അരിഷ്ടനേമിപത്നീനാമപത്യാനീഹ ഷോഡശ ॥ ൧,൧൫.
അരിഷ്ടനേമിയുടെ ഭാര്യമാർക്ക് ഇവിടെ പതിനാറു മക്കളുണ്ടായി.
ബഹുപുത്രസ്യ വിദുഷശ്ചതസ്ത്രോവിദ്യുതഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൫.
ബഹുപുത്രൻ എന്ന ജ്ഞാനിക്ക് നാലു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു; അവർക്ക് വിദ്യുത് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രത്യങ്ഗിരസജാഃ ശ്രേഷ്ഠാ ഋചോ ബ്രഹ്മര്ഷിസത്കൃതാഃ ॥ ൧,൧൫.
പ്രത്യംഗിരസിൽ ജനിച്ചവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായവയാണ് ഋക് വേദത്തിലെ ശ്ലോകങ്ങൾ; ബ്രഹ്മർഷിമാർ അവയെ ആദരിക്കുന്നു.
കൃശാശ്വസ്യ തു ദേവര്ഷേര്ദേവപ്രഹരണാഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൫.
ദേവർഷിയായ കൃഷ്ണാശ്വന് ജനിച്ചവരെ ദേവപ്രഹരണങ്ങൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏതേ യുഗസഹസ്രാന്തേ ജായന്തേ പുനരേവ ഹി । സര്വേ ദേവഗണാസ്താത ത്രയസ്ത്രിംശത്തു ഛന്ദജാഃ । തേഷാമപീഹ സതതം നിരോധോത്പത്തിരുച്യതേ ॥ ൧,൧൫.
ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഈ ദേവഗണങ്ങൾ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു. ഇവർക്കു തുടർച്ചയായ ഉത്ഭവവും ലയവും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.
യഥാ സൂര്യസ്യ മൈത്രേയ ഉദയാസ്തമനാവിഹ । ഏവം ദേവനികായാസ്തേ സമ്ഭവന്തി യുഗേയുഗേ ॥ ൧,൧൫.
മൈത്രേയ, സൂര്യൻ എങ്ങനെ ഉദയവും അസ്തമയവും ചെയ്യുന്നു, അതുപോലെ ദേവഗണങ്ങൾ ഓരോ യുഗത്തിലും ജനിച്ച് അസ്തമിക്കുന്നു.
ദിത്യാ പുത്രദ്വയം ജജ്ഞേ കശ്യപാദിതി നഃ ശ്രുതമ് । ഹിരണ്യകശിപുശ്ചൈവ ഹിരണ്യാക്ഷശ്ച ദുര്ജയഃ ॥ ൧,൧൫.
ദിതിക്ക് കശ്യപനിൽ നിന്ന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവർ ഹിരണ്യകശിപുവും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഹിരണ്യാക്ഷനും ആണു.
സിംഹികാ ചാഭവത്കന്യാ വിപ്രചിത്തേഃ പരിഗ്രഹഃ ॥ ൧,൧൫.
സിംഹിക എന്ന പെൺകുട്ടി വിപ്രചിത്തിക്കു ഭാര്യയായി.
ഹിരണ്യകശിപോഃ പുത്രാശ്ചാത്വാരഃ പ്രഥിതൌജസഃ । അനുഹ്ലാദശ്ച ഹ്ലാദശ്ച പ്രഹ്ലാദശ്ചൈവ ബുദ്ധിമാന് । സംഹ്ലാദശ്ച മഹാവീര്യാ ദൈത്യവംശവിവര്ധനാഃ ॥ ൧,൧൫.
ഹിരണ്യകശിപുവിന് നാല് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അനുഹ്ലാദൻ, ഹ്ലാദൻ, ബുദ്ധിശാലിയായ പ്രഹ്ലാദൻ, സംഹ്ലാദൻ എന്നിങ്ങനെ, ഇവർ എല്ലാവരും മഹാവീര്യശാലികളും ദൈത്യവംശത്തെ വളർത്തിയവരുമാണ്.
തേഷാം മധ്യേ മഹാഭാഗ സര്വത്ര സമദൃഗ്വാശീ । പ്രഹ്ലാദഃ പരമാം ഭക്തിം ച ഉവാച ജനാര്ദനേ ॥ ൧,൧൫.
അവരിൽ പ്രഹ്ലാദൻ, മഹാഭാഗ്യശാലിയും എല്ലായിടത്തും സമദർശിയുമായവൻ, ജനാർദ്ദനനോടുള്ള പരമഭക്തിയെ പ്രസ്താവിച്ചു.
ദൈത്യേന്ദ്രദീപിതോ വഹ്നിഃ സര്വാങ്ഗോപചിതോ ദ്വിജ । ന ദദാഹ ച യം വിപ്ര വാസുദേവ ഹൃദി സ്ഥിതേ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യരാജാവ് കത്തിച്ച തീ അവന്റെ ശരീരമാകെ പടർത്തിയിട്ടും, വാസുദേവൻ ഹൃദയത്തിൽ പാർത്തതിനാൽ ആ തീ അവനെ ദഹിപ്പിച്ചില്ല.
