പിതൄണാം ധര്മരാജാനം യമം രാജ്യേഽഭ്യഷേചയത് । ഐരാവതം ഗര്ജേദ്രാണാമശേഷാണാം പതിം ദദൌ ॥ ൧,൨൨.
പിതാക്കളിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ രാജാവായ യമനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. ആനകൾക്ക് ഐരാവതം അവരുടെ രാജാവായി നൽകി. മുഴങ്ങുന്ന സിംഹങ്ങൾക്ക് അവയുടെ അധിപതിയെ നൽകി.
പതത്രിണാം തു ഗരുഡം ദേവാനാമപി വാസവമ് । ഉച്ചൈഃശ്രവസമശ്വാനാം വൃഷഭം തു ഗവാമപി ॥ ൧,൨൨.
പക്ഷികൾക്ക് ഗരുഡനെ, ദേവന്മാർക്ക് വാസവനെ, കുതിരകൾക്ക് ഉച്ചൈശ്രവസിനെ, പശുക്കൾക്ക് കാളയെ അവരുടെ അധിപതികളായി നൽകി.
മൃഗാണാം ചൈവ സര്വേഷാം രാജ്യേ സിംഹം ദദൌ പ്രഭുഃ । ശേഷം തു ദന്ദശൂകാനാമകരോത്പതിമവ്യയഃ ॥ ൧,൨൨.
എല്ലാ മൃഗങ്ങൾക്കും സിംഹത്തെ രാജാവായി നൽകി. ദണ്ഡശൂകന്മാർക്ക് ശേഷനെ അക്ഷയനായ അധിപതിയായി നിർമിച്ചു.
ഹിമാലയം സ്ഥാവരാണാം മുനീനാം കപിലം മുനിമ് । നഖിനാം ദംഷ്ട്രിണാം ചൈവ മൃഗാണാം വ്യാഘ്രമീശ്വരമ് ॥ ൧,൨൨.
സ്ഥാവരങ്ങളിൽ ഹിമാലയത്തെ രാജാവാക്കി, മുനികളിൽ കപിലമുനിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു, നഖമുള്ളവർക്കും പല്ലുള്ള മൃഗങ്ങൾക്കും കടുവയെ അധിപതിയായി നിർണ്ണയിച്ചു.
വനസ്പതീനാം രാജാനാം പ്ലക്ഷമൈവാഭ്യഷേചയത് । ഏവമേവാന്യജാതീനാം പ്രാധാന്യേനാകരോത്പ്രഭൂന് ॥ ൧,൨൨.
വൃക്ഷങ്ങളിൽ പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ തന്നെ മറ്റു ജാതികളിലും പ്രധാനരായി അധിപതികളെ നിയമിച്ചു.
ഏവം വിഭജ്യ രാജ്യാനി ദിശാം പാലാനനന്തരമ് । പ്രജാപതിപതിര്ബ്രഹ്മാ സ്ഥാപയാമാസ സര്വതഃ ॥ ൧,൨൨.
ഇങ്ങനെ രാജ്യങ്ങൾ വിഭജിച്ച് ദിശകളുടെ രക്ഷകരെ നിയമിച്ചതിന് ശേഷം, പ്രജാപതികളുടേയും അധിപതിയായ ബ്രഹ്മാ എല്ലായിടത്തും അവരെ സ്ഥാപിച്ചു.
പൂര്വസ്യാം ദിശി രാജാനം വൈരാജസ്യ പ്രജാപതേഃ । ദിശാപാലം സുധന്വാനം സുതം വൈ സോഽഭ്യഷേചയത് ॥ ൧,൨൨.
കിഴക്കൻ ദിശയിൽ, വൈരാജപ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ സുധൻവനെ രാജാവും ദിശാപാലനുമാക്കി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ദക്ഷിണസ്യാം ദിശി തഥാ കര്ദമസ്യ പ്രജാപതേഃ । പുത്രം ശങ്ഖപദം നാമ രാജാനം സോഽഭ്യഷേചയത് ॥ ൧,൨൨.
അങ്ങനെ തന്നെ തെക്കൻ ദിശയിൽ, കർദമപ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ ശംഖപദനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
പശ്ചിമസ്യാം ദിശി തഥാ രജസഃ പുത്രമച്യുതമ് । കേതുമന്തം മഹാത്മാനം രാജാനം സോഽഭ്യഷേചയത് ॥ ൧,൨൨.
പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ, രാജസന്റെ മഹാത്മാവായ പുത്രനായ കെതുമന്തിനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
തഥാ ഹിരണ്യരോമാണം പര്ജന്യസ്യ പ്രജാപതേഃ । ഉദീച്യാം ദിശി ദുര്ധര്ഷം രാജാനമഭ്യഷേചയത് ॥ ൧,൨൨.
അങ്ങനെ തന്നെ, വടക്കൻ ദിശയിൽ, പാർജന്യപ്രജാപതിയുടെ ദുർജയനായ പുത്രനായ ഹിരണ്യരോമനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
തൈരിയം പൃഥിവീ സര്വാ സപ്തദ്വീപാ സപത്തനാ । യഥാപ്രദേശമദ്യാപി ധര്മതഃ പരിപാല്യതേ ॥ ൧,൨൨.
ഇവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഏഴു ദ്വീപുകളും നഗരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൂമി ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും ധർമ്മപ്രകാരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏതേ സര്വേ പ്രവൃത്തസ്യ സ്ഥിതൌ വിഷ്ണോര്മഹാത്മനഃ । വിഭൂതിഭൂതാ രാജാനോ യേ ചാന്യേ മുനിസത്തമ ॥ ൧,൨൨.
മുനിസ്രേഷ്ഠാ, ഈ രാജാക്കന്മാരും മറ്റു പലരും ലോകസംരക്ഷണത്തിന് മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാവങ്ങളാണ്.
യേ ഭവിഷ്യന്തി യേ ഭൂതാഃ സര്വേ ഭൂതേശ്വരാ ദ്വിജ । തേ സര്വേ സര്വഭൂതസ്യ വിഷ്ണോരംശാ ദ്വിജോത്തമ ॥ ൧,൨൨.
ഭൂതകാലത്തുള്ളവരും ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്നവരും ഇപ്പോൾ ഉള്ളവരും, എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപതിമാരും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവർ എല്ലാവരും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
യേ തു ദേവാധിപതയോ യേ ച ദൈത്യാധിപാസ്തഥാ । ദാനവാനാം ച യേ നാഥാ യേ നാഥാഃ പിശിതാശിനാമ് ॥ ൧,൨൨.
ദേവന്മാരുടെ അധിപതിമാരും, ദൈത്യരുടെ അധിപതിമാരും, ദാനവരുടെ ഭരണാധികാരികളും, മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവരുടെ അധിപതിമാരും—
പശൂനാം യേ ച പതയഃ പതയോ യേ ച പക്ഷിണാമ് । മനുഷ്യാണാം ച സര്പാണാം നാഗാനാമധിപാശ്ച യേ ॥ ൧,൨൨.
മൃഗങ്ങളുടെ അധിപതിമാരും, പക്ഷികളുടെ അധിപതിമാരും, മനുഷ്യരുടെ, പാമ്പുകളുടെ, നാഗരുടെ അധിപതിമാരും—
വൃക്ഷാണാം പര്വതാനാം ച ഗ്രഹാണാം ചാപി യേഽധിപാഃ । അതീതാ വര്തമാനാശ്ച യേ ഭവിഷ്യന്തി ചാപരേ । തേ സര്വേ സര്വഭൂതസ്യ വിഷ്ണോരംശസമുദ്ഭവാഃ ॥ ൧,൨൨.
വൃക്ഷങ്ങളുടെ, പർവതങ്ങളുടെ, ഗ്രഹങ്ങളുടെ അധിപതിമാരും, കഴിഞ്ഞവരും ഇപ്പോൾ ഉള്ളവരും വരാനിരിക്കുന്നവരും, ഇവർ എല്ലാവരും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
ന ഹി പാലനസാമര്ഥ്യമൃതേ സര്വേശ്വരം ഹരിമ് । സ്ഥിതം സ്ഥിതൌ മഹാപ്രാജ്ഞ ഭവത്യന്യസ്യ കസ്യചിത് ॥ ൧,൨൨.
മഹാപണ്ഡിതാ, സർവ്വേശ്വരനായ ഹരിയെ ഒഴികെ ലോകത്തെ നിലനിർത്താനുള്ള ശക്തി മറ്റാര്ക്കും ഇല്ല.
സൃജത്യേഷ ജഗത്സൃഷ്ടൌ സ്ഥിതൌ പാതി സനാതനഃ । ഹന്തി ചൈവാന്തകത്വേന രജഃസത്ത്വാദിസംശ്രയഃ ॥ ൧,൨൨.
ഈ ശാശ്വതൻ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, നിലനിർത്തുമ്പോൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു, അവസാനത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്നു; രാജസും സത്ത്വവും മറ്റു ഗുണങ്ങളുമായി അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ചതുര്വിഭാഗഃ സംസൃഷ്ടൌ ചതുര്ധാ സംസ്ഥിതഃ സ്ഥിതൌ । പ്രലയം ച കരോത്യന്തേ ചതുര്ഭേദോ ജനാര്ദനഃ ॥ ൧,൨൨.
സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, അയ്യോൻ നാലു വകഭേദങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു; നിലനിൽപ്പിനിടയിൽ നാലു വിധത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; അവസാനം നാലു രൂപങ്ങളിൽ ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഏകേനാംശേന ബ്രഹ്മസൌ ഭവത്യവ്യക്തമൂര്തിമാന് । മരീചിമിശ്രാഃ പതയഃ പ്രജാനാഞ്ചാന്യഭാഗശഃ ॥ ൧,൨൨.
ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട് അവൻ ബ്രഹ്മാവായി, അദൃശ്യരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; മറ്റുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മരീചിയോടു ചേർന്നുള്ള പ്രജാപതിമാർ ഉരുത്തിരിയുന്നു.
