ദ്വേ ചൈവ ബഹുപുത്രായ ദ്വേ ചൈവാങ്ഗിരസേ തഥാ । ദ്വേ കൃശാശ്വായ വിദുഷേ താസാം നാമാനി മേ ശൃണു ॥ ൧,൧൫.
രണ്ടു ബഹുപുത്രനു, രണ്ടെണ്ണം അങ്ങിരസനു, രണ്ടെണ്ണം കൃഷ്ണാശ്വനു ദക്ഷൻ നൽകി; അവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം.
അരുന്ധതീ വസുര്ജാമിര്ലങ്ഘാ ഭാനുമരുത്വതീ । സംകല്പാ ച മുഹൂര്താ ച സാധ്യാ വിശ്വാ ച താദൃശീ । ധര്മപത്ന്യോ ദശത്വേതാസ്താസ്വപത്യാനി മേ ശൃണു । വിശ്വേദേവാസ്തു വിശ്വായാഃ സാധ്യാ സാധ്യാനജായത । മരുത്വത്യാം സരുത്വന്തോ വസോശ്ച വസവഃ സ്മൃതാ ॥ ൧,൧൫.
അരുന്ധതി, വസു, ജാമി, ലഘ്ന, ഭാനു, മരുത്വതി, സംകല്പ, മുഹൂർത്ത, സാധ്യ, വിശ്വ — ഇവരാണ് ധർമ്മന്റെ പത്ത് ഭാര്യമാർ. അവരിൽ ജനിച്ചവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയുന്നു: വിശ്വയിൽ നിന്ന് വിശ്വദേവന്മാർ, സാധ്യയിൽ നിന്ന് സാധ്യർ, മരുത്വതിയിൽ നിന്ന് മരുതുകൾ, വസുവിൽ നിന്ന് വസുക്കൾ ജനിച്ചു.
ഭാനോസ്തു ഭാനവഃ പുത്രാ മുഹൂര്തായാം മുഹൂര്തജാഃ ॥ ൧,൧൫.
ഭാനുവിൽ നിന്ന് ഭാനവന്മാർ, മുഹൂർത്തയിൽ നിന്ന് മുഹൂർത്തജന്മാർ ജനിച്ചു.
ലങ്ഘായാശ്ചൈവ ഘോഷോഥ നാഗവീഥീ തു ജാമിതാ ॥ ൧,൧൫.
ലഘ്നയിൽ നിന്ന് ഘോഷൻ ജനിച്ചു; ജാമിയിൽ നിന്ന് നാഗവീഥി ജനിച്ചു.
പൃഥിവീവിഷയം സര്വമരുന്ധത്യാമ ജായത । സംകല്പായാസ്തു സര്വാത്മാ ജജ്ഞേ സംകല്പ ഏവ ഹി ॥ ൧,൧൫.
ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അരുന്ധതിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; സംകല്പയിൽ നിന്ന് സർവ്വാത്മാവായ സംകല്പൻ തന്നെ ജനിച്ചു.
യേ ത്വനേകവസുപ്രാണദേവാ ജ്യോതിഃ പുരോഗമാഃ । വസവോഷ്ടൌ സമാഖ്യാതാസ്തേഷാം വക്ഷ്യാമി വിസ്തരമ് ॥ ൧,൧൫.
ഏകദേശം എട്ടു വസുക്കൾ, അനേകം രൂപങ്ങളുള്ള ദേവന്മാർ, പ്രകാശം മുഖ്യമായവ — ഇവരെ ഞാൻ വിശദമായി പറയും.
ആപോ ധ്രുവശ്ച സോമശ്ച ധര്മശ്ചൈവാനിലോഽനലഃ । പ്രത്യൂഷശ്ച പ്രഭാസശ്ച വസവോ നാമഭിഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൫.
ജലം, ധ്രുവൻ, സോമൻ, ധർമ്മൻ, അനിലൻ, അനലൻ, പ്രത്യുഷൻ, പ്രഭാസൻ — ഇവരാണ് വസുക്കൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ആപസ്യ പുത്രോ വൈതണ്ഡഃ ശ്രമഃ ശാന്തോഽധ്വനിസ്തഥാ । ധ്രുവസ്യ പുത്രോ ഭഗവാന്കാലോ ലോകപ്രകാലനഃ ॥ ൧,൧൫.
