വൃദ്ധോഽഹം മമ കര്മ്മാണി സമസ്താനി ന ഗോചരേ । കിം കരിഷ്യാമി മന്ദാത്മാ സമര്ഥേന ന യത് കൃതമ്
വൃദ്ധനായപ്പോൾ എന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും കൈവശമില്ല; കഴിവുണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ, പിന്നെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള മനസ്സോടെ?
ഏവം ദുരാശായക്ഷിപ്തമാനസഃ പുരുഷഃ സദാ । ശ്രേയസോഽഭിമുഖം യാതി ന കദാചിത് പിപസിതഃ
ഇങ്ങനെ വ്യർത്ഥമായ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ മനസ്സ് മുഴുവനും അകപ്പെട്ടവൻ ഒരിക്കലും നല്ലതിലേക്കു തിരിയുന്നില്ല, എപ്പോഴും ദാഹിയായവനെപ്പോലെ.
ബാല്യേ ക്രീड़നകാസക്താ യൌവനേ വിഷയോന്മുഖാഃ । അജ്ഞാ നയന്ത്യശത്തയാ ച വാര്ദ്ധ കം സമുപസ്ഥിതമ്
കുട്ടിക്കാലത്ത് കളിയിൽ മുഴുകി, യൗവനത്തിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആഗ്രഹം, അജ്ഞതയും ബലഹീനതയും കൊണ്ട് വൃദ്ധാവസ്ഥ പെട്ടെന്ന് എത്തുന്നു.
തസ്മാദ് ബാല്യേ വിവേകാത്മാ യതേത ശ്രേയസ് സദാ । ബാല്യ-യൌവന-വൃദ്ധാദ്യര്ദൈഹഭാവൈരസംയുതഃ
അതിനാൽ, വിവേകമുള്ളവൻ കുട്ടിക്കാലത്തുതന്നെ നല്ലതിനായി ശ്രമിക്കണം; ബാല്യം, യൗവനം, വൃദ്ധാവസ്ഥ എന്നിവയിൽ പെട്ടുപോകാതെ.
തദേതദൂ വോ മയാഖ്യാതം യദി ജാനീത നാനൃതമ് । തദസ്മത്പ്രീതയേ വിഷ്ണാഃ സ്മര്യ്യതാം ബന്ധമുക്തിദഃ
ഇതൊക്കെയാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്; നിങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലായാൽ ഇതിൽ അസത്യമില്ല. എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി, വിഷ്ണുവിനെ — ബന്ധനവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവനെ — സ്മരിക്കുക.
ആയാസഃ സ്മരണോ കോഽസ്യ സ്മൃതോ യച്ഛതി ശോഭനമ് പാപക്ഷയശ്ച ഭവതി സ്മരതാം തമപനിംശമ്
അവനെ ഓർക്കുന്നതിൽ എന്ത് കഷ്ടമാണ്? അവനെയെപ്പോഴും ഓർക്കുന്നവർക്കു ശുഭവും പാപനാശവും സ്വയം ലഭിക്കും.
സര്വ്വഭൂതസ്ഥിതേ തസ്മിന് മതിര്മൈത്രീ ദിവാനിശമ് । ബവതാം ജായതാമേവം സര്വക്ല ശോന് പ്രഹാസ്യഥ
എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്ന അവനോടു നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ പകൽ-രാത്രി സൗഹൃദം നിറയട്ടെ; അങ്ങനെ നിങ്ങൾ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും വിട്ടുകളയും.
താപത്രയേണാഭിഹതം യദേതദഖിലം ജഗത് । തദാ ശോച്യേഷു ഭൂതേഷു ദ്രേ ഷം പ്രാജ്ഞഃ കരോതി കഃ ।। ൮൦ അഥ ഭദ്രാണി ഭൂതാനി ഹീനശക്തിരഹം പരമ് । മുദം തഥാപി കുര്വ്വീത് ഹാനിര്ദ്രേഷഫലം യതഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ താപത്രയങ്ങൾ കൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അറിവുള്ളവൻ ആരാണ് അത്തരം ജീവികളെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നത്? ഇപ്പോൾ ഞാൻ ബലഹീനനാണെങ്കിലും, ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ സന്തോഷിക്കണം, കാരണം ദു:ഖത്തിന്റെ ഫലം നഷ്ടമാണ്.
