വിഷ്ണുപാദവിനിഷ്കാന്താ പ്ലാവയിത്വേന്ദുമണഡലമ് । സമന്താദ് ബ്രഹ്മണാഃ പുര്യ്യാം ഗങ്ഗാ പതതി വൈ ദിവഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന ഗംഗ, ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിൽ ഒഴുകി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
സാ തത്ര പതിതാ ദിക്ഷു ചതുര്ധാ പ്രതിപദ്യതേ । സീതാ ചാലകനന്ദാ ച ചക്ഷുര്ഭദാ ച വൈ ക്രമാത്
അവിടെ വീണ ശേഷം, ആ നദി നാലു ദിക്കുകളിലായി നാലായി വിഭജിക്കുന്നു. സീത, അലകനന്ദ, ചക്ഷുഭദാ എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയുടെ പേരുകൾ.
പൂര്വ്വേണ ശൈലാത് സീതാ തു ശൈലം യാത്യന്തരിക്ഷഗാ । തതശ്വ പൂര്വ്വവര്ഷേണ ഭദ്രാശ്വേനൈതി സാര്ണവമ്
കിഴക്കേ മലയില്നിന്ന് സീതാ ആകാശമാർഗം മറ്റൊരു മലയിൽ എത്തുന്നു. അതിനുശേഷം കിഴക്കേ ദിശയിലൂടെ ഭദ്രാശ്വൻ സമുദ്രത്തിലെത്തുന്നു.
തഥൈവാലകനന്ദാപി ദക്ഷിണോനൈത്യ ഭാരതമ് । പ്രയാതി സാഗരം ഭൂത്വാ സപ്തഭേദാ മഹാമുനേ
അദ്വിതീയനായ മഹർഷേ, അതുപോലെ അളകനന്ദയും തെക്കോട്ട് ഭാരതഭൂമിയിലേക്ക് ഒഴുകി, ഏഴായി വിഭജിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ചക്ഷുശ്ച പശ്വിമഗിരീനതീത്യ സകലാംസ്തതഃ । പശ്വിമം കേതുമാലാഖ്യം വഷ ഗത്വൈതി സാഗരമ്
ചക്ഷു പൂർണ്ണമായും പടിഞ്ഞാറൻ മലകൾ കടന്ന്, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറൻ ദേശമായ കെതുമാലയിൽ എത്തി, അവിടെ നിന്ന് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ഭദ്രാ തഥോത്തരഗിരീനുത്തരാംശ്വ തഥാ കുരൂന് । അതീത്യോത്തരമമ്ഭോധിം സമബ്യോതി മഹാമുനേ
ഭദ്രാ വടക്കേ മലകളും വടക്കൻ കുരുക്കളും കടന്ന്, വടക്കേ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, മഹർഷേ.
ആനീലനിഷധായാമൌ മാല്യവദൂ-ഗന്ധമാദനൌ । തയോര്മ്മധ്യഗതോ മേരുഃ കര്ണികാകാരസംസ്ഥിതഃ
ആനീലവും നിഷധയും, മല്യവാനും ഗന്ധമാദനവും—ഈ നാലു മലകളുടെ നടുവിൽ, കമലത്തിന്റെ മധ്യഭാഗംപോലെ, മേരു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഭാരതാഃ കേതുമാലാശ്വ ഭദ്രാശ്വാഃ കുരവസ്തഥാ । പത്രാണി ലോകപഹ്മസ്യ മര്യ്യാദാ ശൈലബാഹ്മതഃ
ഭാരതന്മാർ, കെതുമാലർ, ഭദ്രാശ്വന്മാർ, കുരുക്കൾ—ഇവ ലോകകമലത്തിന്റെ ഇലകളാണ്, മലകൾ അതിന്റെ അതിരുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഠരോ ദേവകൂടശ്ച മര്യ്യാദാപര്വ്വതാവുഭൌ । തൌ ദക്ഷിണോത്തരായാമാവാനീലനിഷധായതൌ
ജഠരവും ദേവകൂടവും അതിരുമലകളാണ്; ആനീലയും നിഷധയും തമ്മിൽ, തെക്കും വടക്കും അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഗന്ധമാദന-കൈലാസൌ പൂര്വ്വപശ്ചായതാവുഭൌ । അശീതിയോജനായാമാവര്ണാവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ
ഗന്ധമാദനവും കൈലാസവും കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഇടയിൽ, എൺപത് യോഗന ദൈർഘ്യമുള്ളവയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
നിഷധഃ പാരിപാത്രശ്ച മര്യ്യാദാപര്വ്വതാവുഭൌ । മേരോഃ പരിചമദിഗഭാഗേ യതാ പൂര്വ്വൌ തഥാ സ്ഥിതൌ
നിഷധയും പാരിപാത്രവും അതിരുമലകളാണ്; മേറുവിന്റെ ഇരുപുറത്തും, കിഴക്കേ മലകളെപ്പോലെ, അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ത്രിശ്വൃഹ്ഗോ ജാരുധിശ്ചൈവ ഉത്തരൌ വര്ഷപര്വ്വതൌ । പൂര്വ്വപശ്വായതാവേതാവര്ണവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ
തൃശൃംഗവും ജാരുധിയും വടക്കേ അതിരുമലകളാണ്; ഇവ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഇത്യേതേ മുനിവര്യ്യോക്താ മര്യ്യാദാപര്വ്വതാസ്തവ । ജഠരാദ്യാഃ സ്ഥിതാ മേരോസ്തേഷാം ദ്രൌ ദ്രൌ ചതുര്ദിശമ്
മഹർഷേ, ജഠരമുതലായ ഈ അതിരുമലകൾ നാലു ദിശകളിലും മേറുവിനെ ചുറ്റി നിലകൊള്ളുന്നു.
