പ്രാചീനബര്ഹിര്ഭഗവാന് മഹാനാസീത് പ്രജാപതിഃ । ഹവിര്ധാനാന്മഹാഭാഗ യേന സംവര്ധിതാഃ പ്രജാഃ ॥ ൧,൧൪.
പ്രാചീനബർഹിസ് മഹാനായ, ഭാഗ്യശാലിയായ പ്രജാപതിയായി. ഹവിർദ്ധാനന്റെ ഭാഗ്യവാന്മാരായ മക്കളെ വളർത്തിയത് അവനാണ്.
പ്രാചീനാഗ്രാഃ കുശാസ്തസ്യ പൃഥിവ്യാം വിശ്രുതാ മുനേ । പ്രാചീനബര്ഹിരഭവത്ഖ്യാതോ ഭുവി മഹാബലഃ ॥ ൧,൧൪.
മുനിയേ, ഭൂമിയിൽ കിഴക്ക് മുഖമുള്ള കുശത്തണ്ട് പ്രസിദ്ധമായത് അവനെ കാരണം. മഹാശക്തിയുള്ള പ്രാചീനബർഹിസ് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തനായി.
സമുദ്രതനയായാം തു കൃതദാരോ മഹീപതിഃ । മഹതസ്തമസഃ പാരേ സവര്ണായാം മഹാമതേ ॥ ൧,൧൪.
സമുദ്രത്തിന്റെ മകളായ സവർണയെ വിവാഹം കഴിച്ച്, മഹത്തായ അന്ധകാരത്തിന്റെ അപ്പുറത്ത്, രാജാവ് തന്റെ കുടുംബം സ്ഥാപിച്ചു.
സവര്ണാധത്ത സാമുദ്രീ ദശ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ । സര്വേ പ്രാചേതസോ നാമ ധനുര്വേദസ്യ പാരഗാഃ ॥ ൧,൧൪.
സമുദ്രജാതയായ സവർണയിൽനിന്ന് പ്രാചീനബർഹിസിന് പത്ത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവർ എല്ലാവരും പ്രചേതസന്മാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു, വില്ലിനുള്ള വിജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായിരുന്നു.
അപൃഥഗ്ധര്മചരണാസ്തേ തപ്യന്ത മഹത്തപഃ । ദശവര്ഷസഹസ്രാണി സമുദ്രസലിലേശയഃ ॥ ൧,൧൪.
അവർ ഒരേ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, സമുദ്രജലത്തിൽ താമസിച്ച്, പത്ത് ആയിരം വർഷം മഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച യദര്ഥം തേ മഹാത്മാനസ്തപസ്തേപുര്മഹാമുനേ । പ്രാചേതസഃ സമുദ്രാമ്ഭസ്യേതദാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: മഹാമുനിയേ, ആ മഹാത്മാക്കളായ പ്രചേതസന്മാർ സമുദ്രജലത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്തത് എന്തിനാണെന്ന് ദയവായി പറയണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച പിത്രാ പ്രചേതസഃ പ്രോക്താഃ പ്രജാര്ഥമമിതാത്മനാ । പ്രജാപതിനിയുക്തേന ബഹുമാനപുരഃസരമ് ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അഗാധമായ മനസ്സുള്ള അവരുടെ അച്ഛൻ, പ്രജാപതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, പ്രചേതസന്മാരോട് പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി ആദരപൂർവ്വം ഉപദേശിച്ചു.
പ്രാചീനബര്ഹിരുവാച ബ്രഹ്മണാ ദേവദേവേന സമാദിഷ്ടോസ്മ്യഹം സുതാഃ । പ്രജാഃ സംവര്ധനീയാസ്തേ മയാ ചോക്തം തഥേതി തത് ॥ ൧,൧൪.
പ്രാചീനബർഹിസ് പറഞ്ഞു: ദേവദേവനായ ബ്രഹ്മാവു എന്റെ പുത്രന്മാർ പ്രജാവൃദ്ധി നടത്തണമെന്ന് എന്നോട് കല്പിച്ചു. ഞാൻ അവരോട് അതു പറഞ്ഞു, അവർ സമ്മതിച്ചു.
തന്മമ പ്രീതയേ പുത്രാഃ പ്രജാവൃദ്ധിമതന്ദ്രിതാഃ । കുരുധ്വം മാനനീയാ വഃ സമ്യഗാജ്ഞാ പ്രജാപതേഃ ॥ ൧,൧൪.
എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി, മക്കളേ, നിങ്ങൾ പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി ഉത്സാഹത്തോടെ ശ്രമിക്കണം. പ്രജാപതിയുടെ ആജ്ഞയെ നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദരിക്കണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതസ്തേ തത്പിതുഃ ശ്രുത്വാ വചനം നൃപനന്ദനാഃ । തഥേത്യുക്ത്വാ ച തം ഭൂയഃ പപ്രച്ഛുഃ പിതരം മുനേ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജകുമാരന്മാർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, പിന്നെയും അച്ഛനോട് ചോദിച്ചു.
