പ്രചേതസ ഊചുഃ യേന താത പ്രജാവൃദ്ധൌ സമര്ഥാ കര്മണാ വയമ് । ഭവേമ തത്സമസ്തം നഃ കര്മ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
പ്രചേതസന്മാർ പറഞ്ഞു: അച്ഛനേ, പ്രജാവൃദ്ധിക്ക് ഞങ്ങൾക്ക് സഹായകമാകുന്ന കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് ദയവായി വിശദമായി പറയണം.
പിതോവാച ആരാധ്യ വരദം വിഷ്ണുമിഷ്ടപ്രാപ്തിമസംശയമ് । സമേതി നാന്യഥാ മര്ത്യഃ കിമന്യത്കഥയാമി വഃ ॥ ൧,൧൪.
അച്ഛൻ പറഞ്ഞു: വരദനായ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലം സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കും. മറ്റുവഴിയില്ല, ഞാൻ മറ്റെന്ത് പറയണം.
തസ്മാത്പ്രജാ വിവൃദ്ധ്യര്ഥം സര്വഭൂതപ്രഭും ഹരിമ് । ആരാധയത ഗോവിന്ദം യദി സിദ്ധിമഭീപ്സഥഃ ॥ ൧,൧൪.
അതിനാൽ, പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും നാഥനായ ഹരിയെ ആരാധിക്കൂ. വിജയമാഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കണം.
ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച മോക്ഷം ചാന്വിച്ഛതാം സദാ । ആരാധനീയോ ഭഗവാനനാദിപുരുഷോത്തമഃ ॥ ൧,൧൪.
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്, ആദിപുരുഷനായി പരമോന്നതനായ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം.
യസ്മിന്നാരാധിതേ സര്ഗം ചകാരാദൌ പ്രജാപതിഃ । തമാരാധ്യാച്യുതം വൃദ്ധിഃ പ്രജാനാം വോ ഭവിഷ്യതി ॥ ൧,൧൪.
പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിക്ക് ആദിയിൽ പ്രജാപതി ആരാധിച്ച അച്യുതനേ ആരാധിച്ചാൽ, നിങ്ങൾക്ക് പ്രജാവൃദ്ധി ലഭിക്കും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യേവമുക്താസ്തേ പിത്രാ പുത്രാഃ പ്രാചേതസോ ദശ । മഗ്നാഃ പയോധിസലിലേ തപസ്തേഷുഃ സമാഹിതാഃ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അച്ഛൻ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, പത്ത് പ്രചേതസന്മാർ സമുദ്രജലത്തിൽ മുങ്ങി, ഏകാഗ്രതയോടെ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ന്യസ്തചിത്താ ജഗത്പതൌ । നാരായണേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സര്വലോകപരായണേ ॥ ൧,൧൪.
പത്തായിരം വർഷം, മനസ്സു മുഴുവൻ ലോകനാഥനായ നാരായണനിൽ, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായവനിൽ, അവർ ലയിച്ചിരുന്നതായി, മഹർഷിയേ.
തത്രൈവാവസ്ഥിതാ ദേവമേകാഗ്രമനസോ ഹരിമ് । തുഷ്ടുവുര്യഃസ്തുതഃ കാമാന് സ്തോതുരിഷ്ടാന്പ്രയച്ഛതി ॥ ൧,൧൪.
അവിടെ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഹരിയെ അവർ സ്തുതിച്ചു. സ്തുതികൾക്ക് മറുപടിയായി ഇഷ്ടം ലഭ്യമാക്കുന്ന ദൈവം ആണവൻ.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച സ്തവം പ്രചേതസോ വിഷ്ണോഃ സമുദ്രാമ്ഭസി സംസ്ഥിതാഃ । ചക്രുസ്തന്മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സുപുണ്യം വക്തുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: സമുദ്രജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, പ്രചേതാക്കന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിച്ച സ്തോത്രം, മഹർഷിയേ, ആ മഹാപുണ്യമായ സ്തോത്രം ദയവായി എനിക്ക് പറയണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ശൃണു മൈത്രേയ ഗോവിന്ദം യഥാപൂര്വം പ്രചേതസഃ । തുഷ്ടുവുസ്തന്മയീഭൂതാഃ സമുദ്രസലിലേശയാഃ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയാ, മുമ്പ് പോലെ തന്നെ, സമുദ്രജലത്തിൽ ശയിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രചേതാക്കന്മാർ എങ്ങനെ ഗോവിന്ദനെ സ്തുതിച്ചു എന്ന് കേൾക്കു.
പ്രചേതസ ഊചുഃ നതാഃ സ്മ സര്വവചസാം പ്രതിഷ്ഠാ യത്ര ശാശ്വതീ । തമാദ്യന്തമശേഷസ്യ ജഗതഃ പരമം പ്രഭുമ് ॥ ൧,൧൪.