ആപസിന്റെ പുത്രന്മാർ വൈതണ്ഡൻ, ശ്രമൻ, ശാന്തൻ, അധ്വനി; ധ്രുവന്റെ പുത്രൻ ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന കാലൻ.
സോമസ്യ ഭഗവാന്വര്ചോ വര്ചസ്വീ യേന ജായതേ ॥ ൧,൧൫.
സോമന്റെ പുത്രൻ മഹത്വമുള്ള വർചസ്; അവനിൽ നിന്ന് പ്രകാശം ജനിക്കുന്നു.
ധര്മസ്യ പുത്രോ ദ്രവിണോ ഹുതഹവ്യവഹസ്തഥാ । മനോഹരായാം ശിശിരഃ പ്രാണോഥ രവണസ്തഥാ ॥ ൧,൧൫.
ധർമ്മന്റെ പുത്രൻ ദ്രവിണൻ, ഹുതഹവ്യവഹൻ; മനോഹരയിൽ നിന്ന് ശിശിരൻ, പ്രാണൻ, രവണൻ എന്നിവരും ജനിച്ചു.
അനിലസ്യ ശിവാ ഭാര്യാ തസ്യാഃ പുത്രോ മനോജവഃ । അവിജ്ഞാതഗതിശ്ചൈവ ദ്വൌ പുത്രാവനിലസ്യ തു ॥ ൧,൧൫.
അനിലന്റെ ഭാര്യ ശിവാ. അവർക്കു മനോജവനും അവിജ്ഞാതഗതിയും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് മക്കളുണ്ട്.
അഗ്നിപുത്രഃ കുമാരസ്തു ശരസ്തമ്ബേ വ്യജായത । തസ്യ ശാഖോ വിശാഖശ്ച നൈഗമേയശ്ച പൃഷ്ഠജാഃ ॥ ൧,൧൫.
അഗ്നിയുടെ മകനായ കുമാരൻ, ചൊരിഞ്ഞുള്ളികളിൽ നിന്നാണ് പിറന്നത്. അവന്റെ അനുയായികളായ ശാഖൻ, വിശാഖൻ, നൈഗമേയൻ എന്നിവരും പിന്നീടാണ് ജനിച്ചത്.
അപത്യം കൃത്തികാനാം തു കാര്ത്തികേയ ഇതി സ്മൃതഃ ॥ ൧,൧൫.
കൃത്തികകളുടെ മകനാണ് കാർത്തികേയൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രത്യൂഷസ്യ വിദുഃ പുത്രം ഋഷി നാമ്നാഥ ദേവലമ് । ദ്വൌ പുത്രൌ ദേവലസ്യാപി ക്ഷമാവന്തൌ മനീഷിണൌ ॥ ൧,൧൫.
പ്രത്യൂഷന്റെ മകനായി ദേവളമെന്ന ഋഷി ജനിച്ചു എന്നാണ് പറയുന്നത്. ദേവളത്തിനും ക്ഷമാവന്ത് എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ജ്ഞാനികൾ മക്കളായി.
ബൃഹസ്പതേസ്തു ഭഗിനീ വരസ്ത്രീ ബ്രഹ്മചാരിണീ । യോഗസിദ്ധാ ജഗത്കൃത്സ്നമസക്താ വിചരത്യുത । പ്രഭാസസ്യ തു സാ ഭാര്യാ വസൂനാമഷ്ടമസ്യ തു ॥ ൧,൧൫.
ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരി ഒരു മഹത്തായ സ്ത്രീയായിരുന്നു; അവൾ ബ്രഹ്മചാരിണിയും യോഗത്തിൽ പൂർണ്ണത നേടിയവളും ലോകമൊട്ടാകെ അകലം കൂടാതെ സഞ്ചരിച്ചവളുമാണ്. അവൾ വസുക്കളിൽ എട്ടാമനായ പ്രഭാസന്റെ ഭാര്യയായി.
