പ്രയാന്തി തോയാനി ഖുരാഗ്രവിക്ഷതരസാതലേഽധഃ കൃതശബ്ദസന്തതി । ശ്വാസാനിലാസ്താഃ പരിതഃ പ്രയാംതി സിദ്ധാ ജനേ യേ നിയതാ വസന്തി
പാതാളഭൂമിയിൽ അവന്റെ കാളുകളുടെ അഗ്രഭാഗം ചലിപ്പിച്ചതാൽ വെള്ളം മുഴുവൻ ശബ്ദത്തോടെ ഉണർന്നുപോയി; അവന്റെ ശ്വാസം അതിനെ ചുറ്റും പടർത്തി, അവിടെ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരും യോഗികളും ചലിച്ചു.
ഉത്തിഷ്ഠതസ്തസ്യ ജലാര്ദ്ര കുക്ഷേര്മഹാവരാഹസ്യ മഹീം വിഗൃഹ്യ । വിധുന്വതോ വേദമയം ശരീരം രോമാന്തരസ്ഥാ മുനയഃ സ്തുവന്തി
വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ വയറോടെ, ഭൂമിയെ പിടിച്ച്, വേദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ശരീരം കുലുക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ രോമങ്ങൾക്കിടയിൽ വസിക്കുന്ന മുനികൾ അവനെ വാഴ്ത്തി.
തം തുഷ്ടുവുസ്തോഷപരീതചേതസോ ലോകേ ജനേ യേ നിവസന്തി യോഗിനഃ । സനന്ദനാദ്യാ ഹ്യതിനമ്രകന്ധരാ ധരാധരം ധീരതരോദ്ധതേക്ഷണമ്
ലോകത്തിൽ ജനങ്ങളോടൊപ്പം വസിക്കുന്ന യോഗികൾ, സന്തോഷത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും, സനന്ദനന്മാരോടുകൂടെ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്ന ധീരനായി ദൃഢമായി നോക്കുന്ന അവനോട് തലകുനിഞ്ഞ് വാഴ്ത്തി.
ജയേശ്വരാണാം പരമേശ കേശവ പ്രഭോ ഗദാശംഖധരാസിചക്രധൃക് । പ്രസൂതിനാശസ്ഥിതിഹേതുരീശ്വരസ്ത്വമേവ നാന്യത്പരമം ച യത്പദമ്
വിജയശാലികളുടെ ഇശ്വരനായ പരമേശ്വരാ, ഗദ, ശംഖ്, ഖഡ്ഗം, ചക്രം എന്നിവ കൈവശമുള്ള കേശവാ! സൃഷ്ടി, സംഹാരം, നിലനിൽപ്പ് എന്നിവയ്ക്ക് കാരണം നീയാണ്; നിന്റെ പാദങ്ങൾക്കു മുകളിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല.
പാദേഷു വേദാസ്തവ യൂപദംഷ്ട്രാ ദന്തേഷു ജജ്ഞാശ്ചിതയശ്ച വക്ത്രേ । ഹുതാശജിഹ്വോസി തനൂരുഹാണി ദര്ഭാഃ പ്രഭോ യജ്ഞപുമാംസ്ത്വമേവ
നിന്റെ കാലുകളിൽ വേദങ്ങൾ, കുരുവച്ചുകൾ യാഗകമ്പങ്ങൾ, പല്ലുകൾ യാഗങ്ങൾ, വായ് ഹോമകുണ്ഡം, നീ തീയുടെ നാവാണ്, രോമങ്ങൾ ദർഭാഗ്രാസം; പ്രഭോ, നീയാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ സ്വരൂപം.
വിലോചനേ രാത്ര്! യഹനീ മഹാത്മന്സര്വാശ്രയം ബ്രഹ്മപരം ശിരസ്തേ । സൂക്താന്യശ്ഷോആ!ണി സടാകലാപോ ഘ്രാണം സമസ്താനി ഹവീംഷി ദേവ
നിന്റെ കണ്ണുകൾ രാവും പകലും, മഹാത്മാവേ; നിന്റെ തല പരബ്രഹ്മം, സർവ്വാശ്രയം; നിന്റെ മുടി സ്തുതികൾ, മൂക്ക് എല്ലാ ഹോമസാമഗ്രികളും, ദേവാ.