പ്രചേതസ ഊചുഃ യേന താത പ്രജാവൃദ്ധൌ സമര്ഥാ കര്മണാ വയമ് । ഭവേമ തത്സമസ്തം നഃ കര്മ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
പ്രചേതസന്മാർ പറഞ്ഞു: അച്ഛനേ, പ്രജാവൃദ്ധിക്ക് ഞങ്ങൾക്ക് സഹായകമാകുന്ന കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് ദയവായി വിശദമായി പറയണം.
പിതോവാച ആരാധ്യ വരദം വിഷ്ണുമിഷ്ടപ്രാപ്തിമസംശയമ് । സമേതി നാന്യഥാ മര്ത്യഃ കിമന്യത്കഥയാമി വഃ ॥ ൧,൧൪.
അച്ഛൻ പറഞ്ഞു: വരദനായ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലം സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കും. മറ്റുവഴിയില്ല, ഞാൻ മറ്റെന്ത് പറയണം.
തസ്മാത്പ്രജാ വിവൃദ്ധ്യര്ഥം സര്വഭൂതപ്രഭും ഹരിമ് । ആരാധയത ഗോവിന്ദം യദി സിദ്ധിമഭീപ്സഥഃ ॥ ൧,൧൪.
അതിനാൽ, പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും നാഥനായ ഹരിയെ ആരാധിക്കൂ. വിജയമാഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കണം.
ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച മോക്ഷം ചാന്വിച്ഛതാം സദാ । ആരാധനീയോ ഭഗവാനനാദിപുരുഷോത്തമഃ ॥ ൧,൧൪.
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്, ആദിപുരുഷനായി പരമോന്നതനായ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം.
യസ്മിന്നാരാധിതേ സര്ഗം ചകാരാദൌ പ്രജാപതിഃ । തമാരാധ്യാച്യുതം വൃദ്ധിഃ പ്രജാനാം വോ ഭവിഷ്യതി ॥ ൧,൧൪.
പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിക്ക് ആദിയിൽ പ്രജാപതി ആരാധിച്ച അച്യുതനേ ആരാധിച്ചാൽ, നിങ്ങൾക്ക് പ്രജാവൃദ്ധി ലഭിക്കും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യേവമുക്താസ്തേ പിത്രാ പുത്രാഃ പ്രാചേതസോ ദശ । മഗ്നാഃ പയോധിസലിലേ തപസ്തേഷുഃ സമാഹിതാഃ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അച്ഛൻ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, പത്ത് പ്രചേതസന്മാർ സമുദ്രജലത്തിൽ മുങ്ങി, ഏകാഗ്രതയോടെ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ന്യസ്തചിത്താ ജഗത്പതൌ । നാരായണേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സര്വലോകപരായണേ ॥ ൧,൧൪.
പത്തായിരം വർഷം, മനസ്സു മുഴുവൻ ലോകനാഥനായ നാരായണനിൽ, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായവനിൽ, അവർ ലയിച്ചിരുന്നതായി, മഹർഷിയേ.
തത്രൈവാവസ്ഥിതാ ദേവമേകാഗ്രമനസോ ഹരിമ് । തുഷ്ടുവുര്യഃസ്തുതഃ കാമാന് സ്തോതുരിഷ്ടാന്പ്രയച്ഛതി ॥ ൧,൧൪.
അവിടെ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഹരിയെ അവർ സ്തുതിച്ചു. സ്തുതികൾക്ക് മറുപടിയായി ഇഷ്ടം ലഭ്യമാക്കുന്ന ദൈവം ആണവൻ.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച സ്തവം പ്രചേതസോ വിഷ്ണോഃ സമുദ്രാമ്ഭസി സംസ്ഥിതാഃ । ചക്രുസ്തന്മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സുപുണ്യം വക്തുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: സമുദ്രജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, പ്രചേതാക്കന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിച്ച സ്തോത്രം, മഹർഷിയേ, ആ മഹാപുണ്യമായ സ്തോത്രം ദയവായി എനിക്ക് പറയണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ശൃണു മൈത്രേയ ഗോവിന്ദം യഥാപൂര്വം പ്രചേതസഃ । തുഷ്ടുവുസ്തന്മയീഭൂതാഃ സമുദ്രസലിലേശയാഃ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയാ, മുമ്പ് പോലെ തന്നെ, സമുദ്രജലത്തിൽ ശയിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രചേതാക്കന്മാർ എങ്ങനെ ഗോവിന്ദനെ സ്തുതിച്ചു എന്ന് കേൾക്കു.
