അഥ തൌ ചക്രതുഃ സ്തോത്രം പൃഥോര്വൈന്യസ്യ ധീമതഃ। ഭവിഷ്യൈഃ കര്മഭിഃ സമ്യക്സുസ്വരൌ സൂതമാഗധൌ
അപ്പോൾ സുതനും മാഗധനും, നല്ല സ്വരത്തോടും കൌശലത്തോടും കൂടി, വെണ്യന്റെ മകനായ പൃഥുവിന്റെ ഭാവിയിലെ പ്രവർത്തികൾ പാടികൊണ്ടു സ്തുതി രചിച്ചു.
സത്യവാഗ്ദാനശീലോയം സത്യസന്ധോ നരേശ്വരഃ। ഹ്രീമാന്മൈത്രഃ ക്ഷമാശീലോ വിക്രാന്തോ ദുഷ്ടശാസനഃ
ഈ രാജാവ് സത്യവാദിയും, ദാനശീലനും, വാഗ്ദാനത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും, ലജ്ജാശീലനും, സൗഹൃദപരനും, ക്ഷമയുള്ളവനും, ധൈര്യശാലിയും, ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.
ധര്മജ്ഞശ്ച കൃതജ്ഞശ്ച ദയാവാന് പ്രിയഭാഷകഃ। മാന്യാന്മാനയിതാ യജ്വാ ബ്രഹ്മണ്യഃ സാധുസമ്മതഃ
ധർമ്മം അറിയുന്നവനും, നന്ദി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവനും, കരുണയുള്ളവനും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും, ആദരിക്കേണ്ടവരെ ആദരിക്കുന്നവനും, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നതും, ബ്രാഹ്മണരെ മാനിക്കുന്നവനും, സത്പുരുഷന്മാരുടെ സ്നേഹവും മാന്യതയും ലഭിച്ചവനും ആണവൻ.
സമഃ ശത്രൌ ച മിത്രേ ച വ്യവഹാരസ്ഥിതൌ നൃപഃ। ൬൩ സൂതേനോക്താന് ഗുണാനിത്ഥം സ തദാ മാഗധേന ച। ചകാര ഹൃദി താദൃക് ച കര്മണാ കൃതവാനസൌ
രാജാവ്, ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ ശത്രുവിനോടും സുഹൃത്തിനോടും ഒരുപോലെ നീതിയോടെ പെരുമാറി, സാരഥിയും മാഗധനും പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു, അവയെ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു.
തതസ്തു പൃഥിവീപാലഃ പാലയന്പൃഥിവീമിമാമ്। ഇയാജ വിവിധൈര്യജ്ഞൈര്മഹദ്ഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ
അതിനുശേഷം ഭൂമിയുടെ രക്ഷകൻ ഈ ലോകത്തെ സംരക്ഷിച്ചു, വിവിധ മഹായജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി.
തം പ്രജാഃ പൃഥിവീനാഥമുപതസ്ഥുഃ ക്ഷുധാര്ദിതാഃ। ഓഷധീഷു പ്രണഷ്ടാസു തസ്മിന്കാലേ ഹ്യരാജകേ। തമൂചുസ്തേ നതാഃ പൃഷ്ടാസ്തത്രാഗമനകാരണമ്
ഭക്ഷ്യത്തിനായി വല്ലാതെ വലഞ്ഞ ജനങ്ങൾ, ഔഷധികൾ നശിച്ചിരിക്കുകയും രാജാവ് ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്ത സമയത്ത്, ഭൂമിയുടെ അധിപനോടു സമീപിച്ചു. അവർ നമസ്കരിച്ച്, എന്തിനാണ് വന്നതെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അതിന്റെ കാരണം പറഞ്ഞു.
പ്രജാ ഊചുഃ അരാജകേ നൃപശ്രേഷ്ഠ ധരിത്ര്! യാ സകലൌഷധീഃ। ഗ്രസ്താസ്തതഃ ക്ഷയം യാന്തി പ്രജാഃ സര്വാഃ പ്രജേശ്വര
ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: രാജാവില്ലാത്തപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഭൂമിയേ, എല്ലാ ഔഷധികളും നശിച്ചുപോയി. അതുകൊണ്ട്, ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ, എല്ലാവരും നശിക്കുകയാണ്.