സ്രുക്തുണ്ഡസാമസ്വരധീരനാദപ്രാഗ്വംശകായാഖിലസത്രസന്ധേ । പൂര്തേഷ്ടധര്മശ്രവണോസി ദേവ സനാതനാത്മന്ഭഗവന്പ്രസീദ
നിന്റെ തൂന്ത് യാഗചട്ടിയാണ്, നിന്റെ ശബ്ദം സാമഗാനത്തിന്റെ ഗംഭീരനാദം, ശരീരം യാഗവേദി, എല്ലാ യാഗങ്ങളുടെ ബന്ധം; നീ സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ശ്രവണമാണ്, ശാശ്വതാത്മാവായ ഭഗവൻ, ദയചെയ്യണം.
പദക്രമാക്രാന്തഭുവം ഭവന്തമാദിസ്ഥിതം ചാക്ഷരവിശ്വമൂര്തേ । വിശ്വസ്യ വിദ്മഃ പരമേശ്വരോഽസി പ്രസീദ നാഥോസി പരാവരസ്യ
നിന്റെ പാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയെ അളക്കുന്നു; ആദിയിൽ നിലകൊണ്ട, അക്ഷരമായ വിശ്വരൂപനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ പരമേശ്വരനായി അറിയുന്നു; ദയവായി, നീ ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ എല്ലാറ്റിനും നാഥനാണ്.
ദംഷ്ട്രാഗ്രവിന്യസ്തമശ്ഷോമേതദ്ഭൂമണ്ഡലം നാഥ വിഭാവ്യതേ തേ । വിഗാഹതഃ പദ്മവനം വിലഗ്നം സരോജിനീപത്രമിവോഢപംകമ്
നാഥാ, നിന്റെ കുരുവച്ചിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂമി, കുളത്തിലെ വലിയ നീലതാമരയിൽ പുതിയ泥ംപിടിച്ച താമരയിലുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരതുലപ്രഭാവ യദന്തരം തദ്വപുഷാ തവൈവ । വ്യാപ്തം ജഗദ്വ്യാപ്തിസമര്ഥദീപ്തേ ഹിതായ വിശ്വസ്യ വിഭോ ഭവ ത്വമ്
ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള അതുല്യമായ ഇടം, നിന്റെ ശരീരത്താൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വിശ്വം മുഴുവൻ നിന്റെ പരിപൂർണ്ണപ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ലോകഹിതത്തിനായി നീ നിലനിൽക്കട്ടെ, പ്രഭോ.
പരമാര്ഥസ്ത്വമേവൈകോ നാന്യോസ്തി ജഗതഃ പതേ । തവൈഷ മഹിമാ യേന വ്യാപ്തമേതച്ചരാചരമ്
ലോകനാഥാ, നീയേയാണ് പരമാർത്ഥം; മറ്റൊന്നുമില്ല. നിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
യദേതദൃശ്യതേ മൂര്ത്തമേതജ്ജ്ഞാനാത്മനസ്തവ । ഭ്രാന്തിജ്ഞാനേന പശ്യന്തി ജഗദ്രൂ പമയോഗിനഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാ രൂപങ്ങളും, ജ്ഞാനസ്വരൂപമായ നിന്റെ തന്നെ ഭാവങ്ങളാണ്; എന്നാൽ മായയാൽ ബാധിച്ചവരാണ് ലോകത്തെ വേറിട്ടതായാണ് കാണുന്നത്, യോഗിമാരേ.
ജ്ഞാനസ്വരൂപമഖിലം ജഗദേതദബുദ്ധയഃ । അര്ഥസ്വരൂപം പശ്യന്തോ ഭ്രാമ്യന്തേ മോഹസംപ്ലവേ
അറിയാത്തവർ ഈ ലോകം മുഴുവൻ വസ്തുവായാണ് കാണുന്നത്; അങ്ങനെ അവർ അതിനെ വെറും വസ്തുക്കളായി കരുതി, മായയുടെ തിരമാലയിൽ അലയുന്നു.
