ലക്ഷപ്രമാണൌ ദ്രൌ മധ്യൌ ദശഹീനാസ്തഥാപരേ । സഹസ്ത്രദ്രിതയോച്ഛായാസ്താവദവിസ്താരിണശ്വ തേ
ഇവയിൽ നടുവിലുള്ള രണ്ടെണ്ണം ലക്ഷം യോജനമാണ് വിസ്തൃതി. മറ്റുള്ളവ ഓരോന്നും പത്ത് ആയിരം കുറവാണ്. ഇവയുടെ ഉയരം മൂവായിരം യോജനവും, വീതിയോളം നീളവും ഉണ്ട്.
ഭാരതം പ്രഥമം ബര്ഷം തതഃ കിമ്പുരുഷം സ്മൃതമ് । ഹരിവര്ഷം വാന്യന്മേരോര്ദക്ഷിണാതോ ദ്രിജ
ഭാരതം ആദ്യ പ്രദേശമാണ്. അതിന് ശേഷം കിംപുരുഷം എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം. ഹരിവർഷം എന്ന മറ്റൊരു പ്രദേശം മെരുവിന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ്, ദ്വിജനേ.
രമ്യകഞ്ചോത്തരേ വര്ഷം തസ്യൈവാനു ഹിരണ്മയമ് । ഉത്തരാഃകുരവശ്ചൈവ യഥാ വൈ ഭാരതം തഥാ
രമ്യകം വടക്കുഭാഗത്താണ്, അതിനടുത്ത് ഹിരണ്മയം. ഉത്തരകുരുക്കളും അവിടെ തന്നെയാണ്, ഭാരതം പോലെ തന്നെ.
നവസാഹസ്ത്രമേകൈകമേതേഷാം ദ്രിജസത്തമ് ! ഇലാവൃതഞ്ച തന്മധ്യേ സൌവര്ണോ മേരുരുച്ഛിതഃ
ഇവയൊന്നൊന്നും ഒമ്പത് ആയിരം യോജനമാണ് വിസ്തൃതി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഇലാവൃതം, അതിനകത്ത് പൊൻമേരു ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു.
മേരോശ്വതുര്ദിശം തത്തു നവസാഹസ്ത്രവിസ്തൃതമ് । ഇലാവൃതം മഹാഭാഗ ! ചത്വാരശ്വാത്ര പര്വ്വതാഃ
മേറു പർവ്വതത്തിന്റെ കിഴക്കോട്ട്, മഹാഭാഗനേ, ഇലാവൃതം എന്ന പ്രദേശം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. അതിന്റെ വീതി ഒൻപതിനായിരം യോജനമാണ്. അവിടെ നാലു വലിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വിഷ്കമ്ഭാ രചിതാ മരോര്യോജനായുതമുച്ഛിതാഃ
ഈ പർവ്വതങ്ങൾ മേറുവിൽ നിന്നു ഉയർന്ന് പത്തു ആയിരം യോജന ഉയരമുള്ളവയാണ്.
പൂര്വ്വേണ മന്ദരോ നാമ ദക്ഷിണോ ഗന്ധമാദനഃ । വിപുലഃ പശ്വിമേ പാശ്വ സുപാര്ശ്വശ്വോത്തരേ സ്മൃതഃ
കിഴക്കോട്ട് മന്ദരപർവ്വതം, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വിപുലം, വടക്കോട്ട് സുപാർശ്വം എന്നിങ്ങനെയാണ് ഇവ അറിയപ്പെടുന്നത്.
കദമ്ബസ്തേഷു ജമ്ബൂശ്വ പിപ്പലോ വട ഏവ ച । ഏകാദശശാതതായാമാഃ പാദപാ ഗിരികേതവഃ
ഈ പർവ്വതങ്ങളിൽ കടമ്പ, ജാമ്പു, അരിപ്പ, വടം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്നു. ഓരോ വൃക്ഷവും പർവ്വതശൃംഗം പോലെ ആയിരത്തൊന്നു യോജന ഉയരമുള്ളവയാണ്.