വിശ്വകര്മാ മഹാഭാഗസ്തസ്യാം ജജ്ഞേ പ്രജാപതിഃ । കര്താ ശില്പസഹസ്രാണാം ത്രിദശാനാം ച വാര്ധകിഃ ॥ ൧,൧൫.
അവളിൽ നിന്ന് മഹാശക്തിയുള്ള പ്രജാപതിയായ വിശ്വകർമ്മാവ് ജനിച്ചു. ആയിരം കലകളുടെ സ്രഷ്ടാവും ദേവന്മാരുടെ പ്രധാന ശില്പിയും ആകുന്നു.
ഭൂഷണാനാം ച സര്വേഷാം കര്താശില്പവതാം വരഃ । യഃ സര്വൈഷാം വിമാനാനി ദേവതാനാം ചകാര ഹ । മനുഷ്യാശ്ചോപജീവന്തി യസ്യ ശില്പം മഹാത്മനഃ ॥ ൧,൧൫.
എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളുടെയും നിർമ്മാതാവും കലാകാരന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനുമാണ് അദ്ദേഹം. ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ വിമാനങ്ങളും നിർമ്മിച്ചത് വിശ്വകർമ്മാവാണ്. മനുഷ്യരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്തായ കലയിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്.
അജൈകപാദഹിര്ബുധ്ന്യസ്ത്വഷ്ടാ രുദ്രശ്ച വീര്യവാന് । ത്വഷ്ടുശ്ചാപ്യാത്മജഃ പുത്രോ വിശ്വരൂപോ മഹാതപാഃ ॥ ൧,൧൫.
അജൈകപാദ്, അഹിബുധ്ന്യൻ, ത്വഷ്ടാവ്, ശക്തിയുള്ള രുദ്രൻ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ സ്വന്തം മകനായ വിശ്വരൂപൻ എന്ന മഹാതപസ്വി എന്നിവരാണ്.
ഹരശ്ച ബഹുരൂപശ്ച ത്ര്യമ്ബകശ്ചാപരാജിതഃ । വൃഷാകപിശ്ച ശമ്ഭുശ്ച കപര്ദീരൈവതഃ സ്മൃതഃ ॥ ൧,൧൫.
ഹരൻ, ബഹുരൂപൻ, ത്ര്യംബകൻ, അപരാജിതൻ, വൃഷാകപി, ശംഭു, കപർദി, റൈവതൻ എന്നിവരെയും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
മൃഗവ്യാധശ്ച ശര്വശ്ച കപാലീ ച മഹാമുനേ । ഏകാദശൈതേ കഥിതാ രുദ്രാസ്ത്രിഭുവനേശ്വരാഃ ॥ ൧,൧൫.
മൃഗവ്യാധൻ, ശർവൻ, കപാലി എന്നിങ്ങനെ മഹാമുനിയേ, ഈ പതിനൊന്നു പേരും ത്രിലോകനാഥരായ രുദ്രന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ശതം ത്വേകം സമാഖ്യാതം രുദ്രാണാമമിതൌജസാമ് । കാശ്യപസ്യ തു ഭാര്യാ യാസ്താസാം നാമാനി മേ ശൃണു । അദിതിര്ദിതിര്ദനുശ്ചൈവാരിഷ്ടാ ച സുരസാ ഖസാ ॥ ൧,൧൫.
അപരിമിതമായ ശക്തിയുള്ള രുദ്രന്മാർക്ക് നൂറും ഒന്ന് പേരുണ്ട് എന്നും പറയുന്നു. കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം: അദിതി, ദിതി, ദനു, അരിഷ്ട, സുരസ, ഖസാ.
സുരഭിര്വിനതാ ചൈവ താമ്രാ ക്രോധവശാ ഇരാ । കദ്രുര്മുനിശ്ച ധര്മജ്ഞ തദപത്യാനി മേ ശൃണു ॥ ൧,൧൫.
സുരഭി, വിനത, താമ്ര, ക്രോധവശ, ഇര, കട്രു, മുനി ഇവരും കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരാണ്. അവരുടെ മക്കളുടെ പേരുകളും ഞാൻ പറയാം.