യേ തു ജ്ഞാനവിദഃ ശുദ്ധചേതസസ്തേഽഖിലം ജഗത് । ജ്ഞാനാത്മകം പ്രപശ്യന്തി ത്വദ്രൂ പം പരമേശ്വര
ജ്ഞാനം അറിയുന്ന, ശുദ്ധചിത്തമുള്ളവർ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജ്ഞാനസ്വരൂപമായാണ് കാണുന്നത്; അവർ നിന്റെ രൂപം കാണുന്നു, പരമേശ്വരാ.
പ്രസീദ സര്വ സര്വാത്മന്ഭവായ ജഗതാമിമാമ് । ഉദ്ധരോര്വീമമേയാത്മഞ്ഛന്നോ ദേഹ്യബ്ജലോചന
സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവായവനേ, ലോകങ്ങളുടെ ഭാവിക്കായി ദയചെയ്യണേം. കമലനയനനായവനേ, ഈ രൂപത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനേ, ഭൂമിയെ ഉയർത്തണമേ.
സത്ത്വോദ്രി ക്തോഽസി ഭഗവന് ഗോവിംദ പൃഥിവീമിമാമ് । സമുദ്ധര ഭവായേശ ശന്നോ ദേഹ്യബ്ജലോചന
സത്വഗുണം നിറഞ്ഞ ഭഗവാൻ ഗോവിന്ദാ, ഈ ഭൂമിയെ നമ്മുടെ ഭാവിക്കായി ഉയർത്തണമേ. കമലനയനനായവനേ, ഞങ്ങൾക്കു ദയചെയ്യണമേ.
സര്ഗപ്രവൃത്തിര്ഭവതോ ജഗതാമുപകാരിണീ । ഭവത്വേഷാ നമസ്തേഽസ്തു ശന്നോ ദേഹ്യബ്ജലോചന
ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരമായ സൃഷ്ടിക്രമം നിന്നിൽ നിന്നു തുടരണമേ. നമസ്കാരം, കമലനയനനായവനേ, ഞങ്ങൾക്കു ദയചെയ്യണമേ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച। ഏവം സംസ്തൂയമാനസ്തു പരമാത്മാ മഹീധരഃ । ഉജ്ജഹാര ക്ഷിതിം ക്ഷിപ്രം ന്യസ്തവാംശ്ച മഹാമ്ഭസി
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട പരമാത്മാവും ഭൂമിയെ ചുമക്കുന്നവനും വേഗത്തിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ വെച്ചു.
തസ്യോപരി ജലൌഘസ്യ മഹതീ നൌരിവ സ്ഥിതാ । വിതതത്ത്വാത്തു ദേഹസ്യ ന മഹീ യാതി സംപ്ലവമ്
അവന്റെ മേൽ, വെള്ളത്തിന്റെ പ്രളയത്തിൽ, ഭൂമി വലിയ ഒരു കപ്പലുപോലെ നിലകൊണ്ടു. അവന്റെ ദേഹത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയാൽ ഭൂമി മുങ്ങിയില്ല.
തതഃ ക്ഷിതിം സമാം കൃത്വാ പൃഥിവ്യാം സോചിനോദ്ഗിരീന് । യഥാവിഭാഗം ഭഗവാനനാദിഃ പരമേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം ഭൂമിയെ സമമായി ആക്കി, ആദിയില്ലാത്ത പരമേശ്വരൻ, പർവ്വതങ്ങളെ അവയുടെ വിഭാഗംപ്രകാരം ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രാക്യസര്ഗദഗ്ധാനഖിലാന്പര്വതാന്പൃഥിവീതലേ । അമോഘേന പ്രഭാവേണ സസര്ജാമോഘവാഞ്ഛിതഃ
മുൻ സൃഷ്ടിയിൽ നശിച്ചിരുന്ന എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളെയും, പരാജയമില്ലാത്ത ശക്തിയാൽ, ഒന്നും വെറുതെ ആഗ്രഹിക്കാതെ, ഭൂമിയിൽ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഭൂവിഭാഗം തതഃ കൃത്വാ സപ്തദ്വീപാന്യഥാതഥമ് । ഭൂരാദ്യാംശ്ചതുരോ ലോകാന്പൂര്വവത്സമകല്പയത്
അതിനുശേഷം ഭൂമിയെ വിഭജിച്ച്, ഏഴു ദ്വീപുകളും മുൻപുപോലെ ഉണ്ടാക്കി, ഭൂലോകം മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെയും മുൻപുപോലെ സ്ഥാപിച്ചു.