ബദ്ധവൈരാണി ഭൂതാനി ദ്ര ഷം കുര്വ്വന്തി ചേത് തതഃ । ശോച്യാന്യഹോഽതിമോഹേന വ്യാപ്താനീതി മനീഷിണാ
ശത്രുതിയിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവികൾ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അങ്ങനെ വലിയ മായയിൽ ആകൃതരായവരെ അറിവുള്ളവർ സത്യത്തിൽ കരുണയോടെ കാണും.
ഏതേ ബിന്നദൃശാ ദൈത്യാ വികല്പാഃ കഥിതാ മയാ । കൃത്വാഭ്യുപഗമം തത്ര സംക്ഷേപഃ ശ്വൂയതാം മമ
വ്യത്യസ്തമായ ദൃഷ്ടികോണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ദൈത്യരുടെ ഈ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; ഇത് അംഗീകരിച്ചാൽ, എന്റെ സംക്ഷിപ്തം ഇനി കേൾക്കൂ.
വിസ്താരഃ സര്വ്വഭൂതസ്യ വിഷ്ണോര്വിശ്വമിദം ജഗത് । ദ്രഷ്ടവ്യമാത്മവത് തസ്മാദഭേദേന വിചക്ഷണൌഃ
സകലജീവികളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ വിപുലീകരണമാണീ വിശ്വം; അതിനാൽ, വിവേകമുള്ളവർ അതിനെ സ്വയംപോലെ വ്യത്യാസമില്ലാതെ കാണണം.
സമുത്സൃജ്യാസുരം ഭാവം തസ്മാദേ യൂയം തഥാ വയമ് । തഥാ യത്നാ കരിഷ്യാമോയഥാപ്രാപ്സ്യാമ നിര്വൃതിമ്
അതിനാൽ, നിങ്ങൾയും ഞങ്ങളും അസുരഭാവം ഉപേക്ഷിക്കണം; പരമാനന്ദം നേടാൻ നമ്മൾ ശ്രമിക്കണം.
യാ നാഗ്നിനാ ന വാര്കേണ നേന്ദുനാ നൈവ വായുനാ । പര്ജ്ജന്യവരുണാഭ്യാം വാ ന സിദ്ധര്ന ച രാക്ഷസേഃ
അത് അഗ്നിയാൽ അല്ല, സൂര്യനാൽ അല്ല, ചന്ദ്രനാൽ അല്ല, കാറ്റിനാൽ അല്ല, മഴയാലോ വരുണനാലോ അല്ല, സിദ്ധന്മാരാലോ രാക്ഷസന്മാരാലോ പോലും നശിപ്പിക്കപ്പെടില്ല.
ന യക്ഷൈര്ന ച ദൈത്യേന്ദ്രൈര്നോരഗൈര്ന ച കിന്നരൈഃ । ന മനുഷ്യൈര്ന പശുഭിര്ദോഷൈര്നൈവാത്മസമ്ഭവേഃ
യക്ഷന്മാരാലോ ദൈത്യാധിപന്മാരാലോ പാമ്പുകളാലോ കിന്നരന്മാരാലോ മനുഷ്യരാലോ മൃഗങ്ങളാലോ ദോഷങ്ങളാലോ സ്വയം ഉരുത്തിരിഞ്ഞതുകൊണ്ടോ പോലും അതിനെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ജ്വരാക്ഷിരോഗാഽതീസാരഃപ്ലീഹ-ഗുല്മാദികൈസ്തഥാ । ദൂഷേര്ഷ്യാമതൂസരാദ്യൈര്വാ രാഗലോഭാദിഭിഃ ക്ഷയമ്
ജ്വരം, കണ്ണ് രോഗങ്ങൾ, വയറിളക്കം, പ്ലീഹാ രോഗം, വയറ്റിൽ കട്ടകൾ തുടങ്ങിയവയും, അസൂയ, മന്ദത, തണുപ്പ് പോലുള്ള മനസ്സിലെ അശുദ്ധികളും, മോഹം, ദ്രോഹം തുടങ്ങിയവ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങളും എല്ലാം ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.