ത്വന്നോ വൃത്തിപ്രദോ ധാത്രാ പ്രജാപാലോ നിരൂപിതഃ। ദേഹി നഃ ക്ഷുത്പരീതാനാം പ്രജാനാം ജീവനൌഷധീഃ
നിനക്കാണ് സ്രഷ്ടാവു ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനായി, ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗം നൽകുന്നവനായി ചുമതല നൽകിയിരിക്കുന്നത്. വിശപ്പാൽ വലഞ്ഞ ഞങ്ങൾക്കു ജീവൻ നൽകുന്ന ഔഷധികൾ ദയവായി നൽകണമേ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതസ്തു നപതിര്ദിവ്യമാദായജഗവം ധനുഃ। ശരാംശ്ച ദിവ്യാന്കുപിതഃ സോന്വധാവദ്വസുന്ധരാമ്
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ രാജകുമാരൻ ദിവ്യമായ വില്ലും അമ്പുകളും എടുത്തു, കോപത്തോടെ ഭൂമിയെ പിന്തുടർന്നു.
തതോ നനാശ ത്വരിതാ ഗൌര്ഭൂത്വാ ച വസുന്ധരാ। സാ ലോകാന്ബ്രഹ്മലോകാദീന്സംത്രാസാദഗമന്മഹീ
അപ്പോൾ ഭൂമി വേഗത്തിൽ ഒരു പശുവായി മാറി, ഭയത്താൽ ബ്രഹ്മലോകം ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ലോകങ്ങളിലേക്കു ഓടി.
യത്ര യത്ര യയൌ ദേവീ സാ തദാ ഭൂതധാരിണീ। തത്ര തത്ര തു സാ വൈന്യം ദദൃശോ!ഽഭ്യുദ്യതായുധമ്
ഭൂതങ്ങളെ ധരിക്കുന്ന ദേവി എവിടെയെല്ലാം പോയാലും, അവിടെവിടെയെല്ലാം ആയുധം ഉയർത്തിയ വെണ്യനെ അവൾ കണ്ടു.
തതസ്തം പ്രാഹ വസുധാ പൃഥും രാജപരാക്രമമ്। പ്രവേപമാനാ തദ്ബാണപരിത്രാണപരായണാ
അപ്പോൾ, വെടിയ്ക്ക് ഭയന്ന് വിറയച്ച ഭാവത്തിൽ, രക്ഷ തേടി, ഭൂമി മഹാശക്തനായ പൃഥുവിനോട് പറഞ്ഞു.
പൃഥിവ്യുവാച സ്ത്രീവധേ ത്വം മഹാപാപം കിം നരേന്ദ്ര। ന പശ്യസി। യേന മാം ഹംതുമത്യര്ഥം പ്രകരോഷി നൃപോദ്യമമ്
ഭൂമി പറഞ്ഞു: സ്ത്രീയെ കൊല്ലുന്നത് വലിയ പാപമാണ്, രാജാവേ, നീ കാണുന്നില്ലേ? എന്നെ കൊല്ലാൻ ഇങ്ങനെ ശ്രമിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?
പൃഥുരുവാച ഏകസ്മിന് യത്ര നിധനം പ്രാപിതേ ദുഷ്ടകാരിണി। ബഹൂനാം ഭവതി ക്ഷേമം തസ്യ പുണ്യപ്രദോ വധഃ। ൭൪ പൃഥിവ്യുവാച പ്രജാനാമുപകാരായ യദി മാം ത്വം ഹനിഷ്യസി ആധാരഃ കഃ പ്രജാനാം തേ നൃപശ്രേഷ്ഠ ഭവിഷ്യതി
പൃഥു പറഞ്ഞു: ദുഷ്ടനെ കൊല്ലുമ്പോൾ അനേകരുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു; അത്തരം വധം പുണ്യം നൽകുന്നു. ഭൂമി പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളുടെ ഉത്തമനേ, ജനങ്ങളുടെ ഭാവി നന്മയ്ക്കായി എന്നെ കൊല്ലുന്നുവെങ്കിൽ, അവർക്കു ആശ്രയം ആരാകും?
