സരിത് പ്രവര്ത്തതേ സാ ച പീയതേ തന്നിവാസിഭിഃ । നി സ്വേദോ ന ച ദൌര്ഗന്ധ്യം ന ജരാ നേന്ദ്രിയക്ഷയഃ
ആ നദി ഒഴുകി അവിടെയുള്ളവർ കുടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവർക്കു വിയർപ്പ് ഇല്ല, ദുർഗന്ധം ഇല്ല, വയസ്സാകലുമില്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുകയുമില്ല.
തത്പാനാത് സ്വച്ഛമനസാം ജനാനാം തത്ര ജായതേ । തീരമൃത് തദൂരസം പ്രാപ്യ സുഖവായുവിശോഷിതാ । ജാമ്ബൂനദാഖ്യം ഭവതി സുവര്ണം സിദ്ധഭൂഷണമ്
അത് കുടിക്കുന്ന ശുദ്ധചിത്തരായ ആളുകൾ അവിടെ ജനിക്കുന്നു. നദിയുടെ അഴുക് സുഖപ്രവാഹം കൊണ്ടു കരയിൽ ഉണങ്ങിയാൽ, അതു ജാമ്പുനദ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്വർണ്ണമായി മാറുന്നു. അതു സിദ്ധന്മാർ അലങ്കാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഭദ്രാശ്വം പൂര്വ്വതോ മേരോഃ കേതുമാലഞ്ച പശ്ചിമേ । വര്ഷേ ദ്ര തു മുനിശ്വഷ്ഠ! തയോര്മ്മധ്യേ ഇലാവൃതമ്
മേറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് ഭദ്രാശ്വം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് കെതുമാലം എന്ന പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്. മഹാമുനിയേ, അവയുടെ ഇടയിൽ തന്നെയാണ് ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
വനം ചൈത്രരഥം പൂര്വ്വേ ദക്ഷിണോ ഗന്ദമാദനമ് । വൈഭ്രാജം പശ്വിമേ തദൂദുത്തരേ നന്ദനം സ്മൃതമ്
കിഴക്കോട്ട് ചൈത്രരഥം എന്ന വനവും, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വൈഭ്രാജം, വടക്കോട്ട് പ്രസിദ്ധമായ നന്ദനം എന്ന വനവും ഉണ്ട്.
അരുണോദം മഹാഭദ്രമസിതോധം സമാനസമ് । സരോസ്യേതാനി ചത്വാരി ദേവഭോഗ്യാനി സര്വ്വദാ
അരുണോദം, മഹാഭദ്രം, അസിതോദം, ശമാനം എന്നിങ്ങനെ നാലു തടാകങ്ങൾ അവിടുണ്ട്. ദേവന്മാർക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ആ തടാകങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാം.
ശീതാന്തശ്വക്രമുഞ്ജശ്വ കുരരീ മാല്യവാംസ്തഥാ । വൈകങ്കപ്രമുഖാ മൈരോഃപൂര്വ്വതഃ കേശരാചലാഃ । ത്രികൂടഃ ശിശിരശ്ചൈവ പതങ്ഗോ രുചകസ്യഥാ
ശീതാന്തം, ശ്വക്രമുഞ്ചം, കുറരി, മാല്യവാൻ, വൈകങ്കം തുടങ്ങിയവയും, കൂടാതെ ത്രികൂടം, ശിശിരം, പതംഗം, രുചകം എന്നിവയും മേറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കെശരാചലപർവ്വതങ്ങളാണ്.
നിഷധാദ്യാ ദക്ഷിണാതസ്തസ്യ കേസരപര്വ്വതാഃ । ശിഖിവാസാഃ സവൈദൂര്യ്യഃ കപിലോ ഗന്ധമാദനഃ । ജാരുധിപ്രമുഖാസ്തദൂത് പശ്വിമേ കേസരാചലാഃ
തെക്കോട്ട്, നിഷധം തുടങ്ങിയവയിൽ തുടങ്ങി ശിഖിവാസം, സവൈദൂര്യം, കപിലം, ഗന്ധമാദനം എന്നിവയും, പടിഞ്ഞാറോട്ട് ജാരുധി തുടങ്ങിയവയിൽ തുടങ്ങി മറ്റു കെശരാചലപർവ്വതങ്ങളും ഉണ്ട്.
മേരോരനന്തരാങ്ഗഷും ജഠരാദിഷ്വവസ്ഥിതാഃ । ശങ്ഖകൂടോഽഥ ഋഷഭോ ഹംസോ നാഗസ്തഥാപരഃ। കാലഞ്ജരാദ്യാശ്വ തഥാ ഉത്തരേ കേശരാചലാഃ
മേറുവിന് സമീപം, ജഠരം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ശംഖകൂടം, ഋഷഭം, ഹംസം, നാഗം തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്. വടക്കോട്ട് കാലഞ്ജരം തുടങ്ങിയവയിൽ തുടങ്ങി കെശരാചലപർവ്വതങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ചതുര്ദദശസഹസ്ത്രാണി യോജനാനാം മഹാപുരീ । മേരോരുപരി മൈത്രേയ! ബ്രഹ്മണഃപ്രഥിതാ ദിവി
മൈത്രേയനേ, മേറുവിന്റെ മുകളിൽ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മഹാനഗരം ഉണ്ട്. അതിന്റെ അളവ് പതിനാലായിരം യോജനമാണ്.
