ഏവം പ്രഭാവസ്സ പൃഥുഃ പുത്രോ വൈന്യസ്യ വീര്യവാന്। ജജ്ഞേ മഹീപതിഃ പൂര്വോ രാജാഭൂജ്ജനരഞ്ജനാത്
ഇങ്ങനെ വൈന്യന്റെ വീര്യശാലിയായ പുത്രൻ പൃഥുവിന്റെ മഹത്ത്വം പ്രകടമായി; ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ജനിച്ച ആദ്യ രാജാവായാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നത്.
യ ഇദം ജന്മ വൈന്യസ്യ പൃഥോഃ സംകീര്ത്തരേന്നരഃ। ന തസ്യ ദുഷ്കൃതം കിംചിത്ഫലദായി പ്രജായതേ
വൈന്യപുത്രൻ പൃഥുവിന്റെ ജന്മം ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താൽ, അവനു ഒരു ദുഷ്കൃത്യത്തിനും ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
ദുസ്സ്വപ്നോപശമം നൄണാം ശൃണ്വതാമേതദുത്തമമ്। പൃഥോര്ജന്മ പ്രഭാവശ്ച കരോതി സതതം നൃണാമ്
പൃഥുവിന്റെ ജന്മവും മഹത്വവും കേൾക്കുന്നവർക്കു ദുർസ്വപ്നങ്ങൾ മാറി ശാന്തി ലഭിക്കും.
ദീര്ഘസത്രേണ ദേവേശം സര്വ്വയജ്ഞേശ്വരം ഹരിമ് । പൂജയിഷ്യാമ ഭദ്രം തേ തസ്യാംശസ്തേ ഭവിഷ്യതി
നാം ദീർഘയാഗം നടത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും യാഗങ്ങളുടെയും നാഥനായ ഹരിയെ ആരാധിക്കും; നിനക്കു ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ—അവന്റെ ഭാഗം നിനക്കു ലഭിക്കും.
ദീപ്യമാനഃ സ വപുഷാ സാക്ഷാദഗ്നിരിവ ജ്വലന് । ആദ്യമാജഗവം നാമ ഖാത് പപാഗ തതോ ധനുഃ
അവൻ അതീവ പ്രകാശത്തോടെ, അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ച്, ആദ്യമായ അജഗവമായി ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അവിടെ നിന്ന് വില്ലെടുത്തു.
ചകാര ഹ്ടദി താദൃക് ച കര്മണാ കൃതവാനസൌ । തതഃ സ പൃഥിവീപാലഃ പാലയന് വസുധാമിമാമ്
അവൻ അർഹമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു; പിന്നെ ആ ഭൂമിയുടെ രക്ഷകൻ ഈ ലോകം ഭരിച്ചു.
പ്രജാനാമുപകാരായ യദി മാം ത്വം ഹനിഷ്യസി । ആധാരഃ കഃ പ്രജാനാം തേ നപശ്വേഷ്ഠേ ഭവിഷ്യതി
ജനങ്ങൾക്ക് ഉപകാരത്തിനായി നീ എന്നെ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇല്ലാതായാൽ നിന്റെ ജനങ്ങൾക്ക് ആധാരം ആരാകും?
തതശ്വ ദേവൈര്മുനിബിര്ദൈത്യൈരക്ഷോഭിരദ്രിഭിഃ । ഗന്ധര്വൈരുരഗൈര്യക്ഷൈഃ പിതൃഭിസ്തരുഭിസ്തഥാ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, മുനികൾ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പർവതങ്ങൾ, ഗാന്ധർവന്മാർ, പാമ്പുകൾ, യക്ഷന്മാർ, പിതൃകൾ, മരങ്ങൾ ഇവരൊക്കെയും
പൃഥോഃ പുത്രൌ മഹാവീര്യൌ ജജ്ഞാതോഽന്തര്ദ്ധിപാലിനൌ ശിഖണ്ഡിനീ ഹവിര്ദ്ധാനമന്തര്ദ്ധാനാദ് വ്യജായത
പൃഥുവിന്റെ രണ്ടു മഹാശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാർ, സമ്പത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നവരായ ശിഖണ്ഡിനിയും ഹവിർദ്ധാനനും, അന്ത്യർദ്ധാനനിൽനിന്ന് ജനിച്ചു.
ഹവിര്ദ്ധാനാത് ഷഡാഗ്നേയീ ധിഷണാജനയത് സുതാന് । പ്രാചീനബര്ഹിഷം ശുക്രം ഗയം കൃഷ്ണം വ്രജാജിനൌ
ഹവിർദ്ധാനനിൽനിന്ന് അഗ്നിയുടെ മകളായ ധിഷണയ്ക്ക് ആറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവർ പ്രാചീനബർഹിസ്, ശുക്രൻ, ഗയ, കൃഷ്ണൻ, വ്രജ, അജിനൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്.