മൈരോശ്ചതുര്ദിശം യേ തു പ്രോക്താഃ കേസരപര്വ്വതാഃ । ശീതാന്താദ്യാ മുനേ ! തേഷാമതീവ ഹി മനോരമാഃ
മഹർഷേ, മേറുവിന്റെ നാലു ദിശകളിലും, ശീതാന്തം തുടങ്ങി, അത്യന്തം മനോഹരമായ കെസരമലകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ശൈലാനാമന്തരേ ദ്രോണ്യഃ സിദ്ധചാരണസേവിതാഃ । സുരമ്യാണി തഥാ താസു കാനനാനി പുരാണി ച
മലകളുടെ ഇടനാഴികളിൽ, സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്ന, മനോഹരമായ പുരാതന കാടുകൾ ഉണ്ട്.
ലക്ഷ്മീ-വിഷ്ണവഗ്നിസൂര്യ്യാദിദേവാനാം മുനിസത്തമ് । താസ്വായതനവര്ഷാണി ജുഷ്ടാനി വരകിന്നരൈഃ
മഹർഷേ, അവിടങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മി, വിഷ്ണു, അഗ്നി, സൂര്യൻ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരുടെ വിശുദ്ധ ആലയങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടങ്ങൾ ഉത്തമ കിന്നരന്മാർ ആസ്വദിക്കുന്നു.
ഗന്ഘര്വ്വയക്ഷരക്ഷാംസി തഥാ ദൈതേയദാനവാഃ । ക്രീड़ന്തി താസു രമ്യാസു ശൈലദ്രോണീഷ്വഹര്നിശമ്
ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യരും ദാനവരും ആ മനോഹരമായ മലനാഴികളിൽ പകലും രാത്രിയും ആടിപാടുന്നു.
ഭൌമാ ഹ്യേതേ സ്മൃതാഃ സ്വര്ഗാ ധര്മ്മിണാമാലയാ മുനേ । നൈതേഷു പാപകര്മ്മണോ യാന്തി ജന്മശതൈരപി
മഹർഷേ, ഇവ ഭൂമിയിലെ സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, ധാർമ്മികരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ; പാപകര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് നൂറുകണക്കിന് ജന്മം കഴിഞ്ഞാലും അവിടെയെത്താൻ കഴിയില്ല.
ഭദ്രാശ്വേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരാസ്തേ ഹയശിരാ ദ്വിജ । വരാഹഃ കേതുമാലേ തു ഭാരതേ കൂര്മ്മരൂപധൃക്
ഭദ്രാശ്വത്തിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഹയശിരസ്സായി വസിക്കുന്നു, ദ്വിജൻ; കെതുമാലയിൽ വരാഹനായി, ഭാരതത്തിൽ കൂർമ്മരൂപത്തിൽ.
മത്സ്യരൂപശ്വ ഗോവിന്ദഃ കുരുഷ്വാസ്തേ ജനാര്ദ്ദനഃ । വിശ്വരൂപേണ സര്വ്വത്ര സര്വ്വഃ സര്വത്രഗോ ഹരിഃ
കുരുക്കളിൽ ഗോവിന്ദൻ മത്സ്യരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ജനാർദ്ദന; ഹരി വിശ്വരൂപത്തിൽ എല്ലായിടത്തും, എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വ്വസ്യാധാരഭൂതോഽസൌ മൈത്രേയാസ്തേഽഖിലാത്മകഃ । യാനി കിമ്പുരുഷാദീനി വര്ഷാണ്യഷ്ടൌ മഹാമുനേ । ന തേഷു ശോകോ നായാസോ നോദ്വേഗഃ ക്ഷുദ്ഭയാദികമ്
മൈത്രേയാ, എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനമായവനും, എല്ലാം വ്യാപിച്ചവനും ആ മഹാനായവൻ കിംപുരുഷാദികളായ എട്ടു ദേശങ്ങളെയും താങ്ങി നില്ക്കുന്നു. മഹർഷേ, ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ദു:ഖമോ കഷ്ടമോ വിശപ്പോ ഭയമോ അതുപോലുള്ള വിഷമതകളോ ഒന്നും ഇല്ല.