മഹാര്ണവാന്തഃ സലിലേ സ്ഥിതസ്യ ചലതോ മഹീ । ചചാല ചലതാ യസ്യ പാശബദ്ധസ്യ ധീമതഃ ॥ ൧,൧൫.
മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ ചലിക്കുന്ന വെള്ളത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടപ്പോൾ, ആ ധീരനായവൻ ചലിച്ചപ്പോൾ ഭൂമി തന്നെ കുലുങ്ങി.
ന ഭിന്നം വിവിധൈഃ ശസ്ത്രൈര്യസ്യ ദൈത്യേന്ദ്രപാതിതൈഃ । ശരീരമദ്രികഠിനം സര്വത്രാച്യുതചേതസഃ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യരാജാവ് എറിയുന്ന പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടും, അച്യുതനിൽ മനസ്സു നിലനിര്ത്തിയ അവന്റെ പർവ്വതംപോലെയുള്ള ശരീരം തകർന്നില്ല.
വിഷാനലോജ്ജ്വലമുഖാ യസ്യ ദൈത്യപ്രചോദിതാഃ । നാന്തായ സര്പപതയോ ബഭൂവുരുരുതേജസഃ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യന്മാർ ഉത്തേജിപ്പിച്ച, വിഷാഗ്നി പുകയുന്ന വായുള്ള സർപ്പാധിപന്മാർ പോലും അതിവിശാലമായ തേജസ്സുള്ള അവനെ സംഹരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ശൈലൈരാക്രാന്തദേഹോപി യഃ സ്മരന്പുരുഷോത്തമമ് । തത്യാജ നാത്മനഃ പ്രാണാന് വിഷ്ണുസ്മരണദംശിതഃ ॥ ൧,൧൫.
പർവ്വതങ്ങൾ കൊണ്ട് ശരീരം ചിതറിച്ചിട്ടും, പുരുഷോത്തമനെ ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ട്, വിഷ്ണുസ്മരണത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ ജീവൻ വിട്ടില്ല.
പതന്തമുച്ചാദവനിര്യമുപേത്യ മഹാമതിമ് । ദധാര ദൈത്യപതിനാ ക്ഷിപ്തം സ്വര്ഗനിവാസിനാ ॥ ൧,൧൫.
ഉയർന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്ന് തള്ളിയപ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗവാസിയാൽ തള്ളപ്പെട്ട ദൈത്യപതിയാൽ ആ മഹാമതിവാൻ പിടിച്ചു നിൽക്കപ്പെട്ടു.
യസ്യ സശോഷകോ വായുര്ദേഹേ ദൈത്യേന്ദ്രയോജിതഃ । അവാപ സംക്ഷയം സദ്യശ്ചിത്തസ്ഥേ മധുസൂദനേ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യരാജാവിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ഉണർത്തിയ ഉണങ്ങുന്ന കാറ്റ്, മനസ്സ് മധുസൂദനനിൽ ഏകാഗ്രമാക്കിയപ്പോൾ ഉടൻ തന്നെ നശിച്ചു.
വിഷാണഭങ്ഗമുന്മത്താ മദഹാനിം ച ദിഗ്ഗജാഃ । യസ്യ വക്ഷഃസ്ഥലേ പ്രാപ്താ ദൈത്യേന്ദ്രപരിണാമിതാഃ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യരാജാവിന്റെ ശക്തിയിൽ മാറ്റം വന്ന ദിക്കുകളിലെ കാട്ടാനകൾ അവന്റെ നെഞ്ചിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവയുടെ കൊമ്പുകളും ഗർവ്വവും ഒടിഞ്ഞു പോയി.
യസ്യ ചോത്പാദിതാ കൃത്യാ ദൈത്യരാജപുരോഹിതൈഃ । ബഭൂവ നാന്തായ പുരാ ഗോവിന്ദാസക്തചേതസഃ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യരാജാവിന്റെ പുരോഹിതന്മാർ ഉണ്ടാക്കിയ ദോഷകരമായ കൃത്യങ്ങൾ, മുൻകാലങ്ങളിൽ ഗോവിന്ദനിൽ മനസ്സ് ലയിച്ചവനു ഒരു ദോഷവും വരുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ശമ്ബരസ്യ ച മായാനാം സഹസ്രമതിമായിനഃ । യസ്മിന്പ്രയുക്തം ചക്രേണ കൃഷ്ണസ്യ വിതഥികൃതമ് ॥ ൧,൧൫.
മഹാമായാവിയായ ശംബരന്റെ ആയിരം മായാജാലങ്ങൾ കൃഷ്ണനിൽ ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ, അവയുടെ എല്ലാം ചക്രം കൊണ്ട് അർത്ഥശൂന്യമാക്കി.
ദൈത്യേന്ദ്രസൂദോപഹൃതം യസ്യ ഹാലാഹലം വിഷമ് । ജരയാമാസ മതിമാനവികാരമമത്സരീ ॥ ൧,൧൫.