പൃഥുരുവാച ത്വാം ഹത്വാ വസുധേ ബാണൈര്മച്ഛാസനപരാങ്മുഖീമ്। ആത്മയോഗബലേനേമാ ധാരയിഷ്യാമ്യഹം പ്രജാഃ
പൃഥു പറഞ്ഞു: എന്റെ ആജ്ഞയെ അനുസരിക്കാതെ നീ മാറിയാൽ, ഞാൻ നിന്നെ അമ്പുകൊണ്ട് കൊല്ലും; പിന്നെ എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ജനങ്ങളെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കും.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തതഃ പ്രണമ്യ വസുധാ തം ഭൂയഃ പ്രാഹ പാര്ഥിവമ്। പ്രവേപിതാങ്ഗീ പരമം സാധ്വസം സമുപാഗതാ
ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ഭൂമി ഭയത്താൽ വിറയുന്ന ശരീരത്തോടെ വീണ്ടും രാജാവിനോട് നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു.
പൃഥിവ്യുവാച ഉപായതഃ സമാരബ്ധാഃ സര്വേ സിദ്ധ്യന്ത്യുപക്രമാഃ। തസ്മാദ്വദാമ്യുപായം തേ തം കുരുഷ്വ യദീച്ഛസി
ഭൂമി പറഞ്ഞു: ശരിയായ മാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ചാൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും വിജയിക്കും. അതിനാൽ, ഞാൻ ഒരു മാർഗ്ഗം പറയുന്നു; നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ അതു ചെയ്യുക.
സമസ്താ യാ മയാ ജീര്ണാ നരനാഥ മഹൌഷധീഃ। യദീച്ഛസി പ്രദാസ്യാമി താഃ ക്ഷീരപരിണാമിനീഃ
ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ, ഞാൻ കഴിച്ചുകളഞ്ഞ എല്ലാ മഹൗഷധികളും, നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, പാൽ ആയി ഞാൻ നൽകാം.
തസ്മാത്പ്രജാഹിതാര്ഥായ മമ ധര്മഭൃതാം വര। തം തു വത്സം കുരുഷ്വ ത്വം ക്ഷരേയം യേന വത്സലാ
ജനങ്ങളുടെ നന്മക്കായി, ധർമ്മത്തെ പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഒരു കിടാവിനെ ഒരുക്കണം; അതിലൂടെ ഞാൻ പാൽ നൽകാം.
സമാം ച കുരു സര്വത്ര യേന ക്ഷീരം സമംതതഃ। വരൌഷധീബീജഭൂതം ബീജം സര്വത്ര ഭാവയേ
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും പാൽ ഒരുപോലെ ലഭിക്കണം; അതിനാൽ നീ അതിനെ സമമാക്കണം. അതിലൂടെ മികച്ച ഔഷധികളുടെ വിത്ത് എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടാകട്ടെ.
ശ്രീപരാശര ഉവാച തത ഉത്സാരയാമാസ ശൈലാന് ശതസഹസ്രശഃ। ധനുഷ്കോട്യാ പദാ വൈന്യസ്തേന ശൈലാ വിവര്ദ്ധിതാഃ
ശ്രീപരാശരൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ വൈന്യൻ തന്റെ വില്ലിന്റെ അറ്റത്താലും കാലാലും ശതസഹസ്രക്കണക്കിന് പർവതങ്ങൾ മാറ്റി വച്ചു; അവൻ കൊണ്ട് ആ പർവതങ്ങൾ വളർന്നു.
ന ഹി പൂര്വവിസര്ഗേ വൈ വിഷമേ പൃഥിവീതലേ। പ്രവിഭാഗഃ പുരാണാം വാ ഗ്രാമാണാം വാ പുരാഽഭവത്
മൈത്രേയാ, മുൻ സൃഷ്ടിയിൽ ഭൂമിയുടെ അശമമായ ഉപരിതലത്തിൽ ദേശങ്ങളുടെ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഗ്രാമങ്ങൾ എന്നതും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന സസ്യാനി ന ഗോരക്ഷ്യം ന കൃഷിര്ന വണിക്പഥഃ। വൈന്യാത്പ്രഭൃതി മൈത്രേയ സര്വസ്യൈതസ്യ സമ്ഭവഃ
അന്നപ്പോൾ വിളകൾ ഇല്ലായിരുന്നു, പശുക്കളെ കാക്കൽ ഇല്ലായിരുന്നു, കൃഷിയും വ്യാപാരപാതകളും ഇല്ലായിരുന്നു; ഈ എല്ലാം വൈന്യനോടൊപ്പം ആരംഭിച്ചു, മൈത്രേയാ.