ജമ്ബൂദ്രീപസ്യ സാ ജമ്ബൂര്നാമഹേതുര്മഹാമുനേ । മഹാഗജപ്രമാണാനി ജമ്ബ്വാസ്തസ്യാഃ ഫലാനി വൈ
മഹാമുനിയേ, അവിടെയുള്ള ജാമ്പുവൃക്ഷം തന്നെയാണ് ജാമ്പുദ്വീപത്തിന് ആ പേര് ലഭിക്കാൻ കാരണം. അതിന്റെ പഴങ്ങൾ വലിയ ആനകളുടെ വലിപ്പം ഉള്ളവയാണ്.
പതന്തി ഭൂഭൃതഃ പൃഷ്ഠേ ശീര്യ്യമാണാനി സര്വതഃ । രസേന തേഷാം പ്രഖ്യാതാ തത്ര ജമ്ബൂനദീതി വൈ
അവ പഴങ്ങൾ പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിൽ വീണു പൊട്ടി ചിതറുമ്പോൾ അവയുടെ രസം എല്ലായിടത്തും ഒഴുകുന്നു. ആ രസത്തിൽ നിന്നാണ് അവിടെ ജാമ്പുനദി എന്ന നദി പ്രസിദ്ധമായത്.
സരിത് പ്രവര്ത്തതേ സാ ച പീയതേ തന്നിവാസിഭിഃ । നി സ്വേദോ ന ച ദൌര്ഗന്ധ്യം ന ജരാ നേന്ദ്രിയക്ഷയഃ
ആ നദി ഒഴുകി അവിടെയുള്ളവർ കുടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവർക്കു വിയർപ്പ് ഇല്ല, ദുർഗന്ധം ഇല്ല, വയസ്സാകലുമില്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുകയുമില്ല.
തത്പാനാത് സ്വച്ഛമനസാം ജനാനാം തത്ര ജായതേ । തീരമൃത് തദൂരസം പ്രാപ്യ സുഖവായുവിശോഷിതാ । ജാമ്ബൂനദാഖ്യം ഭവതി സുവര്ണം സിദ്ധഭൂഷണമ്
അത് കുടിക്കുന്ന ശുദ്ധചിത്തരായ ആളുകൾ അവിടെ ജനിക്കുന്നു. നദിയുടെ അഴുക് സുഖപ്രവാഹം കൊണ്ടു കരയിൽ ഉണങ്ങിയാൽ, അതു ജാമ്പുനദ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്വർണ്ണമായി മാറുന്നു. അതു സിദ്ധന്മാർ അലങ്കാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഭദ്രാശ്വം പൂര്വ്വതോ മേരോഃ കേതുമാലഞ്ച പശ്ചിമേ । വര്ഷേ ദ്ര തു മുനിശ്വഷ്ഠ! തയോര്മ്മധ്യേ ഇലാവൃതമ്
മേറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് ഭദ്രാശ്വം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് കെതുമാലം എന്ന പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്. മഹാമുനിയേ, അവയുടെ ഇടയിൽ തന്നെയാണ് ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
വനം ചൈത്രരഥം പൂര്വ്വേ ദക്ഷിണോ ഗന്ദമാദനമ് । വൈഭ്രാജം പശ്വിമേ തദൂദുത്തരേ നന്ദനം സ്മൃതമ്
കിഴക്കോട്ട് ചൈത്രരഥം എന്ന വനവും, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വൈഭ്രാജം, വടക്കോട്ട് പ്രസിദ്ധമായ നന്ദനം എന്ന വനവും ഉണ്ട്.
അരുണോദം മഹാഭദ്രമസിതോധം സമാനസമ് । സരോസ്യേതാനി ചത്വാരി ദേവഭോഗ്യാനി സര്വ്വദാ
അരുണോദം, മഹാഭദ്രം, അസിതോദം, ശമാനം എന്നിങ്ങനെ നാലു തടാകങ്ങൾ അവിടുണ്ട്. ദേവന്മാർക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ആ തടാകങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാം.