ന ചാന്യൈര്നീയതേ കൈശ്വിന്നിത്യാ ഹ്മത്യന്തനിര്മ്മലാ । താമാപ്നോതി മലം ത്യക്താ കേശവേ ഹ്ടദി സംസ്ഥിതേ
മറ്റു വഴികളിലൂടെ ഇതിനെ ഒരിക്കലും നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അതു പൂർണ്ണമായും വിശുദ്ധമാണ്. ഹൃദയത്തിൽ കേശവൻ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ അശുദ്ധി നേടുന്നു.
അസാരസസാരവിവര്ത്തനേഷു മാ യാത തോഷം പ്രസഭം ബ്രവീമി । സര്വ്വത്ര ദൈത്യാഃ സമതാമുപേത സമത്വമാരാധനമച്യുതസ്യ
നിലനിൽക്കാത്തതിലും, മാറുന്നതിലും സന്തോഷം കാണരുത് എന്നു ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയുന്നു. എല്ലായിടത്തും സമത്വം പുലർത്തുക, കാരണം സമത്വം തന്നെയാണ് അച്യുതനോടുള്ള യഥാർത്ഥ ആരാധന.
തസ്മിന് പ്രസന്നേ കിമിഹാസ്ത്യലഭ്യം ധര്മ്മര്ഥകാമൈരലമല്പകാസ്തേ । സമാശ്വിതാദൂ ബ്രഹ്മതരോരനന്താന്നിസം ശയം പ്രാപ്സ്യഥ വൈ മഹത് ഫലമ്
അവൻ പ്രസന്നനായാൽ, ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആഗ്രഹം എന്നിവയിൽ ഇവിടെ ലഭിക്കാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല. ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വലിയ വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവർക്ക് അനന്തമായ വലിയ ഫലം ഉറപ്പാണ്.
തസ്യേവം ദാനബാശചേഷ്ടാം ദൃഷ്ട്വാ ദൈത്യപതേര്ഭയാത് । ആചചക്ഷുഃ സ ചോവാച സൂദാനാഹൂയ സത്വരഃ
അവന്റെ ഈ ദാനപ്രവൃത്തികൾ കണ്ടു, ദൈത്യാധിപതിയുടെ ഭയത്താൽ അവർ വിവരം അറിയിച്ചു. ഉടൻ പാചകരെ വിളിച്ചു അവൻ പറഞ്ഞു.
ഹേ സൂദാ മമ പുത്രോഽസാവന്യേഷാമപി ദുര്മ്മതിഃ । കുമാര്ഗദേശകോ ദുഷ്ടോ ഹന്യതാമവിലമ്ബിതമ്
ഹേ പാചകരേ, എന്റെ ഈ മകനും മറ്റു ചിലരും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവരാണ്. അവൻ തെറ്റായ വഴി കാണിക്കുന്നവൻ, ദുഷ്ടൻ, വൈകാതെ അവനെ കൊല്ലണം.
ഹാലാഹലം വിഷം തസ്യ സര്വ്വഭക്ഷ്യേഷു ദീയതാമ് । അവിജ്ഞാതമസൌപാപോ ഹന്യതാം മാ വിചാര്യ്യതാമ്
അവന്റെ എല്ലാ ഭക്ഷണത്തിലും ഹാലാഹലവിഷം ചേർക്കണം. ആരും അറിയാതെ അതു ചെയ്യുക, സംശയമില്ലാതെ അവനെ കൊല്ലണം.