തസ്യാഃ സമന്തതശ്വാശഷ്ടൌ ദിശാസു വിദിശാസു ച । ഇന്ദ്രാദിലോകപാലാനാം പ്രഖ്യാതാഃ പ്രവരാഃപുരഃ
ആ നഗരം ചുറ്റിപ്പറ്റി എട്ടു ദിക്കുകളിലും ഇടക്കിടയിലും ഇന്ദ്രനും മറ്റു ലോകപാലന്മാരുടെയും പ്രശസ്തമായ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വിഷ്ണുപാദവിനിഷ്കാന്താ പ്ലാവയിത്വേന്ദുമണഡലമ് । സമന്താദ് ബ്രഹ്മണാഃ പുര്യ്യാം ഗങ്ഗാ പതതി വൈ ദിവഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന ഗംഗ, ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിൽ ഒഴുകി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
സാ തത്ര പതിതാ ദിക്ഷു ചതുര്ധാ പ്രതിപദ്യതേ । സീതാ ചാലകനന്ദാ ച ചക്ഷുര്ഭദാ ച വൈ ക്രമാത്
അവിടെ വീണ ശേഷം, ആ നദി നാലു ദിക്കുകളിലായി നാലായി വിഭജിക്കുന്നു. സീത, അലകനന്ദ, ചക്ഷുഭദാ എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയുടെ പേരുകൾ.
പൂര്വ്വേണ ശൈലാത് സീതാ തു ശൈലം യാത്യന്തരിക്ഷഗാ । തതശ്വ പൂര്വ്വവര്ഷേണ ഭദ്രാശ്വേനൈതി സാര്ണവമ്
കിഴക്കേ മലയില്നിന്ന് സീതാ ആകാശമാർഗം മറ്റൊരു മലയിൽ എത്തുന്നു. അതിനുശേഷം കിഴക്കേ ദിശയിലൂടെ ഭദ്രാശ്വൻ സമുദ്രത്തിലെത്തുന്നു.
തഥൈവാലകനന്ദാപി ദക്ഷിണോനൈത്യ ഭാരതമ് । പ്രയാതി സാഗരം ഭൂത്വാ സപ്തഭേദാ മഹാമുനേ
അദ്വിതീയനായ മഹർഷേ, അതുപോലെ അളകനന്ദയും തെക്കോട്ട് ഭാരതഭൂമിയിലേക്ക് ഒഴുകി, ഏഴായി വിഭജിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ചക്ഷുശ്ച പശ്വിമഗിരീനതീത്യ സകലാംസ്തതഃ । പശ്വിമം കേതുമാലാഖ്യം വഷ ഗത്വൈതി സാഗരമ്
ചക്ഷു പൂർണ്ണമായും പടിഞ്ഞാറൻ മലകൾ കടന്ന്, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറൻ ദേശമായ കെതുമാലയിൽ എത്തി, അവിടെ നിന്ന് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ഭദ്രാ തഥോത്തരഗിരീനുത്തരാംശ്വ തഥാ കുരൂന് । അതീത്യോത്തരമമ്ഭോധിം സമബ്യോതി മഹാമുനേ
ഭദ്രാ വടക്കേ മലകളും വടക്കൻ കുരുക്കളും കടന്ന്, വടക്കേ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, മഹർഷേ.