ശീതാന്തശ്വക്രമുഞ്ജശ്വ കുരരീ മാല്യവാംസ്തഥാ । വൈകങ്കപ്രമുഖാ മൈരോഃപൂര്വ്വതഃ കേശരാചലാഃ । ത്രികൂടഃ ശിശിരശ്ചൈവ പതങ്ഗോ രുചകസ്യഥാ
ശീതാന്തം, ശ്വക്രമുഞ്ചം, കുറരി, മാല്യവാൻ, വൈകങ്കം തുടങ്ങിയവയും, കൂടാതെ ത്രികൂടം, ശിശിരം, പതംഗം, രുചകം എന്നിവയും മേറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കെശരാചലപർവ്വതങ്ങളാണ്.
നിഷധാദ്യാ ദക്ഷിണാതസ്തസ്യ കേസരപര്വ്വതാഃ । ശിഖിവാസാഃ സവൈദൂര്യ്യഃ കപിലോ ഗന്ധമാദനഃ । ജാരുധിപ്രമുഖാസ്തദൂത് പശ്വിമേ കേസരാചലാഃ
തെക്കോട്ട്, നിഷധം തുടങ്ങിയവയിൽ തുടങ്ങി ശിഖിവാസം, സവൈദൂര്യം, കപിലം, ഗന്ധമാദനം എന്നിവയും, പടിഞ്ഞാറോട്ട് ജാരുധി തുടങ്ങിയവയിൽ തുടങ്ങി മറ്റു കെശരാചലപർവ്വതങ്ങളും ഉണ്ട്.
മേരോരനന്തരാങ്ഗഷും ജഠരാദിഷ്വവസ്ഥിതാഃ । ശങ്ഖകൂടോഽഥ ഋഷഭോ ഹംസോ നാഗസ്തഥാപരഃ। കാലഞ്ജരാദ്യാശ്വ തഥാ ഉത്തരേ കേശരാചലാഃ
മേറുവിന് സമീപം, ജഠരം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ശംഖകൂടം, ഋഷഭം, ഹംസം, നാഗം തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്. വടക്കോട്ട് കാലഞ്ജരം തുടങ്ങിയവയിൽ തുടങ്ങി കെശരാചലപർവ്വതങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ചതുര്ദദശസഹസ്ത്രാണി യോജനാനാം മഹാപുരീ । മേരോരുപരി മൈത്രേയ! ബ്രഹ്മണഃപ്രഥിതാ ദിവി
മൈത്രേയനേ, മേറുവിന്റെ മുകളിൽ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മഹാനഗരം ഉണ്ട്. അതിന്റെ അളവ് പതിനാലായിരം യോജനമാണ്.
തസ്യാഃ സമന്തതശ്വാശഷ്ടൌ ദിശാസു വിദിശാസു ച । ഇന്ദ്രാദിലോകപാലാനാം പ്രഖ്യാതാഃ പ്രവരാഃപുരഃ
ആ നഗരം ചുറ്റിപ്പറ്റി എട്ടു ദിക്കുകളിലും ഇടക്കിടയിലും ഇന്ദ്രനും മറ്റു ലോകപാലന്മാരുടെയും പ്രശസ്തമായ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വിഷ്ണുപാദവിനിഷ്കാന്താ പ്ലാവയിത്വേന്ദുമണഡലമ് । സമന്താദ് ബ്രഹ്മണാഃ പുര്യ്യാം ഗങ്ഗാ പതതി വൈ ദിവഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന ഗംഗ, ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിൽ ഒഴുകി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
സാ തത്ര പതിതാ ദിക്ഷു ചതുര്ധാ പ്രതിപദ്യതേ । സീതാ ചാലകനന്ദാ ച ചക്ഷുര്ഭദാ ച വൈ ക്രമാത്
അവിടെ വീണ ശേഷം, ആ നദി നാലു ദിക്കുകളിലായി നാലായി വിഭജിക്കുന്നു. സീത, അലകനന്ദ, ചക്ഷുഭദാ എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയുടെ പേരുകൾ.
