ പുരുഷാ മുനേ ॥ ൨,൩.
ഇവിടുനിന്നാണ് ആളുകൾ സുകൃതഫലമായി സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നത്; പാപം ചെയ്താൽ അവർ മൃഗജന്മമോ നരകമോ പ്രാപിക്കുന്നു, മഹർഷേ.
ഇതഃ സ്വര്ഗശ്ച മോക്ഷശ്ച മധ്യം ചാന്തശ്ച ഗമ്യതേ । ന ഖ്ലവന്യത്ര മര്ത്യാനാം കര്മഭൂമൌ വിധീയതേ ॥ ൨,൩.
ഇവിടുനിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഇടത്തരം ഫലങ്ങളും അന്ത്യം വരെ ലഭിക്കുന്നത്. മരണശീലികൾക്ക് മറ്റൊരിടത്തും കര്മ്മഭൂമി ഇല്ല.
ഭാരതസ്യാസ്യ വര്ഷസ്യ നവഭാദാന്നശാമയ । ഇദ്രദ്വീപഃ കസേരുശ്ച താമ്രപര്ണാം ഗഭസ്തിമാന് ॥ ൨,൩.
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ ഭാരതദേശത്ത് ഒമ്പത് ഭാഗങ്ങളുണ്ട്: ഇന്ദ്രദ്വീപം, കാസേരു, താംരപർണി, ഗഭസ്തിമാൻ,
നാഗദ്വീപസ്തഥാ സാമ്യോ ഗന്ധര്വസ്ത്വഥ ചാരുണഃ । അയം തു നവമസ്തഷാം ദ്വീപഃ സാഗാരസംവൃതഃ ॥ ൨,൩.
നാഗദ്വീപം, സാമ്യകം, ഗന്ധർവം, ചാരുണം; ഒമ്പതാമത്തേത് സമുദ്രം ചുറ്റിയ ദ്വീപാണ്.
യോജനാനാം സഹസ്രം തു ദ്വീപോയം ദക്ഷിണോത്തരാത് । പൂര്വേ കിരാതാ യസ്യാന്തേ പശ്ചിമേ യവനാഃ സ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩.
ഈ ദ്വീപ് തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കിലേക്ക് ആയിരം യോജന ദൂരം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതന്മാരും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് യവനന്മാരും വസിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ മധ്യേ ശബ്ദ്രാശ്ച ഭാഗശഃ । ഇജ്യായുധവണിജ്യാദ്യൈര്വര്തയന്തോ വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩.
ഇവയുടെ നടുവിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ ഓരോ വിഭാഗമായാണ് താമസിക്കുന്നത്. അവർ യാഗം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയ തൊഴിൽകൊണ്ടു ജീവിക്കുന്നു.
ശതദ്രൂചന്ദ്രഭാഗാദ്യാ ഹിമയത്പാദനിര്ഗതാഃ । വേദസ്മൃതിമുഖാദ്യാശ്ച പാരീയാത്രോദ്ഭവാ മുനേ ॥ ൨,൩.
ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ തുടങ്ങിയ നദികൾ ഹിമാലയത്തിന്റെ അടിവരയിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. വേദസ്മൃതി, മുഖാ തുടങ്ങിയവ പാർയാത്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പന്നമാകുന്നത്, മഹർഷേ.
നര്മദാ മുരസാദ്യാശ്ച നദ്യോ വിന്ധ്യാദ്രിനിര്ഗതാഃ । താപീപയോഷ്ണീനിര്വിന്ധ്യാ പ്രസൂഖാ ഋക്ഷസംഭവാഃ ॥ ൨,൩.
നർമദ, മുരസാ തുടങ്ങിയ നദികൾ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. താപി, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യ, പ്രസൂഖാ എന്നിവ ഋക്ഷപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണ്യാദികാസ്തഥാ । സഹ്യപാദോദ്ഭവാ നദ്യഃ സ്മൃതാഃ പാപഭയാപഹാഃ ॥ ൨,൩.
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണി തുടങ്ങിയ നദികൾ സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അടിവരയിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. ഇവ പാപഭയത്തെ അകറ്റുന്നവയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കൃതമാലാ താമ്രപര്ണിപ്രസുഖാ മലയോദ്ഭവാഃ । ത്രിസാമാ ചര്ഷികുല്യാദ്യാ മഹേന്ദ്രപ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൨,൩.
കൃതമാല, താംരപർണി, പ്രസൂഖാ എന്നിവ മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. ത്രിസാമ, ചർഷികുല്യ തുടങ്ങിയവ മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്.
ഋഷികുല്യാകുമാരാദ്യാഃ ശുക്തിമത്പാദസമ്ഭവാഃ । ആസാം നദ്യ ഉപാനദ്യഃ സന്ത്യന്യാശ്ച സഹസ്രശഃ ॥ ൨,൩.
ഋഷികുല്യ, കുമാര തുടങ്ങിയവ ശുക്തിമാന്റെ അടിവരയിൽ നിന്നാണ് ഉല്പത്തിയാകുന്നത്. ഈ നദികൾക്ക് അനേകം ഉപനദികളും ഉണ്ട്; ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു നദികളും ഇവിടെയുണ്ട്.
താസ്വിമേ കുരുപാഞ്ചാലാ മധ്യദേശാദയോ ജനാഃ । പൂര്വദേശാദികാശ്ചൈവ കാമരൂപനിവാസിനഃ ॥ ൨,൩.
ഇവരിൽ കുറുക്കന്മാർ, പാഞ്ചാലന്മാർ, മധ്യദേശവാസികൾ, കൂടാതെ കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെയും മറ്റിടങ്ങളിലെയും ജനങ്ങൾ, തങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രൂപങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു.
പുണ്ഡ്രാഃ കലിങ്ഗാ മഗധാ ദക്ഷിണാദ്യാശ്ച സര്വശഃ । തഥാപരാന്താഃ സൌരാഷ്ട്രാഃ ശൂരാഭീരാസ്തഥാര്ബുദാഃ ॥ ൨,൩.
പുണ്ഡ്രന്മാർ, കലിങ്ങന്മാർ, മഗധന്മാർ, ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ള എല്ലാവരും, അപ്പറാന്തർ, സൌരാഷ്ട്രവർ, ശൂരന്മാർ, അഭീരന്മാർ, അർബുദന്മാർ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നെ.