പ്രചേതാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: എല്ലാപദങ്ങൾക്കും ശാശ്വതമായ അടിസ്ഥാനമായവനേ, സകലത്തിന്റെയും ആദിയും അന്തവും ആയ പരമപ്രഭുവേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജ്യോതിരാദ്യമനൌപമ്യമണ്വനന്തമപാരവത് । യോനിഭൂതമശേഷസ്യ സ്ഥാവരസ്യ ചരസ്യ ച ॥ ൧,൧൪.
ആദിമമായതും, ഉപമയില്ലാത്തതും, അനന്തവും, അതിരില്ലാത്ത വെളിച്ചവും, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നവയും ചലനമില്ലാത്തവയും ആയ സകലത്തിന്റെയും ഉറവിടമായവനേ, നമസ്കാരം.
യസ്യാഹഃ പ്രഥമം രൂപമരൂപസ്യ തഥാ നിശാ । സംധ്യാ ച പരമേശസ്യ തസ്മൈ കാലാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ആകൃതിയില്ലാത്തവന്റെ ആദ്യരൂപം രാവും, അതുപോലെ തന്നെ രാത്രിയും, പരമേശ്വരനായ കാലസ്വരൂപനേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഭുജ്യതേഽനുദിനം ദേവൈഃ പിതൃഭിശ്ച സുധാത്മകഃ । ബീജഭൂതം സമസ്തസ്യ തസ്മൈ സോമാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും ദിവസേന ആസ്വദിക്കപ്പെടുന്ന അമൃതസ്വരൂപനേ, എല്ലാത്തിന്റെയും വിത്തായവനേ, സോമസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
യസ്തമാസ്യത്തി തീവ്രാത്മാ പ്രഭാഭിര്ഭാസയന്നഭഃ । ഘര്മശീതാമ്ഭസാ യോനിസ്തസ്മൈ സൂര്യത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
അന്ധകാരം അകറ്റി, ശക്തമായ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനേ, ചൂടിന്റെയും തണുപ്പിന്റെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ഉറവിടമായ സൂര്യസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
കാഠിന്യവാന് യോ ബിഭര്തി ജഗദേതദശേഷതഃ । ശബ്ദാദിസംശ്രയോ വ്യാപീ തസ്മൈ ഭൂമ്യാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ദൃഢതയോടെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ താങ്ങി നിലനിറുത്തുന്നവനേ, ശബ്ദാദികളുടെ ആധാരമായും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂമിസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
യദ്യോനിഭൂതം ജഗതോ വീജം യത്സര്വദേഹിനാമ് । തത്തോയരൂപമീശസ്യ നമാമോ ഹരിമേധസഃ ॥ ൧,൧൪.
ലോകത്തിന്റെയും എല്ലാ ജീവികളുടെയും വിത്തായ ജലസ്വരൂപനായ ഹരിയേ, സകലത്തിന്റെയും ആദിയായവനേ, നമസ്കാരം.
യോ മുഖം സര്വദേവാനാം ഹവ്യഭുക്കവ്യഭുക്തഥാ । പിതൄണാം ച നമസ്തസ്മൈ വിഷ്ണവേ പാവകാത്മനേ ॥ ൧,൧൪.
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മുഖമായും, ഹവ്യവും കവ്യവും സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നിസ്വരൂപനായ വിഷ്ണുവേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പഞ്ചധാവസ്ഥിതോ ദേഹേ യശ്ചേഷ്ടാം കുരുതേഽനിശമ് । ആകാശയോനിര്ഭഗവാംസ്തസ്മൈ വായ്വാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ശരീരത്തിൽ അഞ്ചുവിധമായി നിലകൊണ്ട്, എപ്പോഴും പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നവനേ, ആകാശത്തിന്റെയും വായുവിന്റെയും ഉറവിടമായ ഭഗവാനേ, നമസ്കാരം.
അവകാശമശേഷാണാം ഭൂതാനാം യഃ പ്രയച്ഛതി । അനന്തമൂര്തിമാഞ്ഛുദ്ധസ്തസ്മൈ വ്യോമാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
എല്ലാ ഭൂതങ്ങൾക്കും സ്ഥലം നൽകുന്നവനേ, അനന്തസ്വരൂപിയും ശുദ്ധനും ആയ ആകാശസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
സമസ്തേന്ദ്രിയസര്ഗസ്യ യഃ സദാ സ്ഥാനമുത്തമമ് । തസ്മൈ ശബ്ദാദിരൂപായ നമഃ കൃഷ്ണായ വേധസേ ॥ ൧,൧൪.