ബ്രഹ്മരൂപധരോ ദേവസ്തതോഽസൌ രജസാ വൃതഃ । ചകാര സൃഷ്ടിം ഭഗവാംശ്ചതുര്വക്ത്രധരോ ഹരിഃ
ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, രാജസികഗുണം നിറഞ്ഞ, നാലുമുഖങ്ങളുള്ള ഹരിയും സൃഷ്ടിക്രമം നടത്തി.
നിമിത്തമാത്രമേവാഽസൌ സൃജ്യാനാം സര്ഗകര്മണി । പ്രധാനകാരണീഭൂതാ യതോ വൈ സൃജ്യശക്തയഃ
സൃഷ്ടിക്കുള്ള കാര്യത്തിൽ, അവൻ ഉപാധി മാത്രമാണ്; സൃഷ്ടിയുടെ ശക്തികൾ തന്നെയാണ് പ്രധാന കാരണങ്ങൾ.
നിമിത്തമാത്രം മുക്ത്വൈവം നാന്യത്കിംചിദപേക്ഷതേ । നീയതേ തപതാം ശ്രേഷ്ഠ സ്വശക്ത്യാ വസ്തു വസ്തുതാമ്
ഉപാധിയായതിൽപ്പുറം, വേറൊന്നും അവനു ആവശ്യമില്ല; തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഓരോ വസ്തുവും അതിന്റെ സ്വഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച യഥാ സസര്ജ ദേവോഽസൌ ദേവര്ഷിപിതൃദാനവാന് । മനുഷ്യതിര്യഗ്വൃക്ഷാദീന്ഭൂവ്യോമസലിലൌകസഃ
ശ്രീമൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, പിതാക്കളെയും, ദാനവന്മാരെയും, മനുഷ്യരെയും, മൃഗങ്ങളെയും, വൃക്ഷങ്ങളെയും, ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും ജലത്തിലും ജീവിക്കുന്നവരെയും ആ ദൈവം എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
യദ്ഗുണം യത്സ്വഭാവം ച യദ്രൂ പം ച ജഗദ്ദ്വിജ। സര്ഗാദൌ സൃഷ്ടവാന്ബ്രഹ്മാ തന്മമാചക്ഷ്വ കൃത്സ്നശഃ
ദ്വിജന്മാരേ, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ലോകത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവങ്ങളും രൂപങ്ങളും മുഴുവൻ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി എന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച മൈത്രേയ കഥയാമ്യേതച്ഛൃണുഷ്വ സുസമാഹിതഃ । യഥാ സസര്ജ ദേവോസൌ ദേവാദീനഖിലാന്വിഭുഃ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയാ, ഞാൻ ഇതെല്ലാം പറയാം, നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു. ആ ദൈവം ദേവന്മാരെയും മറ്റെല്ലാവരെയും എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
സൃഷ്ടിം ചിംതയ തസ്തസ്യ കല്പാദിഷു യഥാ പുരാ । അബുദ്ധിപൂര്വകഃ സര്ഗഃ പ്രാദുര്ഭൂതസ്തമോമയഃ
പഴയകാലത്ത് പോലെ, ഓരോ കൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും സൃഷ്ടിയെ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അവബോധമില്ലാത്ത, ഇരുണ്ടതായ ഒരു സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
തമോമോഹോ മഹാമോഹസ്താമിസ്രോ ഹ്യന്ധസംജ്ഞിതഃ । അവിദ്യാ പംചപര്വൈഷാ പ്രാദുര്ഭൂതാ മഹാത്മനഃ
ആ ഇരുണ്ടതാണ് മോഹം, മഹാമോഹം, താമിസ്രം, അന്ധസം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ അജ്ഞാനം, അഞ്ചു രൂപത്തിൽ, ആ മഹാത്മാവിൽ നിന്നു ഉദിച്ചു.