കാലസ്തൃതീയസ്തസ്യാംശഃ സര്വഭൂതാനി ചാപരഃ । ഇത്ഥം ചതുര്ധാ സംസൃഷ്ടൌ വര്തതേസൌ രജോഗുണഃ ॥ ൧,൨൨.
കാലം അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം; എല്ലാ ജീവികളും മറ്റൊരു ഭാഗം. ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, നാലു വകഭേദങ്ങളായി, രാജോഗുണം പ്രകടിപ്പിച്ച് അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏകാംശേനാസ്ഥിതോ വിഷ്ണുഃ കരോതി പ്രതിപാലനമ് । മന്വാദിരൂപശ്ചാന്യേന കാലരൂപോഽപരോണ ച ॥ ൧,൨൨.
ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട് വിഷ്ണു നിലനിൽപ്പും രക്ഷയും ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗംകൊണ്ട് മനുമാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗം കാലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വഭൂതേഷു ചാന്യേന സംശ്ഥിതഃ കുരുതേ സ്ഥിതിമ് । സത്ത്വം ഗുണം സമാശ്രിത്യ ജഗതഃ പുരുഷോത്തമഃ ॥ ൧,൨൨.
മറ്റൊരു ഭാഗംകൊണ്ട് അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു, അവരുടെയൊക്കെ നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കുന്നു; സത്വഗുണത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, ലോകത്തിലെ പരമപുരുഷനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ആശ്രിത്യ തമസോ വൃത്തിമന്തകാലേ തഥാ പുനഃ । രുദ്രസ്വരൂപോ ഭഗവാനേകാംശേന ഭവത്യജഃ ॥ ൧,൨൨.
ലയകാലത്ത്, തമോഗുണത്തിന്റെ സ്വഭാവം ആശ്രയിച്ച്, അജനായ ഭഗവാൻ വീണ്ടും ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട് രുദ്രനായി മാറുന്നു.
അഗ്ന്യന്തകാദിരൂപേണ ഭാഗേനാന്യേന വര്തതേ । കാലസ്വരൂപോ ഭാഗോ യഃസര്വഭൂതാനി ചാപരഃ ॥ ൧,൨൨.
മറ്റൊരു ഭാഗംകൊണ്ട് അഗ്നി, യമൻ എന്നിവരായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഒരു ഭാഗം കാലമായി, മറ്റൊരു ഭാഗം എല്ലാ ജീവികളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
വിനാശം കുര്വതസ്തസ്യ ചതുര്ധൈവം മഹാത്മനഃ । വിഭാഗകല്പനാ ബ്രഹ്മന് കഥ്യതേ സാര്വകാലികീ ॥ ൧,൨൨.
വിനാശം വരുത്തുമ്പോൾ, മഹാത്മാവിന്റെ ഈ നാലു വകഭേദം എല്ലാകാലത്തും നിലനിൽക്കുന്ന വിഭജനമായി പറയപ്പെടുന്നു, ബ്രഹ്മനേ.
ബ്രഹ്മ ദക്ഷാദയഃ കാലസ്തഥൈ വാഖിലജന്തവഃ । വിഭൂതയോ ഹരേരേതാ ജഗതഃ സൃഷ്ടിഹേതവഃ ॥ ൧,൨൨.
ബ്രഹ്മാവും ദക്ഷനും മറ്റു പ്രജാപതിമാരും, കാലവും, എല്ലാ ജീവികളും — ഇവയെല്ലാം ഹരിയുടെ ശക്തികളാണ്, ലോകസൃഷ്ടിയുടെ കാരണം.
വിഷ്ണുര്മന്വാദയഃ കാലഃ സര്വഭൂതാനി ച ദ്വിജ । സ്ഥിതേര്നിമിത്തഭൂതസ്യ വിഷ്ണോരേതാ വിഭൂതയഃ ॥ ൧,൨൨.
വിഷ്ണുവും മനുമാരും മറ്റുള്ളവരും, കാലവും, എല്ലാ ജീവികളും — ദ്വിജന്മാരേ, ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് കാരണമായ വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തികളാണ്.
രുദ്രഃ കാലാന്തകാദ്യാശ്ച സമസ്താശ്ചൈവ ജന്തവഃ । ചതുര്ധാ പ്രലായായൈതാ ജനാര്ദനവിഭൂതയഃ ॥ ൧,൨൨.
രുദ്രനും, കാലനും അന്തകനുമൊക്കെയും, എല്ലാ ജീവികളും — ഇവയെല്ലാം ലയത്തിനായി ജനാർദ്ദനന്റെ നാലു വകശക്തികളാണ്.
ജഗദാദൌ തഥാ മധ്യേ സൃഷ്ടിരാപ്രലയാ ദ്വിജ । ധാത്രാ മരീചിമിശ്രൈശ്ച ക്രിയതേ ജന്തുഭിസ്തഥാ ॥ ൧,൨൨.
ലോകത്തിന്റെ ആദിയിലും നടുവിലും, ലയകാലം വരെയും, ദ്വിജന്മാരേ, സൃഷ്ടി ധാതാവും മരീചിയോടു ചേർന്നവരും ജീവികളും ചേർന്ന് നടത്തുന്നു.