പൂര്വമന്വന്തരേ ശ്രേഷ്ഠാ ദ്വാദശാസന്സുരോത്തമാഃ । തുഷിതാ നാമ തേഽന്യോന്യമൂചുര്വൈവസ്വതേന്തരേ ॥ ൧,൧൫.
മുന്പത്തെ മന്വന്തരത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വാദശസുരന്മാർ 'തുഷിതർ' എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ അവർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
ഉപസ്ഥിതേഽതിയശസശ്ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ । സമവായീകൃതാഃ സര്വേ സമാഗമ്യ പരസ്പരമ് ॥ ൧,൧൫.
പ്രശസ്തനായ ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, അവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് കൂടിയെത്തി.
ആഗച്ഛത ദ്രുതം ദേവാ അദിതിം സംപ്രവിശ്യ വൈ । മന്വന്തരേ പ്രസൂയാമസ്തന്നഃ ശ്രേയോ ഭവേദിതി ॥ ൧,൧൫.
'ദേവന്മാരേ, വേഗത്തിൽ വരിക; നാം അദിതിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഈ മന്വന്തരത്തിൽ ജനിക്കാം. അതു നമ്മുക്ക് ക്ഷേമം വരുത്തട്ടെ' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്ത്വാ തു തേ സര്വേ ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ । മാരീചാത്കശ്യപാജ്ജാതാ അദിത്യാ ദക്ഷകന്യയാ ॥ ൧,൧൫.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ കാലത്ത്, അവർ എല്ലാവരും മരീചിയുടെ മകനായ കശ്യപന്റെയും ദക്ഷന്റെ മകളായ അദിതിയുടെയും മകന്മാരായി ജനിച്ചു.
തത്ര വിഷ്ണുശ്ച ശക്രശ്ച ജജ്ഞാതേ പുനരേവ ഹി । അര്യമാ ചൈവ ധാതാ ച ത്വഷ്ടാ പൂഷാ തഥൈവ ച ॥ ൧,൧൫.
അവിടെ വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും വീണ്ടും ജനിച്ചു. അർയമൻ, ധാതാവ്, ത്വഷ്ടാവ്, പൂഷൻ എന്നിവരും അദിതിയിൽ ജനിച്ചു.
വിവസ്വാന്സവിതാ ചൈവ മിത്രോ വരുണ ഏവ ച । അംശുര്ഭഗശ്ചാതിതേജാ ആദിത്യാ ദ്വാദശ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൫.
വിവസ്വാൻ, സവിതാവ്, മിത്രൻ, വരുണൻ, അംശു, ഭഗൻ എന്നിങ്ങനെ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവർ; ഇവരെയാണ് ദ്വാദശാദിത്യർ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ പൂര്വമാസന്യേ തുഷിതാഃ സുരാഃ । വൈവസ്വതേഽന്തരേ തേ വൈ ആദിത്യാ ദ്വാദശ സ്മൃതാഃ ॥ ൧,൧൫.
ചാക്ഷുഷമന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പ് തുഷിതർ എന്ന ദേവന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. വൈവസ്വതമന്വന്തരത്തിൽ അവർ തന്നെ പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സപ്തവിംശതി യാഃ പ്രോക്താഃ സോമപത്ന്യോഥ സുവ്രതാഃ । സര്വാ നക്ഷത്രയോഗിന്യസ്തന്നാമ്നശ്ചൈവ താഃ സ്മൃതാഃ । താസാമപത്യാന്യഭവന്ദീപ്താന്യമിതതേജസാമ് ॥ ൧,൧൫.
സോമന്റെ ഇരുപത്തേഴു ഭാര്യമാർ, നല്ല വ്രതശീലമുള്ളവരായി, എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളുമായി ബന്ധമുള്ളവരാണ്. അവരവരുടെ പേരിൽ അവർ അറിയപ്പെടുന്നു. അവർക്കു ജനിച്ച മക്കൾ അതീവ പ്രകാശവും അളവില്ലാത്ത തേജസ്സും ഉള്ളവരായിരുന്നു.