പ്രചേതസ ഊചുഃ നതാഃ സ്മ സര്വവചസാം പ്രതിഷ്ഠാ യത്ര ശാശ്വതീ । തമാദ്യന്തമശേഷസ്യ ജഗതഃ പരമം പ്രഭുമ് ॥ ൧,൧൪.
പ്രചേതാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: എല്ലാപദങ്ങൾക്കും ശാശ്വതമായ അടിസ്ഥാനമായവനേ, സകലത്തിന്റെയും ആദിയും അന്തവും ആയ പരമപ്രഭുവേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജ്യോതിരാദ്യമനൌപമ്യമണ്വനന്തമപാരവത് । യോനിഭൂതമശേഷസ്യ സ്ഥാവരസ്യ ചരസ്യ ച ॥ ൧,൧൪.
ആദിമമായതും, ഉപമയില്ലാത്തതും, അനന്തവും, അതിരില്ലാത്ത വെളിച്ചവും, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നവയും ചലനമില്ലാത്തവയും ആയ സകലത്തിന്റെയും ഉറവിടമായവനേ, നമസ്കാരം.
യസ്യാഹഃ പ്രഥമം രൂപമരൂപസ്യ തഥാ നിശാ । സംധ്യാ ച പരമേശസ്യ തസ്മൈ കാലാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ആകൃതിയില്ലാത്തവന്റെ ആദ്യരൂപം രാവും, അതുപോലെ തന്നെ രാത്രിയും, പരമേശ്വരനായ കാലസ്വരൂപനേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഭുജ്യതേഽനുദിനം ദേവൈഃ പിതൃഭിശ്ച സുധാത്മകഃ । ബീജഭൂതം സമസ്തസ്യ തസ്മൈ സോമാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും ദിവസേന ആസ്വദിക്കപ്പെടുന്ന അമൃതസ്വരൂപനേ, എല്ലാത്തിന്റെയും വിത്തായവനേ, സോമസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
യസ്തമാസ്യത്തി തീവ്രാത്മാ പ്രഭാഭിര്ഭാസയന്നഭഃ । ഘര്മശീതാമ്ഭസാ യോനിസ്തസ്മൈ സൂര്യത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
അന്ധകാരം അകറ്റി, ശക്തമായ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനേ, ചൂടിന്റെയും തണുപ്പിന്റെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ഉറവിടമായ സൂര്യസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
കാഠിന്യവാന് യോ ബിഭര്തി ജഗദേതദശേഷതഃ । ശബ്ദാദിസംശ്രയോ വ്യാപീ തസ്മൈ ഭൂമ്യാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ദൃഢതയോടെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ താങ്ങി നിലനിറുത്തുന്നവനേ, ശബ്ദാദികളുടെ ആധാരമായും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂമിസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.
യദ്യോനിഭൂതം ജഗതോ വീജം യത്സര്വദേഹിനാമ് । തത്തോയരൂപമീശസ്യ നമാമോ ഹരിമേധസഃ ॥ ൧,൧൪.
ലോകത്തിന്റെയും എല്ലാ ജീവികളുടെയും വിത്തായ ജലസ്വരൂപനായ ഹരിയേ, സകലത്തിന്റെയും ആദിയായവനേ, നമസ്കാരം.
യോ മുഖം സര്വദേവാനാം ഹവ്യഭുക്കവ്യഭുക്തഥാ । പിതൄണാം ച നമസ്തസ്മൈ വിഷ്ണവേ പാവകാത്മനേ ॥ ൧,൧൪.
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മുഖമായും, ഹവ്യവും കവ്യവും സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നിസ്വരൂപനായ വിഷ്ണുവേ, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പഞ്ചധാവസ്ഥിതോ ദേഹേ യശ്ചേഷ്ടാം കുരുതേഽനിശമ് । ആകാശയോനിര്ഭഗവാംസ്തസ്മൈ വായ്വാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
ശരീരത്തിൽ അഞ്ചുവിധമായി നിലകൊണ്ട്, എപ്പോഴും പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നവനേ, ആകാശത്തിന്റെയും വായുവിന്റെയും ഉറവിടമായ ഭഗവാനേ, നമസ്കാരം.
അവകാശമശേഷാണാം ഭൂതാനാം യഃ പ്രയച്ഛതി । അനന്തമൂര്തിമാഞ്ഛുദ്ധസ്തസ്മൈ വ്യോമാത്മനേ നമഃ ॥ ൧,൧൪.
എല്ലാ ഭൂതങ്ങൾക്കും സ്ഥലം നൽകുന്നവനേ, അനന്തസ്വരൂപിയും ശുദ്ധനും ആയ ആകാശസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.