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും സൃഷ്ടിക്കു എന്നും പരമാവാസമായവനേ, ശബ്ദാദിസ്വരൂപിയായ സൃഷ്ടികർത്താവായ കൃഷ്ണനേ, നമസ്കാരം.
ഗൃഹ്ണാതി വിഷയാന്നിത്യമിന്ദ്രിയാത്മാക്ഷരാക്ഷരഃ । യസ്തസ്മൈ ജ്ഞാനമൂലായ നതാസ്മ ഹരിമേധസേ ॥ ൧,൧൪.
ക്ഷരവും അക്ഷരവുമായവൻ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വഴി വിഷയങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നവനേ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ മൂലമായ ഹരിയേ, നമസ്കാരം.
ഗൃഹീതാനിന്ദ്രിയൈരര്ഥാനാത്മനേ യഃ പ്രയച്ഛതി । അന്തഃകരണരൂപായ തസ്മൈ വിശ്വാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച വിഷയങ്ങൾക്കു ആത്മാവിനെ നൽകുന്നവനേ, അന്തഃകരണസ്വരൂപിയായ വിശ്വാത്മാവേ, നമസ്കാരം.
യസ്മിന്നനന്തേ സകലം വിശ്വം യസ്മാത്തഥോദ്ഗതമ് । ലയസ്ഥാനം ച യസ്തസ്മൈ നമഃ പ്രകൃതിധര്മിണേ ॥ ൧,൧൪.
അനന്തനായവനിൽ മുഴുവൻ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നു, അവിടുന്നാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, അവിടെയാണ് ലയവും. പ്രകൃതിസ്വരൂപനായവനേ, നമസ്കാരം.
ശുദ്ധഃ സംല്ലക്ഷ്യതേ ഭ്രാന്ത്യാ ഗുണവാനിവ യോഽഗുണഃ । തമാത്മരൂപിണം ദേവ നതാസ്മ പുരുഷോത്തമമ് ॥ ൧,൧൪.
ശുദ്ധനും ഗുണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തവനും, പക്ഷേ ഭ്രമയാൽ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനെന്നു തോന്നുന്നവനുമായ ആത്മസ്വരൂപിയായ ദൈവമായ പരമപുരുഷനേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അവികാരമജം ശുദ്ധം നിര്ഗുണം യന്നിരജനമ് । നതാഃസ്മതത്പരം ബ്രഹ്മ വിഷ്ണോര്യത്പരമം പദമ് ॥ ൧,൧൪.
മാറ്റം ഇല്ലാത്തവൻ, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ, ശുദ്ധൻ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ, മാഞ്ഞുപോകാത്തവൻ— വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദമായ അത്യുന്നത ബ്രഹ്മാവിനേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അദീര്ഘഹ്രസ്വമസ്ഥൂലണ്വനമശ്യാമലോഹിതമ് । അസ്നേഹച്ഛായമതനുമസക്തമശരീരീണമ് ॥ ൧,൧൪.
അവന് നീളമോ ചുരുക്കമോ ഇല്ല, ഭാരം കൂടിയതോ സൂക്ഷ്മമോ അല്ല, ഇരുണ്ടതോ ചുവപ്പോ അല്ല, സ്നേഹമോ നിഴലോ രൂപമോ ഇല്ല, ആശയോ ബന്ധമോ ഇല്ല, ശരീരമില്ലാത്തവനാണ്.
അനാകാശമസംസ്പര്ശമഗന്ധമരസം ച യത് । അചക്ഷുശ്രോത്രമചലമവാക്പാണിമമാനിസമ് ॥ ൧,൧൪.
അവനിൽ ആകാശമോ സ്പർശമോ സുഗന്ധമോ രുചിയോ ഇല്ല, കണ്ണോ ചെവിയോ ഇല്ല, അചലൻ, വാക്കോ കൈയോ അഹങ്കാരമോ ഇല്ല.
അനാമഗോമത്രസുഖമതേജസ്കമഹേതുകമ് । അഭയം ഭ്രാന്തിരഹിതമ നിദ്രമജരാമരമ് ॥ ൧,൧൪.
പേരു ഇല്ല, അളവ് ഇല്ല, ആനന്ദമോ പ്രകാശമോ ഇല്ല, കാരണമില്ല, ഭയമില്ല, ഭ്രമയില്ല, ഉറക്കമോ വൃദ്ധിയോ മരണമോ ഇല്ല.
അരജോശബ്ദമമൃതമപ്ലുതം യദസംവൃതമ് । പൂര്വാപരേണ വൈ യസ്മിസ്തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് ॥ ൧,൧൪.
രാഗമോ ശബ്ദമോ ഇല്ല, അമൃതസ്വരൂപൻ, അചഞ്ചലൻ, മറവില്ലാത്തവൻ, മുമ്പും ശേഷവും ഉള്ളതായത് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദമാണ്.