ആനീലനിഷധായാമൌ മാല്യവദൂ-ഗന്ധമാദനൌ । തയോര്മ്മധ്യഗതോ മേരുഃ കര്ണികാകാരസംസ്ഥിതഃ
ആനീലവും നിഷധയും, മല്യവാനും ഗന്ധമാദനവും—ഈ നാലു മലകളുടെ നടുവിൽ, കമലത്തിന്റെ മധ്യഭാഗംപോലെ, മേരു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഭാരതാഃ കേതുമാലാശ്വ ഭദ്രാശ്വാഃ കുരവസ്തഥാ । പത്രാണി ലോകപഹ്മസ്യ മര്യ്യാദാ ശൈലബാഹ്മതഃ
ഭാരതന്മാർ, കെതുമാലർ, ഭദ്രാശ്വന്മാർ, കുരുക്കൾ—ഇവ ലോകകമലത്തിന്റെ ഇലകളാണ്, മലകൾ അതിന്റെ അതിരുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഠരോ ദേവകൂടശ്ച മര്യ്യാദാപര്വ്വതാവുഭൌ । തൌ ദക്ഷിണോത്തരായാമാവാനീലനിഷധായതൌ
ജഠരവും ദേവകൂടവും അതിരുമലകളാണ്; ആനീലയും നിഷധയും തമ്മിൽ, തെക്കും വടക്കും അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഗന്ധമാദന-കൈലാസൌ പൂര്വ്വപശ്ചായതാവുഭൌ । അശീതിയോജനായാമാവര്ണാവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ
ഗന്ധമാദനവും കൈലാസവും കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഇടയിൽ, എൺപത് യോഗന ദൈർഘ്യമുള്ളവയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
നിഷധഃ പാരിപാത്രശ്ച മര്യ്യാദാപര്വ്വതാവുഭൌ । മേരോഃ പരിചമദിഗഭാഗേ യതാ പൂര്വ്വൌ തഥാ സ്ഥിതൌ
നിഷധയും പാരിപാത്രവും അതിരുമലകളാണ്; മേറുവിന്റെ ഇരുപുറത്തും, കിഴക്കേ മലകളെപ്പോലെ, അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ത്രിശ്വൃഹ്ഗോ ജാരുധിശ്ചൈവ ഉത്തരൌ വര്ഷപര്വ്വതൌ । പൂര്വ്വപശ്വായതാവേതാവര്ണവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ
തൃശൃംഗവും ജാരുധിയും വടക്കേ അതിരുമലകളാണ്; ഇവ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഇത്യേതേ മുനിവര്യ്യോക്താ മര്യ്യാദാപര്വ്വതാസ്തവ । ജഠരാദ്യാഃ സ്ഥിതാ മേരോസ്തേഷാം ദ്രൌ ദ്രൌ ചതുര്ദിശമ്
മഹർഷേ, ജഠരമുതലായ ഈ അതിരുമലകൾ നാലു ദിശകളിലും മേറുവിനെ ചുറ്റി നിലകൊള്ളുന്നു.
മൈരോശ്ചതുര്ദിശം യേ തു പ്രോക്താഃ കേസരപര്വ്വതാഃ । ശീതാന്താദ്യാ മുനേ ! തേഷാമതീവ ഹി മനോരമാഃ
മഹർഷേ, മേറുവിന്റെ നാലു ദിശകളിലും, ശീതാന്തം തുടങ്ങി, അത്യന്തം മനോഹരമായ കെസരമലകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ശൈലാനാമന്തരേ ദ്രോണ്യഃ സിദ്ധചാരണസേവിതാഃ । സുരമ്യാണി തഥാ താസു കാനനാനി പുരാണി ച
മലകളുടെ ഇടനാഴികളിൽ, സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്ന, മനോഹരമായ പുരാതന കാടുകൾ ഉണ്ട്.
ലക്ഷ്മീ-വിഷ്ണവഗ്നിസൂര്യ്യാദിദേവാനാം മുനിസത്തമ് । താസ്വായതനവര്ഷാണി ജുഷ്ടാനി വരകിന്നരൈഃ
മഹർഷേ, അവിടങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മി, വിഷ്ണു, അഗ്നി, സൂര്യൻ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരുടെ വിശുദ്ധ ആലയങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടങ്ങൾ ഉത്തമ കിന്നരന്മാർ ആസ്വദിക്കുന്നു.
ഗന്ഘര്വ്വയക്ഷരക്ഷാംസി തഥാ ദൈതേയദാനവാഃ । ക്രീड़ന്തി താസു രമ്യാസു ശൈലദ്രോണീഷ്വഹര്നിശമ്
ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യരും ദാനവരും ആ മനോഹരമായ മലനാഴികളിൽ പകലും രാത്രിയും ആടിപാടുന്നു.
ഭൌമാ ഹ്യേതേ സ്മൃതാഃ സ്വര്ഗാ ധര്മ്മിണാമാലയാ മുനേ । നൈതേഷു പാപകര്മ്മണോ യാന്തി ജന്മശതൈരപി
മഹർഷേ, ഇവ ഭൂമിയിലെ സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, ധാർമ്മികരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ; പാപകര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് നൂറുകണക്കിന് ജന്മം കഴിഞ്ഞാലും അവിടെയെത്താൻ കഴിയില്ല.
ഭദ്രാശ്വേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരാസ്തേ ഹയശിരാ ദ്വിജ । വരാഹഃ കേതുമാലേ തു ഭാരതേ കൂര്മ്മരൂപധൃക്
ഭദ്രാശ്വത്തിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഹയശിരസ്സായി വസിക്കുന്നു, ദ്വിജൻ; കെതുമാലയിൽ വരാഹനായി, ഭാരതത്തിൽ കൂർമ്മരൂപത്തിൽ.
മത്സ്യരൂപശ്വ ഗോവിന്ദഃ കുരുഷ്വാസ്തേ ജനാര്ദ്ദനഃ । വിശ്വരൂപേണ സര്വ്വത്ര സര്വ്വഃ സര്വത്രഗോ ഹരിഃ
കുരുക്കളിൽ ഗോവിന്ദൻ മത്സ്യരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ജനാർദ്ദന; ഹരി വിശ്വരൂപത്തിൽ എല്ലായിടത്തും, എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.