പൂര്വ്വേണ ശൈലാത് സീതാ തു ശൈലം യാത്യന്തരിക്ഷഗാ । തതശ്വ പൂര്വ്വവര്ഷേണ ഭദ്രാശ്വേനൈതി സാര്ണവമ്
കിഴക്കേ മലയില്നിന്ന് സീതാ ആകാശമാർഗം മറ്റൊരു മലയിൽ എത്തുന്നു. അതിനുശേഷം കിഴക്കേ ദിശയിലൂടെ ഭദ്രാശ്വൻ സമുദ്രത്തിലെത്തുന്നു.
തഥൈവാലകനന്ദാപി ദക്ഷിണോനൈത്യ ഭാരതമ് । പ്രയാതി സാഗരം ഭൂത്വാ സപ്തഭേദാ മഹാമുനേ
അദ്വിതീയനായ മഹർഷേ, അതുപോലെ അളകനന്ദയും തെക്കോട്ട് ഭാരതഭൂമിയിലേക്ക് ഒഴുകി, ഏഴായി വിഭജിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ചക്ഷുശ്ച പശ്വിമഗിരീനതീത്യ സകലാംസ്തതഃ । പശ്വിമം കേതുമാലാഖ്യം വഷ ഗത്വൈതി സാഗരമ്
ചക്ഷു പൂർണ്ണമായും പടിഞ്ഞാറൻ മലകൾ കടന്ന്, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറൻ ദേശമായ കെതുമാലയിൽ എത്തി, അവിടെ നിന്ന് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ഭദ്രാ തഥോത്തരഗിരീനുത്തരാംശ്വ തഥാ കുരൂന് । അതീത്യോത്തരമമ്ഭോധിം സമബ്യോതി മഹാമുനേ
ഭദ്രാ വടക്കേ മലകളും വടക്കൻ കുരുക്കളും കടന്ന്, വടക്കേ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, മഹർഷേ.
ആനീലനിഷധായാമൌ മാല്യവദൂ-ഗന്ധമാദനൌ । തയോര്മ്മധ്യഗതോ മേരുഃ കര്ണികാകാരസംസ്ഥിതഃ
ആനീലവും നിഷധയും, മല്യവാനും ഗന്ധമാദനവും—ഈ നാലു മലകളുടെ നടുവിൽ, കമലത്തിന്റെ മധ്യഭാഗംപോലെ, മേരു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഭാരതാഃ കേതുമാലാശ്വ ഭദ്രാശ്വാഃ കുരവസ്തഥാ । പത്രാണി ലോകപഹ്മസ്യ മര്യ്യാദാ ശൈലബാഹ്മതഃ
ഭാരതന്മാർ, കെതുമാലർ, ഭദ്രാശ്വന്മാർ, കുരുക്കൾ—ഇവ ലോകകമലത്തിന്റെ ഇലകളാണ്, മലകൾ അതിന്റെ അതിരുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഠരോ ദേവകൂടശ്ച മര്യ്യാദാപര്വ്വതാവുഭൌ । തൌ ദക്ഷിണോത്തരായാമാവാനീലനിഷധായതൌ
ജഠരവും ദേവകൂടവും അതിരുമലകളാണ്; ആനീലയും നിഷധയും തമ്മിൽ, തെക്കും വടക്കും അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഗന്ധമാദന-കൈലാസൌ പൂര്വ്വപശ്ചായതാവുഭൌ । അശീതിയോജനായാമാവര്ണാവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ
ഗന്ധമാദനവും കൈലാസവും കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഇടയിൽ, എൺപത് യോഗന ദൈർഘ്യമുള്ളവയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.