പ്രാചീനബര്ഹിര്ഭഗവാന് മഹാനാസീത് പ്രജാപതിഃ । ഹവിര്ധാനാന്മഹാഭാഗ യേന സംവര്ധിതാഃ പ്രജാഃ ॥ ൧,൧൪.
പ്രാചീനബർഹിസ് മഹാനായ, ഭാഗ്യശാലിയായ പ്രജാപതിയായി. ഹവിർദ്ധാനന്റെ ഭാഗ്യവാന്മാരായ മക്കളെ വളർത്തിയത് അവനാണ്.
പ്രാചീനാഗ്രാഃ കുശാസ്തസ്യ പൃഥിവ്യാം വിശ്രുതാ മുനേ । പ്രാചീനബര്ഹിരഭവത്ഖ്യാതോ ഭുവി മഹാബലഃ ॥ ൧,൧൪.
മുനിയേ, ഭൂമിയിൽ കിഴക്ക് മുഖമുള്ള കുശത്തണ്ട് പ്രസിദ്ധമായത് അവനെ കാരണം. മഹാശക്തിയുള്ള പ്രാചീനബർഹിസ് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തനായി.
സമുദ്രതനയായാം തു കൃതദാരോ മഹീപതിഃ । മഹതസ്തമസഃ പാരേ സവര്ണായാം മഹാമതേ ॥ ൧,൧൪.
സമുദ്രത്തിന്റെ മകളായ സവർണയെ വിവാഹം കഴിച്ച്, മഹത്തായ അന്ധകാരത്തിന്റെ അപ്പുറത്ത്, രാജാവ് തന്റെ കുടുംബം സ്ഥാപിച്ചു.
സവര്ണാധത്ത സാമുദ്രീ ദശ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ । സര്വേ പ്രാചേതസോ നാമ ധനുര്വേദസ്യ പാരഗാഃ ॥ ൧,൧൪.
സമുദ്രജാതയായ സവർണയിൽനിന്ന് പ്രാചീനബർഹിസിന് പത്ത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവർ എല്ലാവരും പ്രചേതസന്മാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു, വില്ലിനുള്ള വിജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായിരുന്നു.
അപൃഥഗ്ധര്മചരണാസ്തേ തപ്യന്ത മഹത്തപഃ । ദശവര്ഷസഹസ്രാണി സമുദ്രസലിലേശയഃ ॥ ൧,൧൪.
അവർ ഒരേ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, സമുദ്രജലത്തിൽ താമസിച്ച്, പത്ത് ആയിരം വർഷം മഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച യദര്ഥം തേ മഹാത്മാനസ്തപസ്തേപുര്മഹാമുനേ । പ്രാചേതസഃ സമുദ്രാമ്ഭസ്യേതദാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: മഹാമുനിയേ, ആ മഹാത്മാക്കളായ പ്രചേതസന്മാർ സമുദ്രജലത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്തത് എന്തിനാണെന്ന് ദയവായി പറയണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച പിത്രാ പ്രചേതസഃ പ്രോക്താഃ പ്രജാര്ഥമമിതാത്മനാ । പ്രജാപതിനിയുക്തേന ബഹുമാനപുരഃസരമ് ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അഗാധമായ മനസ്സുള്ള അവരുടെ അച്ഛൻ, പ്രജാപതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, പ്രചേതസന്മാരോട് പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി ആദരപൂർവ്വം ഉപദേശിച്ചു.
പ്രാചീനബര്ഹിരുവാച ബ്രഹ്മണാ ദേവദേവേന സമാദിഷ്ടോസ്മ്യഹം സുതാഃ । പ്രജാഃ സംവര്ധനീയാസ്തേ മയാ ചോക്തം തഥേതി തത് ॥ ൧,൧൪.
പ്രാചീനബർഹിസ് പറഞ്ഞു: ദേവദേവനായ ബ്രഹ്മാവു എന്റെ പുത്രന്മാർ പ്രജാവൃദ്ധി നടത്തണമെന്ന് എന്നോട് കല്പിച്ചു. ഞാൻ അവരോട് അതു പറഞ്ഞു, അവർ സമ്മതിച്ചു.
തന്മമ പ്രീതയേ പുത്രാഃ പ്രജാവൃദ്ധിമതന്ദ്രിതാഃ । കുരുധ്വം മാനനീയാ വഃ സമ്യഗാജ്ഞാ പ്രജാപതേഃ ॥ ൧,൧൪.
എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി, മക്കളേ, നിങ്ങൾ പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി ഉത്സാഹത്തോടെ ശ്രമിക്കണം. പ്രജാപതിയുടെ ആജ്ഞയെ നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദരിക്കണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതസ്തേ തത്പിതുഃ ശ്രുത്വാ വചനം നൃപനന്ദനാഃ । തഥേത്യുക്ത്വാ ച തം ഭൂയഃ പപ്രച്ഛുഃ പിതരം മുനേ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജകുമാരന്മാർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, പിന്നെയും അച്ഛനോട് ചോദിച്ചു.