ദൈത്യരാജാവിനെ സംഹരിച്ചവരാൽ കൊണ്ടുവന്ന ഹാലാഹലവിഷം, അഹങ്കാരമോ ഭ്രമമോ ഇല്ലാത്തവൻ അതു കഴിച്ചു ദഹിപ്പിച്ചു.
സമചേതാ ജഗത്യസ്മിന്യഃ സര്വേഷ്വേവ ജന്തുഷു । യഥാത്മനി തഥാന്യേഷാം പരം മൈത്രഗുണാന്വിതഃ ॥ ൧,൧൫.
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളെയും തുല്യമായി കാണുകയും, മറ്റുള്ളവരെ തന്നെപ്പോലെ കരുതുകയും, പരമമായ സൗഹൃദഗുണം പുലർത്തുകയും ചെയ്തു.
ധര്മാത്മാ സത്യശൌര്യാദിഗുണാനാമാകരഃ പരഃ । ഉപമാനമശേഷാണാം സാധൂനാം യഃ സദാഭവത് ॥ ൧,൧൫.
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, സത്യവും വീരതയും മറ്റു ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും സദാചാരികൾക്ക് മാതൃകയായവനും ആയിരുന്നു.
മൈത്രേയ ഉവാച । കഥിതോ ഭവതാ വംശോ മാനവാനാം മഹാമുനേ । കാണഞ്ചാസ്യ ജഗതോ വിഷ്ണുരേവ സനാതനഃ
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: മഹാമുനിയേ, മനുഷ്യവംശത്തെക്കുറിച്ചും, ഈ ലോകത്തിന് ശാശ്വതകാരണമാകുന്നവൻ വിഷ്ണുവാണെന്നും നിങ്ങൾ വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.
യച്ചൈതദൂ ഭഗവാനാഹ പ്രഹ്ലാദം ദൈത്യസത്തമമ് । ദദാഹ നാഗ്നിര്നസ്ത്രൈശ്വ ക്ഷണ്ണസ്തത്യാജ ജീവിതമ്
ഭഗവാൻ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഹ്ലാദനോടു പറഞ്ഞത്, അഗ്നിയും ആയുധങ്ങളും അവനെ ദഹിപ്പിച്ചില്ല, ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചുമില്ല എന്നതും ഞാൻ കേട്ടു.
ജഗാമ വസുധാ ക്ഷോഭം പ്രഹ്ലാദേ സലിലേ സ്ഥിതേ । ബന്ധബദ്ധ വിചലതി വിക്ഷിപ്താങൂ ഗൈഃ സമാഹതാ
പ്രഹ്ലാദനെ വെള്ളത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടപ്പോൾ ഭൂമി നടുങ്ങി; കെട്ടിയിട്ടു ഇങ്ങോട്ട് അങ്ങോട്ട് ഇട്ടു, പശുക്കളുടെ കൂട്ടം അവനെ ഇടിച്ചു.
ശൈലൈരാക്രാന്തദേഹോഽപി ന മമാര ച യഃ പുരാ । ത്വയൈവാതീവ മാഹാത്മ്യാം കഥിതം യസ്യ ധീമതഃ
പർവ്വതങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ അമർത്തിയപ്പോഴും, അവൻ പഴയകാലത്ത് മരിച്ചില്ല; അത്ര വലിയ ശക്തിയുള്ളവനെന്ന് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്.
തസ്യ പ്രഭാവമതുലം വിഷ്ണോര്ഭക്തിമതോ മുനേ । ശ്വോതുമിച്ഛാമി യസ്യോതച്ചരിതം ദീപ്തതേജസഃ
മുനിയേ, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുള്ള ആ മഹാത്മാവിന്റെ അതുല്യമായ ശക്തിയും, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ മഹത്വം നിറഞ്ഞ പ്രവർത്തികളും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കിം നിമിത്തമസൌ ശസ്ത്രൈര്വിക്ഷതോ ദിതിജൈര്മുനേ । കിമമര്ഥഞ്ചാബ്ധിസലിലേ നിക്ഷിപ്തേ ധര്മ്മതത്പരഃ
മുനിയേ, ദൈത്യർ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനെ സമുദ്രജലത്തിൽ എറിഞ്ഞത് എന്തിനാണ്?
ആക്രാന്തഃ പര്വ്വതൈഃ കസ്മാത് കസ്മാദൃഷ്ടോ മഹോരഗൈഃ । ക്ഷിപ്തഃ കിമദ്രിശിഖരാത് കിം വാ പാവകസഞ്ചയേ
പർവ്വതങ്ങൾ കൊണ്ട് അമർത്തിയത് എന്തിനാണ്? വലിയ പാമ്പുകൾ അവനെ കണ്ടത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് തള്ളിയത്, അഗ്നിക്കൂട്ടത്തിൽ ഇട്ടത്, ഇവയ്ക്ക് കാരണമെന്താണ്?