സുസ്ഥാഃ പ്രജാ നിരാതങ്കാഃ സര്വ്വദുഃഖവിവര്ജ്ജിതാഃ । ദശദ്വാദശവര്ഷാണാം സഹസ്ത്രാണി സ്ഥിരായുഷഃ
അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ ആരോഗ്യവാന്മാരും ഭയമോ ബുദ്ധിമുട്ടോ ഇല്ലാതവരുമാണ്; അവർക്കു എല്ലാത്തരം ദു:ഖങ്ങളും വിട്ടുപോയിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ആയുസ്സ് പതിനായിരം മുതൽ പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം വരെ സ്ഥിരമായിരിക്കും.
ന തേഷു വര്ഷതേ ദേവോ ഭൌമാന്യമ്ഭാംസി തേഷു വൈ । കൃത-ത്രേതാദികാ നൈവ തേഷു സ്ഥാനേഷു കല്പനാ
അവിടെയുള്ള ദേശങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ മഴ പെയ്യിക്കുന്നില്ല, ഭൂമിയിൽ വെള്ളവും ഇല്ല. അവിടെയുള്ളവർക്ക് കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം തുടങ്ങിയ കാലഘട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയുമില്ല.
സര്വ്വേഷ്വേതേഷു വര്ഷേഷു സപ്ത സപ്ത കുലാചലാഃ । നദ്യശ്വ ശതശസ്തേഭ്യഃ പ്രസൂതാ യാ ദ്വിജോത്തമ
ആ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നൊന്നിലും ഏഴു വലിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയിൽ നിന്നാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നൂറുകണക്കിന് നദികൾ ഉല്പത്തിയാകുന്നത്.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഉത്തരം യത്സമുദ്രസ്യ ഹിമാദ്രേശ്ചൈവ ദക്ഷിണമ് । വര്ഷം തദ്ഭാരതം നാമ ഭാരതീ യത്ര സന്തതിഃ ॥ ൨,൩.
ശ്രീപരാശരർ പറഞ്ഞു: സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേശം ഭാരതം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. അവിടെയാണ് ഭാരതന്റെ സന്തതികൾ വസിക്കുന്നത്.
നവയോജനസാഹസ്രോ വിസ്താരോസ്യ മഹാമുനേ । കര്മഭൂമിരിയം സ്വര്ഗമപവര്ഗം ച ഗച്ഛതാമ് ॥ ൨,൩.
മഹർഷേ, ഈ ദേശത്തിന്റെ വീതി ഒൻപതു ആയിരം യോജനമാണ്. ഇതാണ് മനുഷ്യർക്ക് കര്മ്മഫലമായി സ്വർഗ്ഗമോ മോക്ഷമോ നേടാവുന്ന കര്മ്മഭൂമി.
മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷപര്വതഃ । വിന്ധ്യശ്ച പാരീയാത്രശ്ച സപ്താത്ര കുലപര്വതാഃ ॥ ൨,൩.
മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യപർവ്വതം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവ്വതം, വിന്ധ്യപർവ്വതം, പാർയാത്രം — ഇവയാണ് ഇവിടെ ഉള്ള ഏഴു പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ.
അതഃ സംപ്രാപ്യതേ സ്വര്ഗോ സുക്തിമസ്മാത്പ്രയാന്തി വൈ । തിര്യക്ത്വം നരകം ചാപി യാന്ത്യതഃ പുരുഷാ മുനേ ॥ ൨,൩.
ഇവിടുനിന്നാണ് ആളുകൾ സുകൃതഫലമായി സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നത്; പാപം ചെയ്താൽ അവർ മൃഗജന്മമോ നരകമോ പ്രാപിക്കുന്നു, മഹർഷേ.
ഇതഃ സ്വര്ഗശ്ച മോക്ഷശ്ച മധ്യം ചാന്തശ്ച ഗമ്യതേ । ന ഖ്ലവന്യത്ര മര്ത്യാനാം കര്മഭൂമൌ വിധീയതേ ॥ ൨,൩.
ഇവിടുനിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഇടത്തരം ഫലങ്ങളും അന്ത്യം വരെ ലഭിക്കുന്നത്. മരണശീലികൾക്ക് മറ്റൊരിടത്തും കര്മ്മഭൂമി ഇല്ല.
ഭാരതസ്യാസ്യ വര്ഷസ്യ നവഭാദാന്നശാമയ । ഇദ്രദ്വീപഃ കസേരുശ്ച താമ്രപര്ണാം ഗഭസ്തിമാന് ॥ ൨,൩.
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ ഭാരതദേശത്ത് ഒമ്പത് ഭാഗങ്ങളുണ്ട്: ഇന്ദ്രദ്വീപം, കാസേരു, താംരപർണി, ഗഭസ്തിമാൻ,