പ്രചേതസ ഊചുഃ യേന താത പ്രജാവൃദ്ധൌ സമര്ഥാ കര്മണാ വയമ് । ഭവേമ തത്സമസ്തം നഃ കര്മ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
പ്രചേതസന്മാർ പറഞ്ഞു: അച്ഛനേ, പ്രജാവൃദ്ധിക്ക് ഞങ്ങൾക്ക് സഹായകമാകുന്ന കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് ദയവായി വിശദമായി പറയണം.
പിതോവാച ആരാധ്യ വരദം വിഷ്ണുമിഷ്ടപ്രാപ്തിമസംശയമ് । സമേതി നാന്യഥാ മര്ത്യഃ കിമന്യത്കഥയാമി വഃ ॥ ൧,൧൪.
അച്ഛൻ പറഞ്ഞു: വരദനായ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലം സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കും. മറ്റുവഴിയില്ല, ഞാൻ മറ്റെന്ത് പറയണം.
തസ്മാത്പ്രജാ വിവൃദ്ധ്യര്ഥം സര്വഭൂതപ്രഭും ഹരിമ് । ആരാധയത ഗോവിന്ദം യദി സിദ്ധിമഭീപ്സഥഃ ॥ ൧,൧൪.
അതിനാൽ, പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും നാഥനായ ഹരിയെ ആരാധിക്കൂ. വിജയമാഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കണം.
ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച മോക്ഷം ചാന്വിച്ഛതാം സദാ । ആരാധനീയോ ഭഗവാനനാദിപുരുഷോത്തമഃ ॥ ൧,൧൪.
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്, ആദിപുരുഷനായി പരമോന്നതനായ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം.
യസ്മിന്നാരാധിതേ സര്ഗം ചകാരാദൌ പ്രജാപതിഃ । തമാരാധ്യാച്യുതം വൃദ്ധിഃ പ്രജാനാം വോ ഭവിഷ്യതി ॥ ൧,൧൪.
പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിക്ക് ആദിയിൽ പ്രജാപതി ആരാധിച്ച അച്യുതനേ ആരാധിച്ചാൽ, നിങ്ങൾക്ക് പ്രജാവൃദ്ധി ലഭിക്കും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ഇത്യേവമുക്താസ്തേ പിത്രാ പുത്രാഃ പ്രാചേതസോ ദശ । മഗ്നാഃ പയോധിസലിലേ തപസ്തേഷുഃ സമാഹിതാഃ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അച്ഛൻ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, പത്ത് പ്രചേതസന്മാർ സമുദ്രജലത്തിൽ മുങ്ങി, ഏകാഗ്രതയോടെ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ന്യസ്തചിത്താ ജഗത്പതൌ । നാരായണേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സര്വലോകപരായണേ ॥ ൧,൧൪.
പത്തായിരം വർഷം, മനസ്സു മുഴുവൻ ലോകനാഥനായ നാരായണനിൽ, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായവനിൽ, അവർ ലയിച്ചിരുന്നതായി, മഹർഷിയേ.
തത്രൈവാവസ്ഥിതാ ദേവമേകാഗ്രമനസോ ഹരിമ് । തുഷ്ടുവുര്യഃസ്തുതഃ കാമാന് സ്തോതുരിഷ്ടാന്പ്രയച്ഛതി ॥ ൧,൧൪.
അവിടെ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഹരിയെ അവർ സ്തുതിച്ചു. സ്തുതികൾക്ക് മറുപടിയായി ഇഷ്ടം ലഭ്യമാക്കുന്ന ദൈവം ആണവൻ.
ശ്രീമൈത്രേയ ഉവാച സ്തവം പ്രചേതസോ വിഷ്ണോഃ സമുദ്രാമ്ഭസി സംസ്ഥിതാഃ । ചക്രുസ്തന്മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സുപുണ്യം വക്തുമര്ഹസി ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: സമുദ്രജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, പ്രചേതാക്കന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിച്ച സ്തോത്രം, മഹർഷിയേ, ആ മഹാപുണ്യമായ സ്തോത്രം ദയവായി എനിക്ക് പറയണം.
ശ്രീപരാശര ഉവാച ശൃണു മൈത്രേയ ഗോവിന്ദം യഥാപൂര്വം പ്രചേതസഃ । തുഷ്ടുവുസ്തന്മയീഭൂതാഃ സമുദ്രസലിലേശയാഃ ॥ ൧,൧൪.
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: മൈത്രേയാ, മുമ്പ് പോലെ തന്നെ, സമുദ്രജലത്തിൽ ശയിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രചേതാക്കന്മാർ എങ്ങനെ ഗോവിന്ദനെ സ്തുതിച്ചു എന്ന് കേൾക്കു.