തേ തഥൈവ തതശ്വക്രുഃ പ്രഹ്ലാദായ മഹാത്മനേ । വിഷദാനം യഥാജ്ഞപ്തം പിത്രാ തസ്യ മഹാത്മനഃ
അവന്റെ പിതാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവർ അതു തന്നെ ചെയ്തു; മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദന് വിഷം നൽകി.
ഹാലാഹലം വിഷം ഘോരമനന്തോജ്വരണോന സഃ । അഭിമന്വ്യ സഹാന്നേന മൈത്രേയ ബുഭുജേ തദാ
അനന്തമായ ജ്വരം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ഹാലാഹലവിഷം ഭക്ഷണത്തിൽ കലർത്തി, മൈത്രേയ, പ്രഹ്ലാദൻ അതു ഭക്ഷിച്ചു.
അവികാരം സ തദൂ ഭുക്ത്വാ പ്രഹ്ലാദഃ സ്വസ്ഥമാനസഃ । അനന്തക്യാതിനിര്വീര്യ്യ ജരയാമാസ തദൂവിഷമ്
അതു കഴിച്ചിട്ടും പ്രഹ്ലാദൻ യാതൊരു മാറ്റവുമില്ലാതെ, മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ നിന്നു; അനന്തന്റെ ശക്തിയാൽ ആ വിഷം അവനിൽ പ്രവർത്തിച്ചില്ല.
തതസ്തദാ ഭയത്രസ്താ ജീര്ണം ദൃഷ്ട്വാ മഹദ്രിഷമ് । ദൈത്യേശ്വരമുപാഗമ്യ പ്രണിപത്യേദമബ്രു വന്
പിന്നീട്, ആ വലിയ വിഷം ദഹിച്ചെന്നു കണ്ടപ്പോൾ ഭയത്താൽ വിറയച്ചവർ ദൈത്യാധിപതിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, നമസ്കരിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദൈത്യരാജ ! വിഷ ദത്തമസ്മാഭിരതിഭീഷണമ് । ജീര്ണാം തേന സഹാന്നേന പ്രഹ്ലാദേന സുതേന തേ
ദൈത്യരാജാവേ! ഞങ്ങൾ നൽകിയ വിഷം അത്യന്തം ഭയങ്കരമായിരുന്നു. എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ മകൻ പ്രഹ്ലാദൻ അത് ഭക്ഷണത്തോടൊപ്പം ദഹിപ്പിച്ചു.
ത്വര്യ്യതാം ത്വര്യ്യാം ഹേ ഹേ സദ്യോ ദൈത്യപുരോഹിതാഃ । കൃത്യാം തസ്യ വിനാശായ ഉത്പാദയത മാ ചിരാത്
വേഗം, വേഗം, ഹേ ദൈത്യപുരോഹിതന്മാരേ! അവനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉടൻ എന്തെങ്കിലും മാർഗം കണ്ടെത്തുക, വൈകരുത്.
സകാശമാഗമ്യ തതഃ പഹ്ലാദം വിനയാന്വിതമ്
പിന്നീട്, വിനയത്തോടെ പ്രഹ്ലാദന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു—
ജാതസ്ത്രൈലോക്യര്വിഖ്യാത് ആയുഷ്മന് ! ബ്രഹ്മണഃ കുലേ । ദൈത്യരാജസ്യ തനയോ ഹിരണയകശിപോര്ഭവാന്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, ദീർഘായുസ്സുള്ളവനേ! നീ ദൈത്യരാജാവായ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മകനാണ്.
കിം ദേവൈഃ കിമനന്തേന കിമന്യേന തവാശ്വയഃ । പിതാ തേ സര്വ്വലോകാനാം ത്വം തഥൈവ ഭവിഷ്യസി
നിനക്ക് ദേവന്മാരോ, അനന്തനോ, മറ്റാരോ ആവശ്യമുണ്ടോ? നിന്റെ അച്ഛൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും അധിപനാണ്, നീയും അങ്ങനെ ആകും.