യത്രയത്ര സമം ത്വസ്യ ഭൂമേരാസീദ്ദ്വിജോത്തമ। തത്രതത്ര പ്രജാഃ സര്വാ നിവാസം സമരോചയത്
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂമിയിൽ എവിടെയെല്ലാം സമതലമായിടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവിടെയൊക്കെയും ജനങ്ങൾ താമസിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ആഹാരഃ ഫലമൂലാനി പ്രജാനാമഭവത്തദാ। കൃച്ഛ്രേണ മഹതാ സോപി പ്രണഷ്ടാസ്വൌഷദീഷു വൈ
അപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ ആഹാരം പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ആയിരുന്നു; ഔഷധികൾ ഇല്ലാതായപ്പോൾ അതും വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ മാത്രമേ ലഭ്യമായിരുന്നുള്ളൂ.
സ കല്പയിത്വാ വത്സം തു മനും സ്വായംഭുവം പ്രഭുമ്। സ്വപാണൌ പൃഥിവീനാഥോ ദുദോഹ പൃഥിവീം പൃഥുഃ। സസ്യജാതാനി സര്വാണി പ്രജാനാം ഹിതകാമ്യയാ
അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ നാഥനായ പൃഥു, സ്വയംഭുവമനുവിനെ കിടാവാക്കി, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് ഭൂമിയെ പാൽകറി, ജനങ്ങളുടെ ഭാവി നന്മയ്ക്കായി എല്ലാ വിളകളും പുറത്തെടുത്തു.
തേനാന്നേന പ്രജാസ്താത വര്തന്തേദ്യാപി നിത്യശഃ
ആ ആഹാരത്താൽ ജനങ്ങൾ ഇന്നും എപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നു, പ്രിയനേ.
പ്രാണപ്രദാതാ സ പൃഥുര്യസ്മാദ്ഭൂമേരഭൂത്പിതാ। തതസ്തു പൃഥിവീസംജ്ഞാമവാപാഖിലധാരിണീ। ൮൯ തതശ്ച ദേവൈര്മുനിഭിര്ദൈത്യൈ രക്ഷോഭിരദ്രി ഭിഃ। ഗന്ധര്വൈരുരഗൈര്യക്ഷൈഃ പിതൃഭിസ്തരുഭിസ്തഥാ
പൃഥു ജീവൻ നൽകിയവനും ഭൂമിയുടെ പിതാവും ആയി; അതുകൊണ്ട് ഈ സർവ്വം ധരിക്കുന്ന ഭൂമി 'പൃഥിവി' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
തത്തത്പാത്രമുപാദായ തത്തദ്ദുഗ്ധം മുനേ പയഃ। വത്സദോഗ്ധൃവിശ്ഷോആ!ശ്ച തേഷാം തദ്യോനയോഽഭവന്
മഹർഷേ, ദേവന്മാർ, മുനികൾ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പർവതങ്ങൾ, ഗാന്ധർവന്മാർ, പാമ്പുകൾ, യക്ഷന്മാർ, പിതൃകൾ, മരങ്ങൾ ഇവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ തൂക്കിയ പാത്രത്തിൽ തങ്ങളുടേതായ കിടാവും പാൽകറിക്കാരനും കൊണ്ടു തങ്ങളുടേതായ പാൽ പൃഥിവിയിൽ നിന്ന് കരുതി.
സൈഷാ ധാത്രീ വിധാത്രീ ച ധാരിണീ പോഷണീ തഥാ। സര്വസ്യ തു തതഃ പൃഥ്വീ വിഷ്ണുപാദതലോദ്ഭവാ
അവൾ പോഷകയും, സംരക്ഷകയും, നിലനിൽപ്പിനും ആഹാരത്തിനും കാരണവളുമാണ്; വിഷ്ണുവിന്റെ പാദതലത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഈ ഭൂമി എല്ലാറ്റിനെയും പോഷിക്കുന്നു.